نورنیوز ـ گروه سیاسی: سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در گفتوگویی تفصیلی از جزئیات یکی از مهمترین ابتکارهای دیپلماتیک تهران برای پایان دادن به تقابل با آمریکا و بازگشت به مسیر مذاکره پرده برداشت؛ ابتکاری که ابتدا در قالب یک طرح هفتروزه تدوین شد، اما پس از رایزنیهای میانجیها و با هدف تسریع در روند دیپلماسی، به پیشنهادی دو روزه تغییر یافت.
اظهارات عراقچی در این گفتوگو، تصویری روشنتر از محاسبات دیپلماتیک تهران، شروط بازگشایی تنگه هرمز، اختلافات باقیمانده با واشنگتن و خطوط قرمز ایران در مذاکرات احتمالی ارائه میکند. وزیر خارجه تأکید دارد که تهران همچنان برای توافق آمادگی دارد، اما حاضر نیست توافقی را بپذیرد که به تکرار جنگ در آینده منجر شود.
عراقچی در عین حال از ادامه فعالیت کانالهای میانجیگری قطر و پاکستان خبر داده و تصریح کرده است که ذخایر اورانیوم غنیشده ۶۰ درصد از کشور خارج نخواهد شد. او همچنین درباره بحث تغییر دکترین هستهای ایران، موضع روسیه و چین، تحرکات بنیامین نتانیاهو و اختلاف دیدگاهها در ساختار تصمیمگیری آمریکا توضیح داده است.
طرح ۴۸ ساعته ایران؛ آمریکا در روز اول، تنگه هرمز در روز دوم
عراقچی در تشریح جزئیات ابتکار دیپلماتیک ایران گفت که تهران پس از مذاکرات طولانی به یادداشت تفاهم اسلامآباد رسیده بود؛ توافقی که به گفته وی، رئیسجمهور آمریکا و رئیسجمهور ایران متنهای مربوط به آن را امضا کرده بودند، اما نقض یکی از بندهای مهم آن از سوی واشنگتن، شرایط را بار دیگر به سمت درگیری سوق داد.
پس از بیموضوعیت شدن اجرایی یادداشت تفاهم اسلامآباد، ایران تعهداتی را که آمریکا در آن پذیرفته بود، به همراه برخی مطالبات جدید از جمله لغو تحریمهای تازه، در قالب طرحی هفتروزه تنظیم کرد.
این طرح در اوایل مهرماه از طریق واسطه قطری به طرف آمریکایی ارائه شد و طی حدود دو ماه، رفتوآمد پیامها و پیشنهادها میان دو طرف ادامه یافت. عراقچی توضیح داد که در جریان این رایزنیها، آمریکاییها نیز خواستههایی را مطرح کردند که یکی دو مورد از آنها به طرح ایران اضافه شد تا چارچوب پیشنهادی، مطالبات هر دو طرف را در بر بگیرد.
بر اساس نسخه اولیه، آمریکا باید در پنج یا شش روز نخست تعهدات خود را اجرا میکرد، ایران در روز ششم تنگه هرمز را باز میکرد و از روز هفتم مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی آغاز میشد.
اما با توصیه واسطهها و به دلیل محدود بودن زمان تا انتخابات آمریکا، تهران با فشرده کردن زمانبندی موافقت کرد و طرح هفتروزه به ابتکاری دو روزه تبدیل شد.
عراقچی درباره سازوکار این پیشنهاد گفت: «در روز اول، آمریکاییها اقدامات و تعهدات خود را اجرا میکردند و در روز دوم، ما تنگه هرمز را باز میکردیم و مذاکرات میان ایران و آمریکا آغاز میشد.»
او تأکید کرد که قرار نبود مذاکرات در همان روز دوم به نتیجه برسد، بلکه هدف، آغاز فوری گفتوگوها بدون در نظر گرفتن یک مهلت زمانی محدود برای پایان مذاکرات بود.
وزیر امور خارجه با بیان اینکه طرح دو روزه همچنان روی میز قرار دارد، تصریح کرد که ایران برای دستیابی به توافق آمادگی دارد، اما واشنگتن باید ابتدا موضع خود را اصلاح کند و اقدامات اعتمادساز لازم را انجام دهد.
عراقچی در عین حال از انعطاف تهران درباره زمانبندی اجرای شروط خبر داد و گفت اگر آمریکا بخواهد زمان اجرای طرح از دو روز به یک روز یا حتی دو ساعت تغییر کند، ایران مشکلی با آن ندارد؛ آنچه اهمیت دارد، تحقق خواستههای ایران است.
وی با اشاره به اینکه طرح پیشنهادی صرفاً شامل مطالبات تهران نبوده و خواستههای آمریکا را نیز در بر میگرفته است، تأکید کرد که امکان گفتوگو درباره نحوه تنظیم و اجرای شروط وجود دارد، اما بازگشایی تنگه هرمز منوط به تأمین خواستههای ایران خواهد بود.
اورانیوم ۶۰ درصد، دکترین هستهای و خطوط قرمز تهران
عراقچی در پاسخ به پرسشی درباره امکان رقیقسازی یا ارائه راهحلهای جایگزین، تأکید کرد که امکان دستیابی به یک فرمول برای حل این مسئله وجود دارد، اما تهران دو خط قرمز مشخص دارد: نخست اینکه این مواد از کشور خارج نخواهد شد و دوم اینکه ذخایر موجود متناسب با نیازهای ایران مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
وی با اشاره به پیشنهادهای مختلف مطرحشده از سوی واسطهها گفت برخی از این فرمولها قابل بررسی هستند و هرکدام نقاط مثبت و ملاحظات خاص خود را دارند.
وزیر خارجه تأکید کرد که موضوع ذخایر هستهای را نمیتوان بهصورت جداگانه و مستقل از سایر مسائل بررسی کرد، بلکه باید در قالب یک بسته جامع و با در نظر گرفتن منافع ملی درباره آن تصمیم گرفت.
او همچنین یادآور شد که تصمیمگیری نهایی درباره این موضوعات در کمیته مذاکرات شورای عالی امنیت ملی انجام میشود و پس از آن، موضوع در خود شورا به تصویب میرسد تا مراحل قانونی و تصمیمگیری مربوط به آن طی شود.
عراقچی در بخش دیگری از این گفتوگو به بحث تغییر دکترین هستهای ایران پرداخت؛ موضوعی که پس از حملات به تأسیسات هستهای کشور، در محافل کارشناسی و نخبگانی بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.
عراقچی با اشاره به اینکه موافقان و مخالفان تغییر دکترین هستهای هر دو استدلالهای خود را دارند، تأکید کرد که طرح و بررسی این موضوع در فضای کارشناسی کشور ایرادی ندارد و حتی میتواند به روشن شدن ابعاد مختلف این تصمیم راهبردی کمک کند.
به گفته وی، موافقان تغییر دکترین معتقدند چارچوبهای موجود، از جمله عضویت در پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای و نظارتهای پادمانی آژانس، نتوانستهاند مانع حمله به تأسیسات هستهای ایران شوند؛ در مقابل، تغییر این چارچوب نیز هزینهها و پیامدهای مهمی برای کشور خواهد داشت.
وزیر خارجه در پاسخ به پرسشی درباره موضع مسکو و پکن نیز گفت روسیه و چین در این زمینه مواضع مخالفی دارند.
عراقچی با تأکید بر اینکه تاکنون تغییری در دکترین هستهای کشور ایجاد نشده است، تصریح کرد: مواضع رسمی ایران همچنان همان مواضع پیشین است و هرگونه تصمیم احتمالی در این زمینه باید با توجه به منافع و هزینههای راهبردی کشور بررسی شود.
نتانیاهو و جریانهای جنگطلب؛ روایت عراقچی از اختلافات در واشنگتن
وزیر امور خارجه در ادامه به دلایل بیپاسخ ماندن پیشنهاد دو روزه ایران و فضای تصمیمگیری در آمریکا پرداخت و از وجود جریانهای مختلف در ساختار سیاسی و تصمیمگیری واشنگتن سخن گفت.
وی گفت؛ در کاخ سفید دیدگاههای متفاوتی درباره نحوه مواجهه با ایران وجود دارد؛ گروهی خواهان جنگ هستند، گروهی همچنان مذاکره و دستیابی به توافق را دنبال میکنند و جریان دیگری نیز معتقد است بدون ورود به جنگ میتوان از طریق تحریمها و فشار اقتصادی، ایران را به پذیرش خواستههای آمریکا وادار کرد.
او در این میان نقش بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی را برجسته دانست و گفت: نتانیاهو تلاش میکند آمریکا را بار دیگر به سمت جنگ با ایران سوق دهد.
عراقچی با اشاره به برخی ادعاهای مطرحشده درباره احتمال حمله شیمیایی ایران به واشنگتن، ترور رهبران و پنهانسازی موشکها زیر سدها، این اظهارات را بیاساس و مضحک توصیف کرد و گفت عجیب است که چنین ادعاهایی از سوی برخی مقامهای سیاسی آمریکا پذیرفته میشود.
وی با بیان اینکه ترامپ نیز در فضای پیچیدهای میان این دیدگاهها قرار دارد، تأکید کرد که رئیسجمهور آمریکا مرتب مواضع خود را تغییر میدهد و همین مسئله، ارزیابی جدیت واشنگتن برای توافق را دشوار کرده است.
وزیر خارجه تصریح کرد که ایران پیش از اظهارات اخیر ترامپ نیز پاسخی از طرف آمریکایی درباره پیشنهاد خود دریافت نکرده بود و نخستین انتظار تهران این است که واشنگتن صریحاً اعلام کند خواهان توافق است.
عراقچی همچنین تأکید کرد که ایران برای ورود مجدد به مذاکرات، علاوه بر اصلاح موضع آمریکا، به مجموعهای از اقدامات اعتمادساز نیاز دارد تا اطمینان حاصل شود این بار طرف مقابل با جدیت وارد مسیر دیپلماسی شده است.
او در ادامه، درباره ماهیت توافق مطلوب ایران گفت وضعیت «نه جنگ، نه صلح» شرایطی مطلوب نیست و باید به پایان برسد، اما خروج از این وضعیت نباید به هر قیمتی انجام شود.تهران به دنبال توافقی خوب، شرافتمندانه و عزتمندانه است؛ توافقی که تضمین کند جنگ بار دیگر تکرار نمیشود.
وی با اشاره به تجربههای قبلی مذاکره و درگیری تأکید کرد که ایران نمیخواهد توافقی امضا کند که تنها چند ماه بعد نقض شود و کشور دوباره در معرض جنگ قرار گیرد.
عراقچی در همین زمینه گفت: «چه فایدهای دارد امروز توافقی انجام بدهیم که دو ماه بعد دوباره نقض شود و جنگ از سر گرفته شود؟»
وزیر خارجه همچنین تأکید کرد که توافق دیپلماتیک طبیعتاً با بدهبستان همراه است، اما ایران نباید امتیازی بدهد که طرف مقابل بتواند آن را بهعنوان پیروزی خود معرفی کند.
قطر و پاکستان؛ دو کانال ارتباطی ایران با آمریکا
عراقچی در ادامه به نقش کشورهای منطقه در میانجیگری میان تهران و واشنگتن پرداخت و اعلام کرد که قطر و پاکستان همچنان دو کانال اصلی ارتباطی ایران با آمریکا هستند.
به گفته وی، این دو کشور پیامها و پیشنهادهای طرفین را منتقل میکنند و برای یافتن راهحل میانه در حال رایزنی هستند.
وزیر خارجه تأکید کرد که این رفتوآمدها بخشی طبیعی از فعالیت دیپلماتیک است و برخلاف برخی گمانهزنیها، هر سفر یا پرواز از کشورهای منطقه به ایران الزاماً به معنای حضور مذاکرهکنندگان یا انتقال پیام سیاسی نیست.
عراقچی با تصریح بر اینکه کانالهای ارتباطی تهران با واشنگتن در حال حاضر به قطر و پاکستان محدود است، گفت ایران دلیلی برای تغییر واسطههای موجود، کاهش تعداد آنها یا اضافه کردن میانجی جدید نمیبیند.
وی همچنین تأکید کرد که تمام تماسها و تحرکات دیپلماتیک تحت نظارت مراجع مسئول کشور انجام میشود و گزارش دقیق دیدارها و پیامهای ردوبدلشده برای تصمیمگیری درباره گامهای بعدی در اختیار مراجع ذیربط قرار میگیرد.
وزیر خارجه در ارزیابی نقش کشورهای منطقه نیز گفت تجربه جنگ اخیر به دولتهای منطقه نشان داده است که جنگ چه پیامدهایی برای امنیت و اقتصاد آنها دارد. او با رد این برداشت که کشورهای منطقه خواهان تداوم محاصره اقتصادی ایران هستند، تأکید کرد صلح پایدار نمیتواند محدود به بخشی از منطقه باشد و امنیت و رفاه باید همه کشورهای منطقه را در بر بگیرد.
عراقچی همچنین با اشاره به تجربه حضور پایگاههای نظامی خارجی در منطقه، یکی از درسهای جنگ را ضرورت تکیه کشورهای منطقه بر ظرفیتهای داخلی و همکاریهای امنیتی درونمنطقهای دانست.
در پایان، وزیر امور خارجه با تأکید بر اینکه تهران همچنان مسیر دیپلماسی را دنبال میکند، در پاسخ به پرسشی درباره سنگینتر بودن کفه جنگ یا مذاکره گفت: «ما مرد دیپلماسی هستیم و همچنان به دیپلماسی امید داریم.»