نورنیوز-گروه اجتماعی: خواب یک فرآیند فیزیولوژیک حیاتی برای تثبیت حافظه، تنظیم هیجان‌ها و حفظ تعادل سیستم ایمنی و سوخت‌وساز است؛ نیازی بنیادین که اهمیت آن در سنین رشد مغزی یعنی دوران نوجوانی دوچندان می‌شود. با این حال، به گفته متخصصان اعصاب و روان، جامعه امروز با پدیده‌ای فراگیر تحت عنوان «نسل بی‌خواب» مواجه است؛ وضعیتی که تغییر ساعت زیستی، کیفیت نامطلوب و کاهش مدت زمان خواب واقعی نوجوانان را رقم زده است.
دکتر ملک فرهاد ملک، روان‌پزشک، با اشاره به ابعاد گسترده این بحران تأکید دارد که نباید دیر خوابیدن نوجوانان را صرفاً یک رفتار یا تفاوت نسلی قلمداد کرد. وی تصریح می‌کند در صورتی که این رفتارها با تحریک‌پذیری، افت تمرکز و کاهش عملکرد تحصیلی همراه شود، یک اختلال جدی در سلامت به شمار می‌رود. به باور این متخصص، اگرچه صفحات نمایش هوشمند با تولید محرک‌های پیوسته خواب را به تعویق می‌اندازند، اما بی‌ثباتی اقتصادی و نگرانی‌های مزمن نسبت به آینده نیز ذهن نوجوان را در وضعیت برانگیختگی مداوم قرار می‌دهد؛ شرایطی که در آن تلفن همراه گاه به ابزاری برای گریز از اضطراب تبدیل می‌شود. وی ضمن تأکید بر لزوم ریشه‌یابی و پرهیز از سرزنش بی‌مورد، یادآور شد که مصرف یا قطع داروهای خواب‌آور نیز باید منحصراً با نظر پزشک صورت پذیرد.
از منظر یادگیری و توانایی‌های شناختی، دکتر زهرا نظری، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، خواب ناکافی را عامل اختلال در حافظه کاری و قدرت حل مسئله دانش‌آموزان می‌داند. او توضیح می‌دهد که تثبیت اطلاعات تازه در مرحله خواب عمیق اتفاق می‌افتد و تداخل ساعت زیستی طبیعی نوجوانان با شروع زودهنگام مدارس و مصرف شبانه شبکه‌های اجتماعی، نوعی «بدهی خواب» خطرناک ایجاد می‌کند. بر اساس توصیه‌ها، نوجوانان ۱۳ تا ۱۸ ساله نیازمند ۸ تا ۱۰ ساعت و کودکان ۶ تا ۱۲ ساله نیازمند ۹ تا ۱۲ ساعت خواب شبانه‌روزی هستند.
برای ساماندهی این وضعیت، کارشناسان اصلاح فرهنگ خواب را یک مسئولیت جمعی میان خانواده و نظام آموزشی می‌دانند. تعیین قانون مشترک برای قطع ابزارهای دیجیتال در یک ساعت پیش از خواب برای همه اعضای خانواده، خارج کردن شارژرها از اتاق خواب، جایگزینی فعالیت‌های آرامش‌بخش، هماهنگی مدارس در تعیین زمان‌بندی تکالیف و امتحانات و در نهایت الگوسازی رفتاری از سوی والدین، مهم‌ترین گام‌ها برای پیشگیری از پیامدهای سنگین جسمی، روانی و اقتصادی کم‌خوابی در نسل آینده ایران به شمار می‌آید.
