نورنیوز- گروه بینالملل: در حالی که مذاکرات سیویکمین کنفرانس تغییر اقلیم سازمان ملل متحد (کاپ ۳۱) در آنتالیا به آخرین ساعات خود رسیده است، انتشار نسخه اصلاحی پیشنویس توافق نهایی از عقبنشینی در برخی تعهدات مالی و حذف کامل اشاره به گذار از سوختهای فسیلی حکایت دارد؛ همزمان، برای نخستین بار در متن پیشنهادی یک توافق سیاسی کاپ، بهصراحت اذعان شده است که اوج گرمایش جهانی از آستانه ۱.۵ درجه سانتیگراد عبور خواهد کرد.
با نزدیکشدن به پایان زمان رسمی اجلاس در روز جمعه (۲۹ آبان برابر با ۲۰ نوامبر)، هنوز اختلافنظرها بر سر چند محور کلیدی از جمله تأمین مالی اقلیم، سازگاری، گذار عادلانه و متن نهایی توافق برطرف نشده است.
مذاکرات در آستانه اضافهکاری؛ احتمال ادامه نشست تا بامداد
گزارشها حاکی از آن است که مذاکرهکنندگان نزدیک به ۲۰۰ کشور برای دستیابی به اجماع در حال رایزنی فشردهاند و در صورت حلنشدن اختلافها در مهلت رسمی، نشست نهایی ممکن است تا ساعات پایانی شب و حتی بامداد روز بعد ادامه پیدا کند؛ وضعیتی که در کنفرانسهای اقلیمی سازمان ملل سابقه دارد.
در چنین شرایطی، متن اصلاحی منتشرشده هنوز سند نهایی و مورد توافق همه کشورها نیست و هر بند آن باید از مرحله مذاکرات سیاسی عبور کند. از آنجا که تصمیمهای کنفرانس با اجماع طرفها تصویب میشود، مخالفت حتی یک کشور نیز میتواند روند تصویب را متوقف یا به مذاکرات بیشتر منتهی کند.
حذف رقم ۱۲۰ میلیارد دلار؛ عقبنشینی در مطالبه مالی کشورهای درحالتوسعه
یکی از مهمترین تغییرات نسخه اصلاحی، حذف پیشنهاد اختصاص دستکم ۱۲۰ میلیارد دلار در سال تا ۲۰۳۵ برای تأمین مالی سازگاری کشورهای درحالتوسعه است. این رقم در نسخه قبلی پیشنویس مطرح شده بود، اما در متن جدید، با وجود حفظ عبارت مربوط به سهبرابر شدن تأمین مالی سازگاری تا سال ۲۰۳۵، دیگر رقم مشخصی برای تحقق آن تعیین نشده است.
در نسخه اصلاحی، بهجای تعیین کف مالی، تهیه گزارشی درباره مبنای محاسبه افزایش منابع و بررسی مسیر اجرایی تحقق هدف به مذاکرات و نشستهای آینده موکول شده است. نقشه راه «آنتالیا تا آدیسآبابا» نیز برای شناسایی منابع قابل پیشبینی و افزایشیافته تأمین مالی سازگاری حفظ شده است.
اهمیت این تغییر زمانی روشنتر میشود که بدانیم برآوردهای سازمان ملل، نیاز کشورهای درحالتوسعه به منابع مالی سازگاری را تا سال ۲۰۳۵ حدود ۳۰۵ میلیارد دلار در سال ارزیابی میکند. در چنین شرایطی، حذف رقم مشخص از متن توافق میتواند به تداوم ابهام درباره میزان تعهد مالی کشورهای توسعهیافته، زمانبندی پرداختها و امکان سنجش میزان تحقق وعدهها منجر شود.
پیامد عدم توافق مالی؛ افزایش شکاف میان تعهدات و نیازهای اقلیمی
اگر کشورها نتوانند بر سر سازوکار روشن و قابل سنجش سهبرابر شدن تأمین مالی سازگاری به توافق برسند، یکی از مهمترین خروجیهای مورد انتظار اجلاس در معرض تضعیف قرار میگیرد. نبود رقم مشخص، خط مبنای مشترک و جدول زمانی اجرایی میتواند پیگیری تعهدات را دشوار کند و دست کشورهای آسیبپذیر را برای برنامهریزی بلندمدت در حوزههایی مانند مدیریت منابع آب، حفاظت از زیرساختها، کشاورزی تابآور، مقابله با سیلاب و خشکسالی و حفاظت از جوامع محلی خالی بگذارد.
این مسئله صرفاً اختلافی بر سر اعداد و ارقام نیست؛ تأخیر در تأمین منابع سازگاری میتواند هزینه مقابله با مخاطرات اقلیمی را در سالهای آینده افزایش دهد و فاصله میان کشورهایی را که توان مالی و فناوری بیشتری برای حفاظت از خود دارند و کشورهایی که بیشترین آسیبپذیری را تجربه میکنند، عمیقتر کند.
حذف سوختهای فسیلی از متن؛ عقبنشینی از یکی از محورهای اصلی گذار اقلیمی
تغییر مهم دیگر در نسخه اصلاحی، حذف تمام اشارههای مستقیم به گذار از سوختهای فسیلی است؛ موضوعی که در نسخه قبلی پیشنویس با پیشنهادهایی درباره تسریع روند فاصلهگرفتن از زغالسنگ، نفت و گاز مطرح شده بود. به این ترتیب، متن جدید برخلاف انتظار بسیاری از فعالان و کشورهای خواهان اقدام قاطعتر، فاقد یک مسیر صریح سیاسی برای کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی است.
اگر این حذف در متن نهایی باقی بماند، میتواند پیام سیاسی توافق را درباره ضرورت کاهش تدریجی وابستگی به منابع اصلی انتشار گازهای گلخانهای تضعیف کند. همچنین نبود اشاره روشن به این مسیر، فشار سیاسی برای تدوین برنامههای ملی زمانبندیشده و پاسخگویی دولتها درباره کاهش مصرف و تولید سوختهای فسیلی را کاهش خواهد داد.
از سوی دیگر، حذف این بند میتواند اختلاف میان کشورهایی را که خواهان درج تعهد روشن درباره گذار از سوختهای فسیلی هستند و کشورهایی که با چنین تعهدی مخالفت میکنند، به یکی از موانع اصلی دستیابی به توافق نهایی تبدیل کند. در صورت نرسیدن به اجماع، خطر آن وجود دارد که اجلاس بدون یک پیام مشترک و صریح درباره یکی از بنیادیترین عوامل گرمایش جهانی به پایان برسد.
پذیرش عبور احتمالی از آستانه ۱.۵ درجه؛ اتفاقی مهم در متن کاپ ۳۱
در میان عقبنشینیهای مالی و اختلافهای سیاسی، یکی از مهمترین تحولات نسخه اصلاحی، درج صریح این ارزیابی است که اوج گرمایش جهانی احتمالاً از آستانه ۱.۵ درجه سانتیگراد فراتر خواهد رفت؛ آستانهای که توافق پاریس بر تلاش برای محدودکردن افزایش دمای متوسط جهان به آن تأکید کرده است.
متن پیشنویس ضمن ابراز نگرانی عمیق از این چشمانداز، تأکید میکند که خطرات و پیامدهای گرمایش در سطح ۱.۵ درجه بهمراتب کمتر از سطح ۲ درجه است و عبور از این آستانه، همراه با هر افزایش بیشتر دما، فراوانی و شدت خسارتها و زیانهای اقلیمی را افزایش میدهد و در برخی موارد پیامدهایی برگشتناپذیر به دنبال خواهد داشت.
در عین حال، متن بر ضرورت محدودکردن میزان و مدت عبور از این آستانه و بازگشت سریع به مسیر محدودسازی گرمایش تأکید میکند.
اهمیت این بند در آن است که واقعیت علمی دشوار پیشروی جهان را وارد متن سیاسی مذاکرات کرده است؛ با این حال، این عبارت به معنای اعلام رسمی عبور قطعی و دائمی جهان از ۱.۵ درجه نیست، بلکه بیانگر پیشبینی عبور از این حد در اوج گرمایش و ضرورت محدودکردن دامنه و مدت آن است.
صندوق خسارت و زیان؛ فاصله چشمگیر میان درخواستها و منابع موجود
چالش تأمین مالی در موضوع خسارت و زیان نیز همچنان پابرجاست. بر اساس اطلاعات مطرحشده درباره صندوق پاسخ به خسارت و زیان، در نخستین فراخوان این صندوق، ۱۷۶ درخواست از سوی ۱۱۹ کشور درحالتوسعه ارائه شده که مجموع نیاز مالی آنها حدود ۲.۸ میلیارد دلار برآورد شده است؛ درحالیکه منابع تخصیصیافته حدود ۳۴۲ میلیون دلار گزارش شده است.
این فاصله نشان میدهد که حتی سازوکارهای مالی ایجادشده برای حمایت از کشورهایی که با خسارتهای ناشی از تغییر اقلیم مواجهاند، با محدودیت جدی منابع روبهرو هستند. در صورت نبود توافق مؤثر برای تقویت منابع مالی، شکاف میان نیازهای واقعی کشورها و حمایتهای قابل دسترس همچنان پابرجا خواهد ماند.
اقیانوسها و هشدار زودهنگام؛ محورهایی که در متن باقی ماندند
در کنار اختلافهای سیاسی، نسخه اصلاحی همچنان بر اهمیت حفاظت از اقیانوسها، تقویت نظامهای مشاهده و پایش اقیانوسی، دسترسی به دادهها و فناوریهای مرتبط و توجه بیشتر به پیامدهای گرمایش آب دریاها و افزایش سطح آب اقیانوسها تأکید دارد.
همچنین تقویت سامانههای هشدار زودهنگام و توسعه ظرفیت کشورها برای پیشبینی و مواجهه با مخاطرات اقلیمی از دیگر محورهای مورد توجه در متن است؛ موضوعی که برای کاهش خسارات ناشی از سیل، خشکسالی، موجهای گرما و دیگر رخدادهای حدی اهمیت عملیاتی دارد.
آنتالیا در انتظار توافقی که هنوز قطعی نیست
در مجموع، نسخه اصلاحی پیشنویس توافق (کاپ ۳۱) تصویری دوگانه از مذاکرات آنتالیا ارائه میکند: از یک سو، پذیرش صریحتر خطر عبور از آستانه ۱.۵ درجه و حفظ برخی محورهای همکاری در زمینه سازگاری، اقیانوسها و هشدار زودهنگام؛ و از سوی دیگر، حذف رقم مشخص تأمین مالی سازگاری و کنارگذاشتن اشاره به گذار از سوختهای فسیلی.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا مذاکرهکنندگان در ساعات باقیمانده میتوانند بر سر سازوکاری روشن برای تأمین مالی و متنی قابل قبول درباره مسیر کاهش انتشار به توافق برسند یا اختلافها، نشست نهایی را به ساعات بامداد و روز بعد خواهد کشاند.
آنچه در این میان اهمیت دارد، این است که توافقی فاقد تعهدات مالی قابل سنجش و پیام روشن درباره کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی، ممکن است فاصله میان هشدارهای علمی و تصمیمهای سیاسی را همچنان حفظ کند.
سیویکمین اجلاس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (کاپ ۳۱) از ۹ تا ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۸ تا ۲۹ آبان ۱۴۰۵) در شهر آنتالیا ترکیه برگزار میشود. این کنفرانس جهانی رهبران جهان، وزیران، مذاکرهکنندگان، دانشمندان و نمایندگان جامعه مدنی را گرد هم میآورد تا درباره موضوعاتی از جمله کاهش انتشار گازهای گلخانهای، سازگاری با تغییرات آبوهوایی و تأمین مالی اقلیمی بحث و تبادل نظر کنند و به راهکارهای عملی برسند.