نورنیوز-گروه سیاسی: تحولات جنگ آمریکا و ایران در حالی وارد مرحله تازه‌ای از رایزنی‌های دیپلماتیک شده که هم‌زمان نشانه‌های متناقضی از کاهش تنش و تداوم فشار نظامی و اقتصادی دیده می‌شود. دونالد ترامپ از شتاب گرفتن روند پایان درگیری و بعید بودن حمله دوباره سخن می‌گوید، اما از سوی دیگر بر ادامه محاصره دریایی ایران و حفظ آمادگی نظامی آمریکا تأکید دارد. در مقابل، تهران بر شروط خود برای پایان بحران پافشاری می‌کند و مقام‌های نظامی ایران نیز درباره پیامدهای هرگونه تجاوز جدید هشدار می‌دهند.
بر اساس تقویم تحولات این بحران، از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ و آغاز جنگ ۴۰ روزه، ۲۵۵ روز و از زمان آتش‌بس ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ نیز ۲۱۷ روز گذشته است؛ آتش‌بسی که در ۱۷ تیر از سوی آمریکا نقض شد و درگیری نظامی دیگری را به‌دنبال داشت. اکنون مسئله اصلی، نه فقط توقف حملات، بلکه تعیین چارچوبی برای پایان دادن به وضعیت نه جنگ و نه صلح، بازگشایی مسیرهای تجاری و حل اختلاف‌های هسته‌ای و امنیتی است.
شتاب گرفتن میانجی‌گری‌ها؛ از ابتکار قطر و عراق تا فشار نتانیاهو
قطر در تازه‌ترین موضع‌گیری خود اعلام کرده است تلاش‌های میانجی‌گرانه برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا ادامه دارد و دوحه از هر دو طرف واکنش‌های مثبتی دریافت کرده است. وزارت خارجه قطر با اشاره به شتاب گرفتن روند میانجی‌گری طی روزهای گذشته، تأکید کرده است تا زمان روشن شدن چارچوب توافق، درباره جزئیات پیشنهادها و مذاکرات اظهارنظر نخواهد کرد. این وزارتخانه همچنین هشدار داده که نزدیک شدن فصل زمستان و تداوم بسته ماندن تنگه هرمز می‌تواند هزینه‌های بحران را برای منطقه و اقتصاد جهانی افزایش دهد.
دیدار نخست‌وزیر قطر با دونالد ترامپ و جی‌دی ونس نیز در همین چارچوب ارزیابی می‌شود. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این دیدارها بر راه‌های پیشبرد مذاکرات ایران و آمریکا متمرکز بوده و یک دیپلمات مطلع، فضای گفت‌وگوها را مثبت توصیف کرده است. ترامپ نیز پس از این دیدار اعلام کرده که کشورهای عربی منطقه ادامه وضعیت موجود و پرهیز از ازسرگیری جنگ را به تشدید دوباره درگیری‌ها ترجیح می‌دهند.
عراق نیز تلاش کرده است نقش فعال‌تری در نزدیک کردن مواضع تهران و واشنگتن ایفا کند. علی فالح الزیدی، نخست‌وزیر عراق، در سفری اعلام‌نشده به تهران با مسعود پزشکیان و محمدباقر قالیباف دیدار کرد. فؤاد حسین، وزیر خارجه عراق، بعدتر تأیید کرد که هدف این سفر نزدیک کردن دیدگاه‌های دو طرف و کمک به کاهش تنش‌ها بوده است. به گفته او، بغداد از حامیان صلح است و از آنجا که بحران جاری بر اقتصاد عراق نیز اثر منفی گذاشته، منافع ملی این کشور در کاهش تنش‌ها قرار دارد.
در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی نیز نشست وزیران خارجه گروه هفت با حضور مقام‌هایی از قطر، عربستان و مصر در پاریس آغاز شده است. امنیت انتقال انرژی از تنگه هرمز، پیامدهای جنگ برای اقتصاد جهانی و تحولات خاورمیانه از محورهای اصلی این نشست اعلام شده است. با این حال، هم‌زمان گزارش‌هایی از تلاش بنیامین نتانیاهو برای متقاعد کردن ترامپ به ازسرگیری حملات منتشر شده است. فایننشال تایمز به نقل از منابع آگاه نوشته که نخست‌وزیر اسرائیل تقریباً هر روز با ترامپ تماس می‌گیرد؛ هرچند به گفته یک منبع مطلع، در حال حاضر تلاش جدی و مؤثری برای قانع کردن رئیس‌جمهور آمریکا به حمله مجدد در جریان نیست.
توافق احتمالی هسته‌ای؛ اختلاف بر سر اورانیوم، محاصره و شروط تهران
در کنار رایزنی‌های سیاسی، گمانه‌زنی‌ها درباره چارچوب احتمالی توافق میان ایران و آمریکا ادامه دارد. شبکه الحدث پیش‌تر به نقل از منابع آگاه مدعی شده بود دو طرف با غنی‌سازی اورانیوم در داخل ایران با غلظت ۳.۶۷ درصد موافقت کرده‌اند و احتمال دارد کشوری ثالث، از جمله روسیه یا چین، در روند کاهش سطح غنی‌سازی ذخایر با غنای بالا نقش تسهیل‌کننده داشته باشد. این ادعاها تاکنون از سوی تهران و واشنگتن تأیید نشده است.
بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای، بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به ایران نیز یکی از موضوعات در حال بررسی عنوان شده، اما درباره دامنه فعالیت و اختیارات احتمالی بازرسان اطلاعات روشنی منتشر نشده است. همچنین ادعا شده در صورت دستیابی به توافق، آمریکا ممکن است دارایی‌های مسدودشده ایران به ارزش ۶ تا ۹ میلیارد دلار را آزاد کند و هم‌زمان محاصره دریایی لغو و تنگه هرمز بازگشایی شود.
با این حال، اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات و سرنوشت ذخایر اورانیوم همچنان جدی است. واشنگتن خواستار تعیین تکلیف این ذخایر و حتی انتقال آن‌ها به خارج از کشور است؛ در حالی که مقام‌های ایرانی علناً چنین اقدامی را رد کرده‌اند. بنابراین، حتی اگر درباره سطح غنی‌سازی یا نقش کشور ثالث تفاهمی اولیه شکل گرفته باشد، مسئله ذخایر موجود و تضمین‌های اجرایی همچنان از گره‌های اصلی مذاکرات خواهد بود.
در تهران، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، اخبار مربوط به مذاکرات خیالی را رد کرده و از آمریکا خواسته است شروط هفت‌گانه ایران را بپذیرد. عباس عراقچی نیز اعلام کرده است هیچ برنامه‌ای برای دیدار میان جی‌دی ونس و محسن رضایی وجود ندارد و خبرهای منتشرشده درباره چنین دیداری بی‌پایه است. سخنگوی دولت هم امروز با تأکید بر نقش فعال مسعود پزشکیان در پیگیری پایان وضعیت نه جنگ و نه صلح، گفته است رئیس‌جمهور و وزارت خارجه با هماهنگی و اجماع ملی، مسیر دستیابی به صلح پایدار و عزتمندانه را دنبال می‌کنند.
تنگه هرمز زیر فشار محاصره؛ هشدارهای نظامی و آرایش تازه منطقه‌ای
تنگه هرمز همچنان مهم‌ترین نقطه تلاقی فشار نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک در بحران ایران و آمریکا است. ترامپ در گفت‌وگو با رویترز اعلام کرده برای ازسرگیری حملات عجله‌ای ندارد، اما از محاصره دریایی ایران رضایت دارد و ترجیح می‌دهد وضعیت موجود ادامه پیدا کند. او همچنین از عملیات موسوم به «دروازه آهنین» سخن گفته که بنا بر گزارش‌ها، هدف آن محدود کردن مسیرهای زمینی مورد استفاده ایران برای انتقال تجهیزات و فناوری است. ترامپ در عین حال مدعی شده جنگ از نظر نظامی عملاً پایان یافته، اما هنوز برای اعلام رسمی پایان آن باید درباره امنیت متحدان آمریکا اطمینان حاصل شود.
این موضع در حالی مطرح می‌شود که گزارش‌هایی از توقف یا اختلال در تردد برخی شناورها و انفجار دو نفتکش در مسیر غیرمجاز تنگه هرمز منتشر شده است. نیروی دریایی سپاه اعلام کرده دو نفتکش متخلف در مسیر غیرمجاز با انفجار مهیبی متوقف شده‌اند. در مقابل، نایب‌رئیس کمیسیون صادرات اتاق بازرگانی ایران گفته است تردد کشتی‌ها، نفتکش‌ها و کانتینرهای ایرانی از تنگه هرمز همچنان انجام می‌شود، هرچند گاهی برخی شناورها برای عبور با مشکل روبه‌رو می‌شوند. او همچنین از افزایش حدود ۳۰ درصدی هزینه حمل‌ونقل زمینی و کند شدن روند جابه‌جایی کالا از مرزهای کشور خبر داده است.
در سطح نظامی، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس با ایجاد یک مقر پیشرفته فرماندهی نظامی مشترک در کویت و استقرار نیروهای مناسب در آن موافقت کرده‌اند. جزئیات مربوط به شمار نیروها و مأموریت‌های این مقر هنوز اعلام نشده، اما این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که جنگ، امنیت صادرات نفت و گاز و حمل‌ونقل دریایی منطقه را با نگرانی‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است. هم‌زمان، گزارش‌هایی درباره حمله به زیرساخت‌های انتقال انرژی در منطقه و اختلال در مسیرهای دریایی منتشر شده که بر حساسیت وضعیت افزوده است.
در تهران نیز هشدارهای نظامی ادامه دارد. سرلشکر علی عبداللهی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا، در مراسم رونمایی از شهر موشکی جدید نیروی هوافضای سپاه اعلام کرده است شگفتانه‌های ایران در جنگ آینده یکی پس از دیگری آشکار خواهد شد و آثار موشک‌های پیشرفته، دشمنان را غافلگیر می‌کند. او با اشاره به عملکرد نیروهای مسلح در درگیری‌های گذشته، مدعی شد آمریکا با وجود استفاده از حجم گسترده‌ای از مهمات و تجهیزات پیشرفته، به اهداف خود دست نیافته است. این اظهارات در کنار هشدار فرماندهان ارتش درباره پاسخ فوری و قدرتمند به هرگونه تهدید، نشان می‌دهد تهران هم‌زمان با پیگیری مسیر دیپلماسی، بر حفظ آمادگی دفاعی تأکید دارد.
فشارهای داخلی و اقتصادی؛ از استیضاح هگست تا نگرانی بازار انرژی
در آمریکا، پیامدهای سیاسی جنگ همچنان ادامه دارد. توماس مسی، نماینده جمهوری‌خواه مجلس نمایندگان، هشت بند اتهامی برای استیضاح پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، ارائه کرده و او را به آغاز جنگ بدون مجوز کنگره، تضعیف اختیارات قانون‌گذاری، نقض قوانین مربوط به حفاظت از غیرنظامیان و انجام عملیات نظامی غیرقانونی متهم کرده است. مسی همچنین حمله به مدرسه میناب و کشته شدن بیش از ۱۰۰ کودک را در چارچوب اتهامات خود مطرح کرده است. در مقابل، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، از عملکرد هگست دفاع کرده و تلاش برای استیضاح او را ناعادلانه دانسته است. این اختلاف نشان می‌دهد جنگ به موضوعی مناقشه‌برانگیز در داخل ساختار سیاسی آمریکا تبدیل شده است.
در سوی دیگر، قیمت نفت برنت در پی افزایش امیدواری‌ها به کاهش تنش‌ها در محدوده ۹۰ دلار نوسان کرده است؛ با این حال، تداوم محاصره دریایی و محدودیت در تردد کشتی‌ها همچنان می‌تواند بر بازار انرژی و هزینه حمل‌ونقل اثر بگذارد. قطر هشدار داده است ادامه بسته ماندن تنگه هرمز، به‌ویژه با نزدیک شدن فصل زمستان، هزینه‌های بحران را افزایش می‌دهد. روسیه نیز بر ضرورت ایجاد معماری امنیتی جدید در خلیج فارس با مشارکت کشورهای منطقه و در نظر گرفتن منافع مشروع همه طرف‌ها تأکید کرده است.
در عراق، بازگشایی گذرگاه مرزی الشیب در مقابل بسته شدن موقت گذرگاه مندلی در دستور کار قرار گرفته است؛ تصمیمی که در کنار نگرانی بغداد از پیامدهای اقتصادی محدود شدن تجارت با ایران اهمیت دارد. از سوی دیگر، فرانسه سفیر ایران را در پی ادعای حملات سایبری به یخچال‌ها و فریزرهای فروشگاه‌های زنجیره‌ای احضار کرده است؛ اتهامی که تهران در گزارش‌های موجود پاسخی رسمی به آن ارائه نکرده و باید در چارچوب ادعای دولت فرانسه ارزیابی شود.
مجموع این تحولات نشان می‌دهد بحران ایران و آمریکا به مرحله‌ای رسیده که در آن دیپلماسی، فشار اقتصادی و بازدارندگی نظامی به‌طور هم‌زمان پیش می‌روند. ترامپ فعلاً از حمله دوباره فاصله گرفته و میانجی‌ها از واکنش‌های مثبت دو طرف سخن می‌گویند، اما ادامه محاصره، اختلاف بر سر پرونده هسته‌ای و فشارهای اسرائیل برای ازسرگیری جنگ، دستیابی به توافق را دشوار می‌کند. در چنین شرایطی، تعیین تکلیف تنگه هرمز، تضمین رفع محدودیت‌های اقتصادی و پذیرش شروط تهران، می‌تواند مسیر تحولات بعدی را مشخص کند.
