نورنیوز-گروه بین‌الملل: مقام‌های درباری و صنعتگرانی که به پادشاهان نخستین مصر خدمت می‌کردند، ممکن است پس از مرگ فرمانروای خود قربانی شده باشند؛ این نتیجه‌ای است که پژوهشی جدید بر اساس کشف شکستگی‌هایی در جمجمه چندین نفر از آنها مطرح کرده است.
گورستان سلطنتی اُم‌القعاب در نزدیکی شهر باستانی ابیدوس، مقبره‌ها و محوطه‌های تدفینی فرمانروایان سلسله نخست مصر را در خود جای داده و قدمت آن به حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گردد. البته تنها اعضای خاندان سلطنتی در این مکان دفن نشده‌اند. در اطراف این سازه‌ها، قبرهایی وجود دارد که تصور می‌شود متعلق به افرادی مرتبط با خاندان‌های سلطنتی بوده‌اند، از جمله زنان درباری، مُهرداران، بازرسان و صنعتگران.
دکتر روزلین کمپبل، نویسنده این پژوهش از دانشگاه پردو در آمریکا، در مقاله جدید خود می‌نویسد: «درحالی که به نظر می‌رسد «آها»، نخستین فرمانروای سلسله اول، تنها چند قبر فرعی داشته است، جانشینان او صدها قبر فرعی در اطراف مقبره‌ها و محوطه‌های تدفینی خود ایجاد کردند.»
قبرهای این افراد وابسته به دربار در دهه ۱۹۲۰ توسط فلیندرز پتری، مصرشناس انگلیسی، حفاری باستان‌شناسی شدند. پتری معتقد بود این قبرها نمونه‌ای از قربانی کردن انسان هستند؛ دیدگاهی که بعدها برخی کارشناسان دیگر نیز با آن موافقت کردند.
اما پتری هیچ مدرکی از آسیب‌های جسمانی روی بقایای انسانی پیدا نکرده بود. او احتمال داده بود این افراد زنده به گور شده باشند، در حالی که برخی دیگر معتقد بودند این خدمتگزاران به مرگ طبیعی مرده‌اند و پس از مرگ فرمانروایشان، دوباره در ابیدوس دفن شده‌اند.
کمپبل، جمجمه‌های ۴۶ نفر از این افراد را که از قبرهای اطراف محوطه‌های تدفینی سه فرمانروای مختلف به دست آمده بود، در دانشگاه کمبریج دوباره بررسی کرد. او به گاردین گفت: «این پرسش که آیا قربانی کردن خدمتگزاران در مصر انجام می‌شده یا نه، بیش از یک قرن است که مورد بحث قرار دارد، اما این نخستین پژوهشی است که بقایای انسانی موجود در خود این مقبره‌ها را بررسی می‌کند.»
کمپبل گزارش کرده است که ۱۸ جمجمه نشانه‌هایی از آسیب‌های بالقوه مرگبار، از جمله شکستگی داشتند و در یک مورد نیز آثار ضربه یا بریدگی به چشم مشاهده شد.
به عقیده کمپبل، ممکن است پتری این شکستگی‌های جمجمه را دیده باشد، اما متوجه نشده باشد که این آسیب‌ها در حوالی زمان مرگ ایجاد شده‌اند و نتیجه صدماتی نیستند که پس از مرگ و در اثر جابه‌جایی یا آسیب‌های بعدی به بقایا وارد شده باشند.
او می‌افزاید: این شکستگی‌ها احتمالا در اثر ضربه گرز ایجاد نشده‌اند و این آسیب‌ها بیشتر در اثر برخورد با اشیای پهن و تخت ساخته‌شده از چوب یا شاخ گوزن ایجاد شده باشند.
کمپبل تاکید کرد: «درباره جمجمه‌هایی که هیچ نشانه‌ای از آسیب ندارند، نمی‌توانیم با اطمینان بگوییم که این افراد قربانی شده‌اند. کاملا ممکن است برخی از خدمتگزاران قربانی شده باشند و برخی دیگر نه.»
او افزود: «با توجه به کوچک بودن حجم نمونه نسبت به جمعیت اصلی دفن‌شده، ما به‌سادگی نمی‌توانیم گستره کامل این آیین‌های تدفینی را ببینیم و همچنین نمی‌توانیم مطمئن باشیم که این نمونه واقعا درباره همه خدمتگزاران صادق بوده است.»
کمپبل همچنین اشاره کرد که تعداد قبرهای فرعی به‌سرعت کاهش پیدا کرده و به نظر می‌رسد این سنت با آغاز سلسله دوم مصر کاملا از میان رفته باشد.
سلیمه اکرام، استاد دانشگاه آمریکایی قاهره، گفت اگرچه ایده قربانی کردن خدمتگزاران کاملا جدید نیست، «این مقاله یکی از معدود مواردی است که در آن از روش‌های دقیق و مدرن برای ارزیابی این بقایا استفاده شده است.»
او افزود: «این سنت مدت کوتاهی ادامه داشت و بعد انسان‌ها با تندیس‌ها جایگزین شدند. احتمالا برخی یا همه خدمتگزاران تصور می‌کردند این اتفاق برایشان نوعی موهبت است و قرار است زندگی ابدی خود را در خدمت پادشاه ادامه دهند؛ هرچند ممکن است از این وضعیت ناراضی بوده، وحشت کرده و تلاش کرده باشند از چنین سرنوشتی فرار کنند.»
دکتر داون مک‌کورمک، مصرشناس دانشگاه سامفورد در ایالت آلاباما نیز گفت: «موارد مشابه قربانی کردن انسان در فرهنگ‌ها و دوره‌های مختلف رخ داده است و افزود که احتمالا همه افرادی که در این محوطه دفن شده‌اند، با سرنوشت خود موافق نبوده‌اند.»
