نورنیوز-گروه اقتصادی: با افزایش بارندگیها و بهبود ورودی آب به مخزن سد امیرکبیر، میزان پرشدگی این سد به ۷۰ درصد ظرفیت مخزن رسیده است.
پیشتر اعلام شده بود که تا 26 اردیبهشت ماه، موجودی مخزن سد امیرکبیر یا همان سد کرج با 59 درصد پرشدگی به 106 میلیون مترمکعب رسیده است. حال به نظر میرسد که در موجودی مخزن در دو هفته حدود 10 درصد افزایش یافته است که دلیل آن به افزایش بارندگیها مربوط است.
داوود نجفیان، مدیرعامل شرکت آب منطقهای استان البرز، عنوان کرد: «با افزایش ورودیهایی که در کرج و طالقان داشتیم، امسال حجم سد کرج از کل ظرفیت که 179 میلیون مترمکعب است، به 133 میلیون مترمکعب رسیده، یعنی نزدیک به 74 درصد حجم سد کرج پر است.»
افزایش ذخیره سد کرج و رسیدن آن به حدود ۷۰ درصد ظرفیت نسبت به سال گذشته، بدون تردید خبر مثبتی است، اما آیا این موضوع به معنای پایان بحران آب در تهران است؟
بحران آب تهران با افزایش مقطعی ذخایر مخازن سدها برطرف نمیشود
بحران آب در ایران صرفا ناشی از کمبود بارش در یک یا دو سال نیست، بلکه ریشه در ناهماهنگی بلندمدت میان ظرفیت طبیعی سرزمین و الگوی توسعه اقتصادی و جمعیتی دارد.
فلات مرکزی ایران منطقهای خشک و نیمهخشک است. میانگین بارندگی سالانه در بخش بزرگی از این ناحیه بسیار کمتر از میانگین جهانی است و میزان تبخیر نیز به دلیل دمای بالا و شرایط اقلیمی شدید بسیار زیاد است. در چنین محیطی، توسعه باید بر اساس محدودیت منابع آب برنامهریزی شود.
با این حال، طی دهههای گذشته فعالیتهایی گسترش یافتهاند که وابستگی شدیدی به آب دارند. ازجمله میتوان به کشاورزی آببر، استقرار صنایع پرمصرف و تمرکز جمعیت در کلانشهرهایی مانند تهران اشاره کرد. این روند باعث شده است که تقاضای آب از ظرفیت طبیعی منطقه فراتر برود.
توسعه نامتناسب با اقلیم و اضافهبرداشت از آبهای زیرزمینی مانع از حل بحران آب در تهران میشود
در این میان یکی دیگر از مشکلات اساسی، وابستگی گسترده به آبهای زیرزمینی است. بخش قابل توجهی از آب مصرفی تهران از طریق چاهها و سفرههای زیرزمینی تامین میشود و همین مشکل ساختاری مانع از برطرف شدن بحران آب در پایتخت میشود.
پیشتر محمدابراهیم رئیسی، کارشناس انرژی، در گفتوگو با تجارتنیوز عنوان کرد: «در ساختار طراحیشده در تامین آب بدینگونه بود که حدود 70 درصد از آب از منابع سطحی و 30 درصد از آب از منابع زیرزمینی باید تامین شود، چراکه آب زیرزمینی نوعی پسانداز است که باید در وقت خود از آن استفاده کرد. اما اکنون اوضاع تغییر کرده است. در حال حاضر بیش از 60 درصد از آب تهران از آبهای زیرزمینی و چاههای حفرشده داخل شهر تهران استفاده میشود.»
آب زیرزمینی در واقع یک ذخیره استراتژیک محسوب میشود که طی سالها و حتی دههها از طریق نفوذ بارشها در زمین شکل گرفته است. هنگامی که میزان برداشت از میزان تغذیه طبیعی این سفرهها بیشتر شود، کسری مخزن ایجاد میشود. پیامد این وضعیت افت سطح آب زیرزمینی، کاهش کیفیت آب، خشک شدن چاهها و در نهایت فرونشست زمین است. فرونشست از خطرناکترین پیامدهای مدیریت ناپایدار منابع آب به شمار میرود، زیرا در بسیاری موارد برگشتناپذیر است و میتواند به زیرساختها، ساختمانها و شبکههای حملونقل آسیب برساند.
از سوی دیگر، پر شدن سدها به طور عمده نشاندهنده بهبود کوتاهمدت وضعیت منابع آب سطحی است. سدها تنها بخشی از سامانه تامین آب هستند و نمیتوان وضعیت کل منابع آب را صرفا از روی میزان ذخیره آنها قضاوت کرد. ممکن است یک یا دو سال پربارش باعث افزایش ذخیره سدها شود، اما اگر الگوی مصرف تغییری نکند، این ذخایر به سرعت مصرف میشوند. در واقع زمانی میتوان از بهبود پایدار سخن گفت که برداشت از منابع آب با میزان تجدیدپذیری آنها متعادل باشد.
تمرکز شدید جمعیت و فعالیتهای اقتصادی در تهران نیز فشار مضاعفی بر منابع آب وارد میکند. هرچه جمعیت افزایش یابد، نیاز به آب شرب، خدمات شهری، تولید انرژی و فعالیتهای صنعتی بیشتر میشود. اگر این رشد با ظرفیت اکولوژیک منطقه همخوانی نداشته باشد، حتی سالهای پربارش نیز تنها بحران را به تعویق میاندازند و آن را حل نمیکنند. این همان اتفاقی است که در سالیان گذشته در جریان بوده است.
بنابراین افزایش ذخیره سد کرج یک نشانه مثبت و امیدوارکننده است، اما نباید باعث ایجاد تصور غلط درباره پایان بحران آب شود. مساله اصلی، ناپایداری ساختار مصرف و توسعه در فلات مرکزی ایران است. تا زمانی که الگوی کشاورزی، استقرار صنایع، توزیع جمعیت و مدیریت آبهای زیرزمینی با واقعیتهای اقلیمی کشور سازگار نشود، هرگونه بهبود ناشی از بارشهای مقطعی و پرشدن سدها موقتی است و خطر بازگشت تنش آبی همچنان وجود دارد.