نورنیوز-گروه سیاسی: برای فهم درست آنچه در آن هستیم و تحلیلش تا براساس شرایط موجود بتوانیم سناریوهای احتمالی و نقاط قوت و ضعف هر یک از این سناریوها را به‌درستی ارزیابی کنیم، لاجرم باید مروری بر آنچه گذشته است، داشته باشیم.
آنچه گذشت را به‌سرعت مرور می‌کنم. حدود ۱۹ ماه قبل، آمریکا و متحد یا نیابتی منطقه‌ای آن، با تمام قوا و توان خود به ایران حمله کردند. غایت هدفی را که می‌توان برای یک جنگ تعریف کرد، در جنگ علیه ایران به کار گرفته بودند؛ هدف عبارت بود از فروپاشاندن ایران، هم به مفهوم ساقط کردن جمهوری اسلامی ایران، هم به مفهوم تجزیه ایران و هم به مفهوم سرکوب تمدنی ایران. خودشان نیز در مقاطع مختلف به این اهداف اشاره کردند. به عبارتی، آنها به دنبال گرفتن انتقامی تاریخی از ایران بودند و برای رسیدن به این هدف، هر آنچه در توان داشتند انجام دادند. اگر احیانا اقدامی را انجام ندادند یا از سلاحی استفاده نکردند، نه به این مفهوم که نمی‌خواستند، بلکه امکان انجام آن را نداشتند. نتیجه جنگ آن شد که به‌هیچ‌یک از اهداف اعلام‌شده خود نرسیدند. در ادبیات جنگ‌ها، وقتی یک کشور متجاوز به اهداف اعلامی خود نمی‌رسد، طرف مقابل را پیروز می‌دانند و پیروزی را به او نسبت می‌دهند. یکی از نشانه‌های این پیروزی را می‌توان در شرایطی مشاهده کرد که امروز در داخل دو کشور متجاوز وجود دارد. در داخل ایالات‌متحده آمریکا، ترامپ و حزب جمهوریخواه شکست سختی خوردند؛ شکستی که برای هر تحلیلگری غیرقابل تصور بود. هیچ‌یک از تحلیلگران پیش‌بینی نکرده بودند که چنین اتفاقی برای ترامپ و حزب او رخ دهد. خود ترامپ، معاون او و بسیاری از عقلای آمریکایی، اعم از سیاستمداران و سیاست‌شناسان، اعلام کردند که علت‌العلل این شکست، جنگ با ایران بوده است. اگر ایالات متحده آمریکا در جنگ با ایران پیروز شده بود، علی‌القاعده باید شاهد نتیجه‌ای کاملا معکوس می‌بودیم. در داخل رژیم‌صهیونیستی نیز نخست‌وزیری که جنگ‌سالار بوده و در سال‌های نخست‌وزیری خود عامل جنگ‌های متعددی بوده است، با شرایطی روبه‌رو شده که حزب او نمی‌تواند دولت بعدی را تشکیل دهد. مخالفانش نیز مصمم هستند دولت او را ساقط کنند. رئیس‌جمهور این رژیم هم فردی غیر از نخست‌وزیر مستقر را مأمور تشکیل دولت کرده است. اینها تقریبا شرایطی است که امروز در آن قرار داریم. یک نشانه دیگر از پیروزی ایران را نیز باید به این موارد اضافه کنیم؛ آنچه در اسلام‌آباد اتفاق افتاد. این هم غیرقابل تصور بود که آمریکایی‌ها وارد مذاکره شوند و در آن، این‌همه امتیاز به ایران بدهند. این امتیازات چه بود؟نخست این‌که هیچ صحبتی از مسأله هسته‌ای نشد؛ درحالی‌که بهانه اصلی حمله ایالات متحده به ایران، مسأله هسته‌ای بود. دوم این‌که هیچ صحبتی از آنچه آمریکایی‌ها گروه‌های نیابتی ایران می‌نامند، نشد؛ درحالی‌که آنها در طول چند دهه گذشته دائما از این موضوع به‌عنوان اهرم فشاری علیه ایران استفاده می‌کردند. سوم این‌که هیچ صحبتی از برنامه موشکی ایران نشد؛ موضوعی که در چند دهه گذشته یکی دیگر از اهرم‌های وارد آوردن فشار به ایران بود. درواقع، از هیچ‌یک از این مسائل صحبتی نشد و مذاکره به سمت موضوعاتی رفت که آمریکایی‌ها باید انجام می‌دادند؛ ازجمله آزادسازی دارایی‌های ما، برداشتن محاصره و چنداقدام دیگر که در قبال آنها، ما نیز تنگه هرمز را باز کنیم. ما اکنون در چنین شرایطی قرار داریم. با توجه به وضعیت دو طرف جنگ، در شرایط فعلی سه سناریو قابل تصور است:
سناریوی اول: ادامه وضع موجود
سناریوی اول، ادامه وضع موجود است؛ یعنی همین شرایط فعلی نه جنگ و نه صلح. ما در محاصره هستیم و آنها هم در محاصره‌اند.
یکی از نشانه‌های این محاصره، همان اتفاقی است که افتاده است. دومین علتی که ترامپ پس از جنگ برای شکست خود اعلام کرد، بالا رفتن قیمت بنزین بود. افزایش قیمت بنزین نیز به دلیل بسته شدن تنگه هرمز اتفاق افتاده است. دو سناریوی دیگر عبارتند از: ازسرگیری جنگ و مذاکره برای پایان دادن به وضع موجود. این سه سناریو، گزینه‌هایی هستند که پیش‌‌روی ما قرار دارد. با توجه به تصویری که ترسیم کردم، اگر بخواهیم واقع‌بینانه و براساس یک تحلیل علمی به موضوع نگاه کنیم، باید بگوییم آنچه بر هر سه سناریو سایه می‌اندازد، معادله طرف پیروز و طرف بازنده است. تقریبا هیچ‌کس در دنیا اعتقادی به پیروزی آمریکا و اسرائیل در این جنگ ندارد. برعکس، اکثریت قریب به اتفاق افرادی که در این زمینه‌ها تخصص دارند، معتقدند ایران پیروز این جنگ بوده است.
در نتیجه، پیروزی ایران بر هر سه سناریوی احتمالی سایه خواهد افکند. ادامه وضع موجود برای ایالات متحده آمریکا تقریبا غیرممکن است. یکی از دلایل این مسأله آن است که آمریکا در جریان جنگ، آن‌قدر ایران را هدف حمله قرار داده که اکنون با کمبود تسلیحات و مهمات و جنگ‌افزار مواجه شده است. اگر قرار باشد وضع موجود ادامه پیدا کند، فشار ناشی از کمبود تسلیحات همچنان بر آمریکا باقی خواهد ماند. علاوه بر این، آمریکایی‌ها از درگیر شدن در بحرانی مشابه در نقطه دیگری از دنیا و سپس ناکام ماندن یا شکست خوردن در آن بحران و جنگ نیز نگران خواهند بود. مسأله دیگر، ادامه افزایش قیمت بنزین و گازوئیل در متحده آمریکاست. با توجه به این‌که شکست حزب جمهوریخواه، شکستی غیرقابل تصور بوده است، به نظر من نخستین گروهی که با ادامه وضع موجود مخالفت خواهد کرد، خود جمهوریخواهان هستند. استدلال آنها ساده است: ما به دلیل جنگ با ایران و افزایش قیمت بنزین در انتخابات شکست خوردیم. اگر همین روند ادامه پیدا کند، قطعا دو سال دیگر در انتخابات ریاست‌جمهوری نیز شکست خواهیم خورد. بنابراین نباید اجازه دهیم وضع موجود ادامه پیدا کند. اگر آمریکایی‌ها نخواهند وضعیت موجود را ادامه دهند، دو راه پیش رو‌ی آنها باقی می‌ماند: ادامه جنگ، یعنی وارد شدن به یک جنگ جدید، یا ورود به مذاکره.
سناریوی دوم: ازسرگیری جنگ
افق جنگ جدید برای آمریکا بسیار تاریک‌تر از آن چیزی است که در ابتدای جنگ تصور می‌کردند. هیچ انسان عاقلی نمی‌تواند تضمین بدهد اگر آمریکا وارد جنگ دیگری شود، بتواند معادله فعلی را به نفع خود تغییر دهد. برعکس، شواهد و دلایلی وجود دارد که نشان می‌دهد آمریکا ممکن است در شرایط بدتری قرار بگیرد.
سناریوی اول: ادامه وضع موجود
سناریوی اول، ادامه وضع موجود است؛ یعنی همین شرایط فعلی نه جنگ و نه صلح. ما در محاصره هستیم و آنها هم در محاصره‌اند.
یکی از نشانه‌های این محاصره، همان اتفاقی است که افتاده است. دومین علتی که ترامپ پس از جنگ برای شکست خود اعلام کرد، بالا رفتن قیمت بنزین بود. افزایش قیمت بنزین نیز به دلیل بسته شدن تنگه هرمز اتفاق افتاده است. دو سناریوی دیگر عبارتند از: ازسرگیری جنگ و مذاکره برای پایان دادن به وضع موجود. این سه سناریو، گزینه‌هایی هستند که پیش‌‌روی ما قرار دارد. با توجه به تصویری که ترسیم کردم، اگر بخواهیم واقع‌بینانه و براساس یک تحلیل علمی به موضوع نگاه کنیم، باید بگوییم آنچه بر هر سه سناریو سایه می‌اندازد، معادله طرف پیروز و طرف بازنده است. تقریبا هیچ‌کس در دنیا اعتقادی به پیروزی آمریکا و اسرائیل در این جنگ ندارد. برعکس، اکثریت قریب به اتفاق افرادی که در این زمینه‌ها تخصص دارند، معتقدند ایران پیروز این جنگ بوده است.
در نتیجه، پیروزی ایران بر هر سه سناریوی احتمالی سایه خواهد افکند. ادامه وضع موجود برای ایالات متحده آمریکا تقریبا غیرممکن است. یکی از دلایل این مسأله آن است که آمریکا در جریان جنگ، آن‌قدر ایران را هدف حمله قرار داده که اکنون با کمبود تسلیحات و مهمات و جنگ‌افزار مواجه شده است. اگر قرار باشد وضع موجود ادامه پیدا کند، فشار ناشی از کمبود تسلیحات همچنان بر آمریکا باقی خواهد ماند. علاوه بر این، آمریکایی‌ها از درگیر شدن در بحرانی مشابه در نقطه دیگری از دنیا و سپس ناکام ماندن یا شکست خوردن در آن بحران و جنگ نیز نگران خواهند بود. مسأله دیگر، ادامه افزایش قیمت بنزین و گازوئیل در متحده آمریکاست. با توجه به این‌که شکست حزب جمهوریخواه، شکستی غیرقابل تصور بوده است، به نظر من نخستین گروهی که با ادامه وضع موجود مخالفت خواهد کرد، خود جمهوریخواهان هستند. استدلال آنها ساده است: ما به دلیل جنگ با ایران و افزایش قیمت بنزین در انتخابات شکست خوردیم. اگر همین روند ادامه پیدا کند، قطعا دو سال دیگر در انتخابات ریاست‌جمهوری نیز شکست خواهیم خورد. بنابراین نباید اجازه دهیم وضع موجود ادامه پیدا کند. اگر آمریکایی‌ها نخواهند وضعیت موجود را ادامه دهند، دو راه پیش رو‌ی آنها باقی می‌ماند: ادامه جنگ، یعنی وارد شدن به یک جنگ جدید، یا ورود به مذاکره.
سناریوی دوم: ازسرگیری جنگ
افق جنگ جدید برای آمریکا بسیار تاریک‌تر از آن چیزی است که در ابتدای جنگ تصور می‌کردند. هیچ انسان عاقلی نمی‌تواند تضمین بدهد اگر آمریکا وارد جنگ دیگری شود، بتواند معادله فعلی را به نفع خود تغییر دهد. برعکس، شواهد و دلایلی وجود دارد که نشان می‌دهد آمریکا ممکن است در شرایط بدتری قرار بگیرد.
منبع:
روزنامه جام جم
