نورنیوز-گروه بینالملل: بازنشر مقاله تیم شی، سناتور جمهوریخواه ایالت مونتانا، در والاستریت ژورنال با عنوان «اگر فکر میکنید جنگ نامحبوب است، صبر کنید تا شکست را ببینید»، از سوی دونالد ترامپ را نمیتوان صرفاً یک توصیه رسانهای یا علاقه شخصی به یک یادداشت سیاسی تلقی کرد. این اقدام در شرایطی صورت گرفته که نویسنده، شکست انتخاباتی جمهوریخواهان را تا اندازهای متأثر از جنگ با ایران میداند و در همان حال، از ضرورت ادامه تقابل دفاع میکند. بنابراین، بازنشر این یادداشت را باید در چارچوب تلاش برای مدیریت تبعات سیاسی جنگ و بازسازی روایت دولت آمریکا ارزیابی کرد.
ترامپ با برجستهکردن این مقاله، در واقع میکوشد صورت مسئله را تغییر دهد؛ بهجای پاسخگویی درباره هزینههای جنگ، دستاوردهای نظامی، پیامدهای اقتصادی و چرایی تداوم درگیری، این گزاره را به افکار عمومی القا کند که هزینه شکست آمریکا از هزینه ادامه جنگ بیشتر است. این جابهجایی مفهومی، تلاشی برای تبدیل یک تصمیم مناقشهبرانگیز به انتخابی اجتنابناپذیر است؛ انتخابی که در آن، مخالفان جنگ نه منتقدان یک سیاست پرهزینه، بلکه کسانی معرفی میشوند که گویا خواهان پذیرش شکست هستند.
این پیام در درجه نخست مخاطب داخلی دارد. ترامپ میخواهد فشار ناشی از مخالفت افکار عمومی، انتقادهای سیاسی و هزینههای انتخاباتی را با برجستهسازی خطر شکست مهار کند و برای ادامه سیاست تقابل، پشتوانه روایی بسازد. در سطحی دیگر، این بازنشر پیامی به متحدان منطقهای واشنگتن نیز محسوب میشود تا تصور نکنند هزینههای جنگ یا فشار سیاسی داخلی الزاماً به معنای تغییر فوری سیاست آمریکا خواهد بود.
ایران؛ بازیگری فراتر از محاسبات جنگطلبان
یکی از ضعفهای بنیادی مقاله، فروکاستن ایران به ساختاری سیاسی است که گویا با فشار نظامی و فراهمکردن شرایط خارجی، میتوان سرنوشت آن را تعیین کرد. نویسنده با استناد به تجربه جنگ کره و تصمیم هری ترومن، مدعی است که همانند آن تجربه تاریخی، هزینههای سیاسی جنگ علیه ایران نیز در آینده توجیه خواهد شد. اما این قیاس، تفاوتهای اساسی دو منازعه را نادیده میگیرد.
ایران نه کره شمالی است، نه کره جنوبی و نه کشوری با مختصات ژئوپلیتیکی مشابه شبهجزیره کره. موقعیت جغرافیایی، جمعیت، عمق راهبردی، ظرفیتهای دفاعی، ساختار سیاسی و جایگاه ایران در معادلات انرژی و امنیت غرب آسیا، مجموعهای از متغیرها را ایجاد کرده که هرگونه محاسبه نظامی درباره این کشور را پیچیده میکند. افزون بر این، ایران دارای تجربه تاریخی طولانی در مواجهه با فشار خارجی، تحریم، تهدید و جنگ تحمیلی است؛ تجربهای که در شکلگیری مؤلفههای دفاعی و امنیتی آن نقش داشته است.
از این منظر، یکی از مهمترین خطاهای محاسباتی مقاله، یکسانانگاری نارضایتیهای احتمالی داخلی با آمادگی جامعه برای پذیرش مداخله نظامی خارجی است. وجود مطالبات اقتصادی، اجتماعی یا سیاسی در هر جامعهای، بهخودیخود به معنای واگذاری حق تعیین سرنوشت به قدرتهای خارجی نیست. دفاع از استقلال و تمامیت ارضی نیز میتواند مستقل از اختلافنظرهای داخلی، به یک مؤلفه مهم در رفتار اجتماعی و سیاسی تبدیل شود.
جنگ روانی؛ از ارعاب تهران تا فشار بر متحدان
بخش مهم دیگری از پیام ترامپ، برجستهکردن این ادعاست که در صورت توقف جنگ، ایران فرصت خواهد یافت اقتصاد خود را بازسازی کند، توان موشکی و پهپادیاش را افزایش دهد و روابط منطقهای خود را احیا کند. این بخش از مقاله، علاوه بر مخاطب آمریکایی، مستقیماً محاسبات تهران و کشورهای پیرامونی را هدف قرار میدهد.
هدف ارتباطی چنین روایتی را میتوان در سه سطح بررسی کرد: نخست، ایجاد این تصور که هرگونه توافق یا توقف تقابل، به معنای تقویت ایران و عقبنشینی آمریکا خواهد بود؛ دوم، افزایش نگرانی متحدان واشنگتن از پیامدهای احتمالی پایان جنگ بدون تحقق اهداف اعلامشده؛ و سوم، انتقال این پیام به ایران که فشار نظامی و اقتصادی تا زمان پذیرش خواستههای آمریکا ادامه خواهد داشت.
بااینحال، این روایت یک واقعیت مهم را حذف میکند: بازدارندگی صرفاً با تعداد تسلیحات یا میزان خسارت واردشده به طرف مقابل سنجیده نمیشود. توان پاسخگویی، موقعیت جغرافیایی، ظرفیت تحمل فشار، انسجام ساختار دفاعی و امکان تحمیل هزینه به مهاجم نیز در محاسبه قدرت نقش دارند. بنابراین، تقلیل معادله ایران به بازسازی زرادخانه موشکی و پهپادی، نادیدهگرفتن بخش مهمی از واقعیت راهبردی کشور است.
در همین چارچوب، تأکید بر اینکه جنگ علیه ایران برای تمدن غرب و امنیت خانوادههای آمریکایی است، تلاشی برای امنیتیسازی و تمدنیکردن یک منازعه سیاسی و نظامی است. چنین صورتبندیای میتواند مخالفت با جنگ را به حاشیه براند، اما پاسخگوی پرسش اصلی نیست: آیا ادامه جنگ واقعاً امنیت آمریکا را افزایش میدهد یا هزینههای جدید و مخاطرات گستردهتری ایجاد میکند؟
معادله ایران؛ استقلال، بازدارندگی و دیپلماسی
در برابر این روایت، معادله راهبردی ایران بر سه مؤلفه اساسی قابل بررسی است: حفظ استقلال تصمیمگیری، برخورداری از توان بازدارندگی و استفاده از دیپلماسی بر مبنای منافع و حقوق ملی. این سه مؤلفه نه در تعارض با یکدیگرند و نه میتوان یکی را جایگزین دیگری کرد.
تجربه تاریخی ایران نشان داده است که فشار خارجی، بهتنهایی نمیتواند مسیر تحولات داخلی را مطابق خواست قدرتهای مداخلهگر تنظیم کند. جمهوری اسلامی نیز در چارچوب ساختار سیاسی و دفاعی خود، بر حق دفاع از حاکمیت ملی، تمامیت ارضی و منافع راهبردی کشور تأکید دارد. از این منظر، هرگونه توافق پایدار زمانی امکانپذیر خواهد بود که متضمن احترام متقابل، تضمینهای قابل اتکا و پرهیز از تهدید و تحمیل باشد.
در عین حال، نباید بازنشر مقاله ترامپ را بهتنهایی معادل تصمیم قطعی برای تشدید عملیات نظامی دانست. این اقدام بیش از هر چیز، یک پیام سیاسی و رسانهای است که میتواند همزمان برای مدیریت افکار عمومی آمریکا، حفظ انسجام جریان حامی جنگ، فشار بر متحدان و افزایش قدرت چانهزنی واشنگتن به کار گرفته شود. تشخیص تفاوت میان عملیات روانی، تهدید سیاسی و تصمیم عملیاتی، برای ارزیابی دقیق تحولات ضروری است.
نکته تعیینکننده آن است که واشنگتن با طرح دوگانه «ادامه جنگ یا شکست»، میکوشد گزینههای سیاسی را محدود کند؛ درحالیکه از منظر منافع ملی ایران، نه پذیرش تحمیل خارجی راهحل است و نه نادیدهگرفتن ضرورت مدیریت هوشمندانه بحران. قدرت ملی زمانی معنا پیدا میکند که توان دفاعی، انسجام داخلی، ظرفیت اقتصادی و دیپلماسی فعال در کنار یکدیگر عمل کنند.
در نهایت، مسئله اصلی برای ایران نه اثبات درستی روایت ترامپ و نه گرفتارشدن در چارچوب تبلیغاتی واشنگتن، بلکه حفظ ابتکار عمل در تعیین معادلات امنیتی و سیاسی خود است. آمریکا میتواند با بازنشر مقالات جنگطلبانه، هزینه شکست را در افکار عمومی خود بزرگنمایی کند؛ اما نمیتواند با مهندسی روایت، اراده یک ملت را جایگزین کند یا برای آینده سیاسی و امنیتی ایران تصمیم بگیرد. تفاوت میان قدرت نظامی و توان تعیین سرنوشت، همان نقطهای است که در محاسبات جنگطلبانه واشنگتن مغفول مانده است.