نورنیوز-گروه سیاسی: در حالی که جهان، تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران را محکوم کرده و خواستار پایان جنگ، احقاق حقوق ایران و جبران خسارت‌های ناشی از این تجاوز، از جمله هزینه‌های زیست‌محیطی آن است، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بار دیگر با انتشار گزارشی پرسش‌برانگیز، مسیر تقابل با تهران را در پیش گرفته است. آژانس مدعی شده به‌دلیل محدودیت دسترسی بازرسان به تأسیسات هسته‌ای ایران که هدف حملات نظامی قرار گرفته‌اند، اطلاعات قابل اتکایی درباره وضعیت کنونی، میزان و محل نگهداری ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران ندارد و خواستار ازسرگیری فوری بازرسی‌ها شده است. این ادعا در حالی مطرح می‌شود که آژانس حتی از محکوم کردن حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به تأسیسات هسته‌ای ایران خودداری کرده است. چنین رویکردی بار دیگر نشان می‌دهد که ملاحظات سیاسی جایگزین مسئولیت حرفه‌ای و فنی شده و گزارش‌های آژانس می‌تواند به بسترسازی برای تجاوزی دیگر تبدیل شود. از سوی دیگر، با پایان اعتبار قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت، پرونده هسته‌ای ایران مختومه شده و ادامه گزارش‌دهی در چارچوب پیشین، نه‌تنها فاقد توجیه حقوقی است، بلکه بی‌اعتمادی تهران به این نهاد را عمیق‌تر و مسیر حل‌وفصل مسائل، از جمله بازگشایی تنگه هرمز، را پیچیده‌تر خواهد کرد.
پرونده مختومه را نمی‌توان با گزارش‌سازی احیا کرد
آژانس در شرایطی همچنان به انتشار گزارش‌های دوره‌ای درباره ایران ادامه می‌دهد که با پایان برجام در سال ۲۰۲۵ و خاتمه اعتبار قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت، مبنای پیشین این گزارش‌دهی پایان یافته است. در چنین شرایطی، وضعیت هسته‌ای ایران باید به وضعیت عادی بازگردد و تحریم‌های مرتبط نیز لغو شوند. اجرای سازوکار اسنپ‌بک از سوی کشورهای غربی و تداوم گزارش‌نویسی آژانس، در تعارض با حقوق بین‌الملل و تعهدات پذیرفته‌شده جهانی قرار دارد. این رفتار، ضمن تضعیف اعتبار آژانس، بدعتی خطرناک در نظام نظارتی بین‌المللی ایجاد می‌کند؛ بدعتی که می‌تواند اعتماد کشورهای عضو را از میان ببرد و حتی زمینه بازنگری در سطح همکاری یا خروج برخی کشورها از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای را فراهم سازد. نمی‌توان پرونده‌ای را که مبنای حقوقی آن پایان یافته، با گزارش‌های تکراری و ادعاهای تازه همچنان مفتوح نگه داشت.
گروسی؛ از مسئولیت نظارتی تا همراهی با متجاوزان
محتوای گزارش اخیر آژانس شباهت آشکاری به ادعاهای ترامپ درباره ضرورت جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای دارد؛ همان ادعاهایی که بهانه جنگ‌افروزی علیه ایران قرار گرفت. به نظر می‌رسد گروسی، مدیرکل آژانس که سودای دستیابی به دبیرکلی سازمان ملل را نیز در سر دارد، همچنان به‌جای صیانت از استقلال این نهاد، در زمین آمریکا بازی می‌کند. حملات جنگ دوازده‌روزه در شرایطی صورت گرفت که گزارش‌های آژانس و قطعنامه کشورهای اروپایی در شورای حکام، به بسترسازی سیاسی برای تجاوز کمک کرده بود. در جنگ رمضان نیز تأسیساتی هدف حمله قرار گرفتند که اطلاعات محرمانه آنها در اختیار آژانس قرار داشت. این مسئله پرسش‌های جدی درباره نحوه حفاظت از اطلاعات و مسئولیت این نهاد ایجاد می‌کند. گروسی پیش‌تر نیز با طرح ادعاهایی درباره ذخایر اورانیوم غنی‌شده و برخی مناطق احتمالی، بر فضای ابهام‌آلود علیه ایران افزوده بود. اکنون نیز گزارش جانبدارانه آژانس می‌تواند به ابزاری برای ترامپ تبدیل شود تا بخشی از فشارهای داخلی ناشی از جنگ‌افروزی علیه ایران را کاهش دهد.
بازرسی از تأسیسات بمباران‌شده؛ مطالبه‌ای بدون پشتوانه پادمانی
ایران در سال‌های گذشته همکاری گسترده‌ای با آژانس داشته است؛ اما توقف دسترسی‌ها پس از بمباران تأسیسات هسته‌ای، تصمیمی متأثر از شرایط جنگی و ضرورت‌های امنیتی کشور است. از یک سو، حملات با اتکا به اطلاعاتی صورت گرفته که درباره منشأ و نحوه انتقال آنها پرسش‌های جدی وجود دارد و از سوی دیگر، آژانس حتی حاضر به محکوم کردن این تجاوزها نشده است. نکته مهم آن است که در مقررات پادمانی، پروتکل مشخصی برای بازرسی از تأسیسات بمباران‌شده وجود ندارد. بنابراین نمی‌توان بدون تدوین سازوکاری روشن و تضمین امنیت تأسیسات و اطلاعات، انتظار داشت ایران دسترسی فوری را بپذیرد. مطالبه تهران نیز تدوین چنین سازوکاری با پذیرش حق دفاع مشروع ایران و رعایت الزامات امنیتی است. کشوری که تأسیسات هسته‌ای و دانشمندانش هدف تجاوز قرار گرفته‌اند، نمی‌تواند امنیت ملی خود را نادیده بگیرد و همکاری با نهادی را ادامه دهد که عملکرد آن با بی‌اعتمادی جدی مواجه شده است.
معیار دوگانه آژانس و ضرورت بازنگری در دکترین هسته‌ای
دوگانگی رفتاری آژانس در قبال فعالیت‌های هسته‌ای جهان نیز مسئله‌ای غیرقابل چشم‌پوشی است. این نهاد در برابر افزایش صدها میلیارد دلاری بودجه قدرت‌های هسته‌ای برای نوسازی زرادخانه‌هایشان واکنش مؤثری نشان نمی‌دهد. اظهارات اخیر مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، درباره نقش سلاح هسته‌ای در بازدارندگی این کشور نیز نمونه‌ای از همین رویکرد است. مسئولیت آژانس صرفاً نظارت بر فعالیت هسته‌ای کشورهای فاقد سلاح نیست، بلکه خلع سلاح و انهدام تسلیحات هسته‌ای نیز بخشی از مسئولیت‌های بین‌المللی است؛ مسئولیتی که تاکنون اقدام مؤثری در تحقق آن مشاهده نشده است. هم‌زمان، آژانس در برابر تهدیدهای آشکار ترامپ و نتانیاهو درباره بمباران مراکز هسته‌ای ایران، از جمله تهدید مطرح‌شده درباره کلنگ، و اختصاص جایزه بیست میلیون دلاری ترامپ برای کسب اطلاعات درباره مراکز هسته‌ای ایران سکوت کرده است.
مجموع این رفتارها، در کنار تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه تأسیسات و دانشمندان هسته‌ای ایران و محقق نشدن حقوق کشورمان از عضویت در پیمان منع گسترش، تغییر دکترین هسته‌ای را به مطالبه‌ای جدی در افکار عمومی تبدیل کرده است. این پرسش اساسی مطرح است که عضویت در آژانس و خودداری از ساخت سلاح هسته‌ای، در برابر چنین سطحی از تهدید و تجاوز، چه دستاوردی برای ایران داشته است؟ همچنین در جهانی که حقوق بین‌الملل عملاً با معیارهای دوگانه مواجه است، پایبندی یک‌طرفه به تعهدات چه ضمانتی برای امنیت کشورها ایجاد می‌کند؟ طرح مباحث تغییر دکترین هسته‌ای در نمازهای جمعه و بیانیه مجلس خبرگان رهبری، نشان‌دهنده تبدیل این موضوع به مطالبه‌ای عمومی برای بازنگری در شرایط موجود است.
در نهایت، غرب باید دریافته باشد که تحریم، تهدید و فشار، راهبرد ایران را تغییر نخواهد داد. همان‌گونه که مقامات نظامی و سیاسی تأکید کرده‌اند، بدون تحقق شروط هفت‌گانه ایران، تنگه هرمز باز نخواهد شد و هرگونه تهدید نیز با پاسخی قاطع و متناسب با توانمندی‌های روز کشور مواجه می‌شود؛ هدف قرار گرفتن سامانه راداری آمریکا در بحرین نمونه‌ای از این واقعیت است. توهم استفاده از آژانس به‌عنوان ابزار فشار نیز باید کنار گذاشته شود. ایران خروج از وضعیت نه جنگ و نه صلح را نه در تسلیم، بلکه در پاسخ قاطع به تهدیدهای نظامی، شکست محاصره اقتصادی با تکیه بر ظرفیت‌های داخلی و همکاری با همسایگان، پیوند دیپلماسی و میدان و اتکا به اقتدار مردم در صحنه رقم خواهد زد. تنگه هرمز با فشار باز نمی‌شود و اعتماد ازدست‌رفته به آژانس نیز با گزارش‌های سیاسی بازنخواهد گشت.
