نورنیوز- گروه اجتماعی: معاون مرکز مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت با بیان اینکه جمعیت افراد مبتلا به دیابت و پیش‌دیابت در ایران به حدود ۲۰ میلیون نفر می‌رسد، گفت: چاقی کودکان، کم‌تحرکی و افزایش زمان استفاده از نمایشگرها از عوامل موثر برای روند افزایش ابتلای کودکان و نوجوانان به دیابت نوع دو است.
دکتر علیرضا مهدوی در آستانه روز جهانی دیابت، درباره تعداد مبتلایان به دیابت در ایران اظهار کرد: پیمایش «استپس» معتبرترین مطالعه درباره عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر در کشور است و حدود هر پنج سال یکبار انجام می‌شود. نتایج هشتمین دوره استپس بیانگر این است که حدود ۷ تا ۸ میلیون نفر از افراد بالای ۲۵ سال کشور به دیابت و بیش از ۱۳ میلیون نفر از این گروه به «پیش‌دیابت» مانند «اختلال قند ناشتا» یا «اختلال تحمل گلوکز» مبتلا هستند. نسبت ابتلای دیابت زنان و مردان تقریباً برابر است.
حدود ۲۰ میلیون مبتلا به دیابت و پیش‌دیابت
او با بیان اینکه جمعیت افراد مبتلا به «دیابت» و «پیش‌دیابت» به حدود ۲۰ میلیون نفر می‌رسد، تصریح کرد: اگرچه افرادی که به پیش‌دیابت مبتلا هستند، در شرایطی قرار ندارند که بتوان عنوان دیابت را برای آنها به کار برد، اما این افراد به توجه و مراقبت بیشتری نیاز دارند. چرا که این احتمال وجود دارد به دیابت و عوارض ناشی از این بیماری مبتلا شوند. افزایش قند خون در مرحله پیش‌دیابت باید جدی گرفته شود؛ شواهد کافی وجود دارد که نشان می‌دهد در اغلب موارد می‌توان افرادی که مبتلا به پیش‌دیابت هستند را به وضعیت طبیعی بازگرداند. بازگرداندن افراد پیش‌دیابتی به شرایط عادی زندگی به مداخلات چندان پیچیده نیاز ندارد.
ارتباط تناتنگ چاقی و دیابت
معاون مرکز مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت ادامه داد: کاهش سه تا پنج درصد وزن بدن و برخورداری از فعالیت بدنی کافی از مداخلات موثر برای پیشگیری افراد پیش‌دیابتی به دیابت به‌شمار می‌روند. هنگامی که سخن از دیابت به میان می‌آید منظور دیابت نوع دو است؛ این در حالی است ارتباط تنگاتنگی میان چاقی و ابتلا به دیابت وجود دارد. بنابراین کاهش وزن از طریق تغذیه مناسب و فعالیت بدنی به بهبود کنترل متابولیک و کاهش مقاومت به انسولین کمک می‌کند.
بیشترین میزان دیابت در منطقه مدیترانه شرقی سازمان جهانی بهداشت
او با بیان اینکه چاقی و دیابت از مشکلات توسعه به حساب می‌آیند، توضیح داد: بررسی‌ها بیانگر این است که بیشترین میزان افزایش ابتلا به دیابت برای منطقه مدیترانه شرقی و آفریقا سازمان جهانی بهداشت است و ایران نیز جزو کشورهای این منطقه به حساب می‌آید که البته وضعیت بهتری نسبت به سایر کشورهای این منطقه دارد.
افزایش آگاهی مردم از ابتلا به دیابت با گذر زمان
مهدوی درباره آگاهی و دانش درباره دیابت توضیح داد: موضوعی که سال‌های گذشته در ارتباط با آگاهی مردم از ابتلا به دیابت مطرح می‌شد، این بود که فقط نیمی از بیماران از ابتلای خود به دیابت آگاه هستند. بررسی‌ها بیانگر این است که حدود سه‌چهارم افراد مبتلا به دیابت در کشور نسبت به بیماری خود آگاه بودند؛ به عبارت دیگر، حدود ۷۵ درصد بیماران از ابتلای خود به بیماری دیابت اطلاع دارند.
چالش‌ها و مشکلات مسیر کنترل مطلوب دیابت
او درباره وضعیت مراقبت و درمان بیماران دیابتی نیز توضیح داد: درباره درمان و مراقبت باید گفت شرایط بدی نداریم. شرایط کنترل مطلوب در سیستم بهداشتی کشور بیش از ۵۰ درصد گزارش شده اما این بررسی‌های کشوری نشان می‌دهد که میزان کنترل مطلوب کمتر از ۵۰ درصد است. متاسفانه، کنترل مطلوب قند خون با چالش‌ها و مسائلی همراه است که کنترل مطلوب این بیماری را دشوارتر می‌کند.
معاون مرکز مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت ادامه داد: باورهای نادرست، محدودیت‌ها و برخی موضوعات مرتبط با شبه‌علم نیز از جمله عواملی به شمار می‌روند که در زمینه کنترل مطلوب دیابت با آن مواجه هستیم. به طور مثال، نمی‌توان محدودیت‌های دسترسی به دارو را نادیده گرفت؛ کشور با شرایطی مواجه است و علیرغم تلاش برای پوشش بیمه‌ای با موضوع افزایش قیمت داروها نیز مواجه هستیم.
دیابت نوع یک چیست؟
مهدوی درباره تفاوت دیابت نوع یک و دو توضیح داد: دیابت نوع یک، بیماری خودایمنی است که سلول‌های ترشح‌کننده انسولین به‌طور کامل از بین می‌روند و بدن دیگر انسولین تولید نمی‌کند. دیابت نوع یک با عنوان «دیابت کودکان» در گذشته شناخته می‌شد؛ چرا که شیوع بیشتری در میان کودکان داشت؛ این در حالی است که این بیماری امروزه در بزرگسالان نیز دیده می‌شود و این چنین اظهار می‌کنند که نیمی از موارد دیابت نوع یک در بزرگسالی رخ می‌دهد.
افزایش ابتلای کودکان و نوجوانان به دیابت نوع دو
او با بیان اینکه تشخیص نوع دیابت تا حدودی پیچیده است، گفت: در گذشته، دیابت نوع دو با عنوان دیابت بزرگسالان شناخته می‌شد و این چنین می‌گفتند که پس از ۴۰ سالگی رخ می‌دهد. این در حالی است که شاهد کاهش سن ابتلا به دیابت نوع دو هستیم؛ به نحوی که موارد ابتلا به این بیماری در میان نوجوانان نیز دیده می‌شود.
مهدوی درباره چرایی تغییر الگوی سنی ابتلا به دیابت نوع دو اظهار کرد: چاقی کودکان، کم‌تحرکی و افزایش زمان استفاده از نمایشگرها از عوامل موثر برای روند افزایش ابتلای کودکان و نوجوانان به دیابت نوع دو است. افزایش ابتلای کودکان و نوجوانان به دیابت نوع دو به معنای ابتلای تمام کودکان و نوجوانان نیست؛ مولفه‌هایی مانند کاهش فعالیت بدنی، کم‌تحرکی و چاقی سبب شده که شاهد ابتلای کودکان و نوجوانان به دیابت نوع دو باشیم.
دیابت نوع دو شایع‌تر است
معاون مرکز مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت با بیان اینکه دیابت نوع دو شایع‌تر است، تصریح کرد: دیابت نوع یک سهم کمتری از مجموع مبتلایان به این بیماری را دارد؛ به نحوی که سهم دیابت نوع دو و یک از مجموع مبتلایان به این بیماری به ترتیب ۹۰ و ۱۰ درصد است. اگرچه روند افزایشی ابتلا به دیابت نوع یک را تجربه می‌کنیم اما میزان ابتلا به این بیماری چندان چشمگیر نیست اما سهم دیابت نوع دو در میان مبتلایان جدید به این بیماری بیشتر است.
دیابت؛ سومین کشور پرجمعیت جهان!
او با بیان اینکه حدود ۸۰۰ میلیون مبتلا به دیابت در جهان حضور دارند، توضیح داد: اگر جمعیت افراد مبتلا به دیابت را یک کشور در نظر بگیریم، تعداد مبتلایان به این بیماری پس از هند و چین در جایگاه سومین کشور پرجمعیت جهان قرار می‌گیرد. به عبارت دیگر، با جمعیت کثیری از مبتلایان به دیابت در سطح جهان مواجه هستیم.
دیابت در مناطق شهری و روستایی
معاون مرکز مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت درباره پراکندگی جغرافیایی دیابت در کشور گفت: تفاوت ابتلا به دیابت مناطق شهری و روستایی طی سال‌های گذشته چشمگیر بود، در حالی که این فاصله در حال کاهش است. کاهش فاصله میان ابتلا به دیابت مناطق شهری و روستایی فقط به کاهش جمعیت مناطق روستایی و افزایش سالمندی محدود نمی‌شود؛ بلکه با مولفه‌های دیگری مانند تغییر سبکی زندگی در روستاها نیز مطرح است. اگرچه میزان ابتلا به دیابت در مناطق روستایی نسبت به شهری کمتر است اما این تفاوت در مسیر کاهش قرار دارد.
شیوع بالای دیابت در برخی استان‌ها
او با بیان اینکه میزان ابتلا به دیابت در برخی استان‌ها بیشتر است، تصریح کرد: میزان ابتلا به دیابت در همه استان‌ها یکسان نیست و برخی استان‌ها با میزان بالاتری از این بیماری مواجه هستند. به طور مثال، استان یزد و استان‌های حاشیه دریای خزر از جمله گیلان و مازندران جزو مناطقی هستند که میزان ابتلای بالاتری دارند. آمار و ارقام نشان می‌دهد میزان چاقی در استان مازندران نیز بالا به حساب می‌آید؛ موضوعی که در کنار دیابت باید در کانون توجه قرار گیرد. اگرچه برخی استان‌ها مانند مازنداران با شیوع بیشتری مواجه هستند اما استان‌هایی مانند سیستان‌وبلوچستان شیوع کمتری دارند.
مهدوی درباره هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم دیابت برای نظام سلامت اظهار کرد: هزینه‌های ناشی از دیابت بسیار زیاد است. بخشی از این هزینه‌ها مستقیم و مربوط به دارو، بستری و خدمات درمانی می‌شود و بخشی دیگر نیز هزینه‌های غیرمستقیم به حساب می‌آیند که هزینه‌های ناشی از کارافتادگی و عوارض بیماری را نیز شامل می‌شود. هزینه‌های غیرمستقیم کمتر از هزینه‌های مستقیم نیست و در برخی موارد حتی بیشتر است؛ این وضعیت در سطح جهان نیز مشاهده می‌شود.
۷۰ تا ۸۰ درصد هزینه دیابت برای کشورهای توسعه یافته
معاون مرکز مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت گفت: حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد هزینه‌های مربوط به دیابت در کشورهای توسعه‌یافته صرف می‌شود؛ کشورهایی که تعداد مبتلایان کمتری دارند. کشورهای در حال توسعه هزینه کمتری برای این بیماری به دلیل محدودیت منابع و برقرار نبودن توازن لازم صرف می‌کنند؛ در حالی که میزان ابتلای بیشتری دارند. هزینه‌های جهانی این بیماری، بیش از یک تریلیون دلار است؛ به طور مثال، میزان هزینه این بیماری ۹۶۶ بیلیون دلار بود اما رقم فعلی از یک تریلیون دلار گذر کرده است.
مهدوی با بیان اینکه مداخله زودهنگام در ارتباط با دیابت بسیار حائز اهمیت است، گفت: پزشکان بر اقدام زودرس و مداخله پیش از رسیدن بیماری به مرحله بروز عوارض تاکید می‌کنند؛ منظور این است هرچه بیماری زودتر تشخیص داده شود، امکان انجام مداخلات پیشگیرانه یا کنترل زودتر بیماری نیز فراهم می‌شود.
