نورنیوز- گروه حوادث: مرگ سوگند صیادی دانشآموز ۱۶ ساله کرمانشاهی به یکی از تلخترین و بحثبرانگیزترین پروندههای اجتماعی روزهای اخیر تبدیل شده و احساسات عمومی را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. در روند بررسی این پرونده دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان کرمانشاه از بازداشت پدر این دختر نوجوان با اتهاماتی از جمله ضربوجرح و فعلاً قتل و همچنین بازداشت مدیر مدرسه به دلیل قصور و سهلانگاری خبر داده است. نکته مهم این است که مقام قضایی همچنان تأکید دارد علت قطعی فوت باید با تکمیل تحقیقات و بررسیهای کارشناسی مشخص شود. بنابراین هرچند اتهام قتل متوجه پدر سوگند شده هنوز نباید اتهام مطرحشده را با حکم قطعی دادگاه یکسان دانست.
از مدرسه تا خانه؛ زنجیرهای از پرسشهای بیپاسخ
بررسی سوابق منتشرشده نشان میدهد حادثه روز شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵ رخ داده است. بر اساس توضیحات ادارهکل آموزشوپرورش کرمانشاه پدر سوگند صبح آن روز به مدرسه مراجعه کرد و با اصرار خواستار دریافت پرونده تحصیلی دخترش با هدف انتقال او به شهرستان گیلانغرب شد. پرونده حدود ساعت ۹ صبح تحویل داده شد و پدر و دختر پنج دقیقه بعد مدرسه را ترک کردند. حادثه مرگ سوگند نیز عصر همان روز و خارج از مدرسه اتفاق افتاد.
در روایتهای منتشرشده از این ماجرا آمده است که سوگند پیش از این اتفاق از واکنش پدرش هراس داشته و خواسته بود برخی مسائل شخصیاش با او در میان گذاشته نشود. با این حال جزئیات این روایتها هنوز بهطور کامل در مراجع قضایی تأیید نشده و نمیتوان آنها را واقعیت قطعی پرونده تلقی کرد.
بازداشت مدیر مدرسه یکی از مهمترین ابعاد این پرونده است. پرسش اساسی اینجاست که آیا مسئولان مدرسه از احتمال خشونت علیه این دانشآموز اطلاع داشتند؟ آیا نشانههای خطر را جدی گرفتند؟ و اگر سوگند از بازگشت به خانه احساس ناامنی میکرد چه سازوکار حمایتی برای محافظت از او به کار گرفته شد؟
مدرسه صرفاً محل آموزش دروس نیست؛ محیطی است که دانشآموز باید بتواند در آن درباره ترس، تهدید و خشونت احتمالی صحبت کند. البته بازداشت مدیر به معنای اثبات مجرمیت او نیست و باید روشن شود چه اطلاعاتی در اختیار وی بوده و اقدامات قانونی و حرفهای مورد انتظار تا چه اندازه انجام شده است.
در این میان، مسئله اورژانس اجتماعی نیز اهمیت دارد. گزارشهای منتشرشده در ۲۷ آبان از قول مدیرکل بهزیستی کرمانشاه حاکی است که پیش از حادثه گزارشی درباره تهدید یا خشونت علیه سوگند به سامانه ۱۲۳ نرسیده بود. این موضوع پرسش دیگری را مطرح میکند: اگر نوجوانی در معرض خطر است اما به نهاد حمایتی دسترسی پیدا نمیکند، چه نهادی باید نخستین حلقه شناسایی و مداخله باشد؟
قتلهای ناموسی؛ وقتی نزدیکترین افراد به عامل خشونت تبدیل میشوند
پرونده سوگند را نمیتوان جدا از مسئله گستردهتر خشونت خانگی و قتل زنان و دختران بررسی کرد. قتلهای موسوم به ناموسی شکل خاصی از خشونت مبتنی بر کنترل و سلطه خانوادگی هستند که در آنها پدر، برادر، همسر یا دیگر نزدیکان با توجیهاتی مانند حفظ آبرو و غیرت حق حیات و انتخاب فرد را نادیده میگیرند.
البته نباید هر قتل خانوادگی را بدون بررسی انگیزه و شواهد، قتل ناموسی نامید. در پرونده سوگند نیز انگیزه قتل هنوز رسماً اعلام نشده است. با این حال تکرار قتل زنان به دست نزدیکان خانوادگی نشان میدهد که مسئله خشونت مبتنی بر کنترل زنان و دختران همچنان نیازمند توجه جدی است.
در سال ۱۴۰۳ دستکم ۱۱۴ مورد قتل زنان و ۳۷ مورد قتل ناموسی شامل قتل ۲۳ مرد ثبت شده است. گزارش دیگری از همین مجموعه درباره سال ۱۴۰۴ نیز از ثبت ۱۰۵ مورد قتل زنان خبر میدهد. این ارقام آمار رسمی و جامع کشور نیستند و به پروندههای مستندشده و گزارشهای در دسترس محدود میشوند.
در جدیدترین نمونه روز ۲۷ آبان خبر قتل دختر ۱۹ سالهای در روستای کودیان شیراز منتشر شد. رئیس پلیس آگاهی فارس از دستگیری برادر ۲۱ ساله او خبر داده و اعلام کرده است که این دختر در پی اختلاف خانوادگی و با ضربات چاقو جان باخته است. این حادثه نیز بار دیگر نقش خشونت در روابط نزدیک خانوادگی را برجسته کرده است؛ هرچند انگیزه ناموسی در این پرونده بهطور رسمی اعلام نشده است.
از منظر حقوقی نیز یک نکته قابل توجه است: ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی پدر و اجداد پدری را از قصاص بابت قتل فرزند مستثنا کرده است. این حکم به معنای بیمجازات ماندن قتل نیست؛ ماده ۶۱۲ قانون مجازات اسلامی در شرایط مقرر برای قتل عمدی که به قصاص منتهی نمیشود مجازات حبس سه تا ۱۰ سال پیشبینی کرده است. همین موضوع ضرورت بررسی کارشناسی درباره بازدارندگی قوانین و حمایت مؤثرتر از قربانیان بالقوه را نشان میدهد.
تازهترین وضعیت پرونده سوگند در ۲۷ آبان همچنان با ادامه تحقیقات قضایی همراه است. پدر و مدیر مدرسه بازداشت شدهاند؛ اما علت قطعی مرگ و میزان مسئولیت هر یک باید در روند رسیدگی مشخص شود. آنچه از این پرونده باقی میماند ضرورت جدی گرفتن هشدارهای کودکان و نوجوانان، تقویت مشاوره مدارس، مداخله بهموقع نهادهای حمایتی و ایجاد سازوکارهایی است که هیچ دختری برای بیان ترس خود تنها نماند. اگر قرار است مرگ سوگند صرفاً به موجی از واکنشهای چندروزه در فضای مجازی محدود نشود باید از این پرونده به اصلاح سازوکارهای پیشگیری رسید؛ زیرا امنیت دختران نباید به تشخیص و تصمیم فردی اعضای خانواده وابسته باشد.