نورنیوز-گروه بین الملل: تحولات سیاسی و امنیتی عراق در ماههای اخیر، بار دیگر موضوع نقش آمریکا در تصمیمگیریهای بغداد و آینده گروههای مقاومت این کشور را به یکی از محورهای اختلاف میان جریانهای سیاسی تبدیل کرده است. در حالی که برخی چهرههای عراقی از تلاش واشنگتن برای خلع سلاح مقاومت و تضعیف الحشدالشعبی سخن میگویند، رویکرد دولت علی فالح الزیدی در قبال ایران و آمریکا نیز با انتقادهایی مواجه شده است.
محمد البیاتی، نماینده سابق پارلمان عراق، در اظهاراتی با انتقاد از تحرکات واشنگتن علیه گروههای مقاومت، اعلام کرد آمریکا پروژهای را برای پایان دادن به حضور مقاومت در عراق و منطقه دنبال میکند که به اعتقاد او در راستای منافع اسرائیل و گروه تروریستی داعش قرار دارد.
همزمان، گزارشها و تحلیلهای رسانهای درباره سیاست خارجی دولت عراق، از افزایش نگرانی برخی جریانهای سیاسی نسبت به تغییر موازنه روابط بغداد با تهران و واشنگتن حکایت دارد.
هشدار درباره پروژه خلع سلاح مقاومت؛ الحشدالشعبی در کانون فشارها
محمد البیاتی، نماینده سابق پارلمان عراق، با انتقاد از سیاستهای آمریکا در قبال گروههای مقاومت اعلام کرد که واشنگتن به دنبال حذف نقش این گروهها در معادلات امنیتی عراق و منطقه است.
وی با اشاره به حمایت برخی احزاب سیاسی از طرح «انحصار سلاح در دست دولت»، مدعی شد این رویکرد در شرایط کنونی میتواند به پیشبرد اهداف آمریکا برای تضعیف مقاومت منجر شود.
البیاتی تأکید کرد که به اعتقاد او، پروژه واشنگتن تنها به پایان دادن به نقش گروههای مقاومت محدود نیست، بلکه نیروهای بسیج مردمی عراق یا الحشدالشعبی را نیز هدف قرار داده است؛ نیروهایی که در نبرد با گروه تروریستی داعش نقش مهمی ایفا کردند.
این سیاستمدار عراقی همچنین با اشاره به ترور ابومهدی المهندس و سردار قاسم سلیمانی به دست آمریکا، این اقدام را بخشی از تقابل واشنگتن با نیروهای مخالف سیاستهای منطقهای خود توصیف کرد.
اظهارات البیاتی در شرایطی مطرح میشود که موضوع انحصار سلاح در اختیار دولت عراق، از مسائل بحثبرانگیز میان جریانهای سیاسی این کشور است.
حامیان این سیاست، کنترل تسلیحات از سوی نهادهای رسمی را لازمه تقویت حاکمیت دولت و جلوگیری از فعالیت مسلحانه خارج از ساختارهای قانونی میدانند. در مقابل، منتقدانی مانند البیاتی نگراناند که طرح خلع سلاح در شرایط فشار خارجی، به تضعیف توان بازدارندگی عراق و کاهش نقش نیروهای مقاومت منجر شود.
در چنین فضایی، آینده الحشدالشعبی و نحوه تنظیم رابطه گروههای مسلح با دولت مرکزی، همچنان از موضوعات حساس در ساختار سیاسی و امنیتی عراق به شمار میرود.
چرخش بغداد به سمت واشنگتن؛ آینده روابط ایران و عراق چه میشود؟
همزمان با افزایش بحثها درباره خلع سلاح مقاومت، رویکرد دولت علی فالح الزیدی در روابط با ایران و آمریکا نیز مورد توجه تحلیلگران قرار گرفته است.
برخی ناظران معتقدند دولت الزیدی از زمان آغاز فعالیت خود، در مقایسه با دولت محمد شیاع السودانی، تمایل بیشتری به همسویی با سیاستهای واشنگتن نشان داده است.
در این گزارش، لغو پروازهای ایرانی به دلیل تحریمهای آمریکا، بسته شدن مرز چذابه و اتهامهای مطرحشده علیه گروههای مقاومت درباره قاچاق نفت، از جمله نشانههای تغییر رویکرد دولت عراق عنوان شده است.
منتقدان دولت الزیدی این اقدامات را در چارچوب افزایش فشار بر گروههای مقاومت و تغییر موازنه روابط بغداد با تهران و واشنگتن ارزیابی میکنند.
در همین زمینه، مقایسه مواضع دولت کنونی عراق با دوره نخستوزیری محمد شیاع السودانی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
در دوره السودانی، مقامهای ارشد عراق در نشست مشترک اول تیرماه ۱۴۰۴، حمله نظامی به ایران را محکوم کردند. همچنین دولت وقت عراق در اسفند ۱۴۰۴ حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع الحشدالشعبی را محکوم کرده بود.
در مقابل، منتقدان دولت الزیدی معتقدند واکنش بغداد به برخی حملات اخیر علیه الحشدالشعبی، از شدت و صراحت مواضع پیشین برخوردار نبوده است.
دراین گزارش همچنین به روابط دولت عراق با عربستان سعودی و مواضع نخستوزیر این کشور در سفر به ریاض اشاره کرده و این تحولات را بخشی از تغییر جهتگیری سیاست خارجی بغداد دانسته است.
با این حال، اختلاف دیدگاه درباره روابط با ایران و آمریکا تنها به دولت محدود نمیشود و در میان جریانهای سیاسی عراق نیز وجود دارد.
عمار حکیم، رئیس جریان حکمت ملی عراق، پیشتر با تأکید بر اهمیت روابط با ایران گفته بود که اداره کشور نمیتواند صرفاً بر مبنای عواطف صورت گیرد؛ موضعی که نشاندهنده اهمیت ملاحظات منافع ملی در تصمیمگیریهای سیاست خارجی بغداد است.
از سوی دیگر، تحلیل منتشرشده در رسانه آمریکایی الحره نیز به فشارهای واشنگتن بر عراق برای مهار گروههای مسلح نزدیک به ایران پرداخته است.
بر اساس این تحلیل، تغییر موازنه قدرت در سیاست داخلی آمریکا و افزایش اختلافات دولت ترامپ با کنگره، لزوماً به معنای کاهش فشار واشنگتن بر بغداد نخواهد بود.
این رسانه همچنین به نقش اهرمهای مالی و مبادلات دلاری در مناسبات آمریکا و عراق اشاره کرده و نسبت به اتکای بیش از اندازه سیاستمداران عراقی به تحولات داخلی آمریکا هشدار داده است.
مجموع این تحولات نشان میدهد دولت عراق در شرایط پیچیدهای برای تنظیم روابط خود با ایران و آمریکا قرار گرفته است.
از یک سو، بغداد برای مدیریت مناسبات مالی، اقتصادی و امنیتی خود با واشنگتن با محدودیتها و فشارهایی روبهرو است و از سوی دیگر، روابط گسترده سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و امنیتی با تهران همچنان از مؤلفههای مهم سیاست منطقهای عراق محسوب میشود.
در چنین شرایطی، مسئله خلع سلاح گروههای مقاومت و آینده الحشدالشعبی، تنها یک موضوع امنیت داخلی نیست و با رقابتهای منطقهای، سیاستهای آمریکا و موازنه روابط خارجی بغداد نیز ارتباط پیدا کرده است.
با این حال، نمیتوان صرفاً بر اساس انتقادهای سیاسی، درباره تصمیم نهایی دولت عراق یا اهداف همه جریانهای حامی انحصار سلاح قضاوت قطعی کرد.
آنچه در ماههای آینده اهمیت خواهد داشت، نحوه مدیریت اختلافات داخلی، حفظ استقلال تصمیمگیری بغداد و توانایی دولت عراق در برقراری توازن میان الزامات حاکمیت ملی و روابط با شرکای منطقهای و بینالمللی است.