نورنیوز-گروه بین الملل: اختلاف میان دو حزب اصلی اقلیم کردستان عراق، یعنی حزب دموکرات کردستان به رهبری خانواده بارزانی و اتحادیه میهنی کردستان به رهبری بافل طالبانی، بار دیگر وارد مرحله‌ای بحرانی شده است. ریشه این اختلاف را باید در رقابت بر سر تقسیم قدرت، مدیریت نهادهای حکومتی، انتصاب مقام‌های ارشد و سهم هر حزب از اداره اقلیم جست‌وجو کرد.
در پی انتخابات پارلمانی اکتبر ۲۰۲۴، حزب دموکرات با کسب ۳۹ کرسی و اتحادیه میهنی با ۲۳ کرسی، نتوانستند بر سر تشکیل کابینه جدید به توافق برسند. اختلاف بر سر ریاست پارلمان و وزارتخانه‌های مهم نیز به تشدید تنش‌ها انجامید. اتحادیه میهنی در نوامبر ۲۰۲۶ خروج خود را از دولت اقلیم اعلام کرد و احتمال شکل‌گیری دو ساختار مدیریتی جداگانه مطرح شد. موضوع قطع برق و اختلال در خدمات عمومی نیز نگرانی‌ها درباره پیامدهای این بحران را افزایش داده است.
ادامه این وضعیت می‌تواند زندگی روزمره مردم، فعالیت اقتصادی، خدمات شهری و اعتماد عمومی به حکومت اقلیم را تحت تأثیر قرار دهد. در همین حال، مسعود بارزانی خواستار مذاکره با اتحادیه میهنی شد و سخنگوی حزب دموکرات نیز آمادگی این حزب را برای گفت‌وگو اعلام کرد.
مسئله اصلی این است که اختلافات سیاسی دو حزب نباید به هزینه مردم تمام شود. اختلافات میان حزب دموکرات کردستان عراق به رهبری خاندان بارزانی و اتحادیه میهنی کردستان به رهبری خاندان طالبانی، ریشه‌ای تاریخی و ساختاری دارد و صرفاً به اختلافات مقطعی بر سر قدرت محدود نمی‌شود. این دو حزب که از بازیگران اصلی معادلات سیاسی اقلیم کردستان عراق هستند، طی دهه‌های گذشته بر سر سهم‌خواهی سیاسی، مدیریت نهادهای حکومتی، منابع اقتصادی، درآمدهای نفتی و نحوه تعامل با دولت مرکزی عراق اختلافات جدی داشته‌اند. اگرچه پس از جنگ داخلی دهه ۱۹۹۰ و توافقات سیاسی بعدی، تلاش‌هایی برای تقسیم قدرت و ایجاد ساختار مدیریتی مشترک صورت گرفت، اما رقابت میان دو جریان همچنان ادامه دارد.
حزب دموکرات عمدتاً در اربیل و دهوک نفوذ بیشتری دارد و اتحادیه میهنی نیز پایگاه سنتی قدرتمندی در سلیمانیه دارد. همین تقسیم نفوذ جغرافیایی، در برخی مقاطع به شکل‌گیری نوعی دوگانگی در مدیریت سیاسی و امنیتی اقلیم منجر شده است. در سال‌های اخیر، اختلافات دو حزب بر سر انتخاب رئیس‌جمهور عراق، تشکیل دولت اقلیم، نحوه مدیریت نیروهای پیشمرگه و چگونگی تقسیم اختیارات سیاسی و اقتصادی تشدید شده است. هر یک از طرفین دیگری را به انحصارطلبی و نادیده گرفتن توافقات سیاسی متهم می‌کند. این وضعیت در کنار اختلافات اقلیم با بغداد، مشکلات اقتصادی و چالش‌های مربوط به پرداخت حقوق کارکنان و تأمین خدمات عمومی، فشار مضاعفی بر مردم کردستان عراق وارد کرده است.
نکته مهم این است که ادامه این مناقشات می‌تواند زمینه نفوذ و بهره‌برداری قدرت‌های خارجی و سرویس‌های اطلاعاتی بیگانه را فراهم کند. به‌ویژه آنکه اقلیم کردستان به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی و همجواری با ایران، ترکیه و سایر مناطق حساس خاورمیانه، از اهمیت راهبردی برخوردار است.
در چنین شرایطی، آینده اقلیم بیش از هر زمان دیگری به میزان توافق و تعامل دو حزب اصلی وابسته است. بازگشت به مدیریت مشترک، پرهیز از یک‌جانبه‌گرایی، تقویت روابط با دولت مرکزی عراق و اولویت دادن به منافع عمومی مردم، می‌تواند از گسترش بحران جلوگیری کند. در غیر این صورت، تداوم رقابت‌های حزبی نه‌تنها ثبات اقلیم، بلکه امنیت و معادلات منطقه‌ای را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد. در همین زمینه، نورنیوز در گفتگو با سیدرضا صدرالحسینی، کارشناس مسائل غرب آسیا، تحولات مهم اقلیم کردستان را بررسی کرده است.
مهم‌ترین نقطه مشترک احزاب کردستان عراق در سال‌های گذشته چه بوده و اختلافات اخیر میان احزاب، کردستان، چه پیامدهایی برای مردم این منطقه داشته است؟
نقطه مشترک احزاب کردستان عراق در سال‌های گذشته، حفظ امنیت، رفاه و آسایش مردم مناطق کردنشین عراق بوده است. اما متأسفانه در دوره اخیر، به دلیل افزایش مطالبات و اختلافات سیاسی، به‌ویژه از سوی حزب دموکرات کردستان عراق، شاهد افزایش تنش‌ها و اختلافات میان جریان‌های سیاسی این منطقه بوده‌ایم. این اختلافات به‌تدریج به حوزه‌های مختلف مدیریتی و سیاسی کشیده شد؛ به‌گونه‌ای که حتی در موضوع انتخابات پارلمانی منطقه‌ای و تعیین مدیریت‌های کلان اقلیم نیز شاهد نوعی یک‌جانبه‌گرایی بودیم. متأسفانه برخی مسئولان تحمل انتقاد را نداشتند و تعامل سازنده با سایر احزاب سیاسی نیز به اندازه کافی وجود نداشت.
در هفته‌های اخیر، اختلافات میان جریان‌های کردی و همچنین مشکلات به وجود آمده در روابط اقلیم با دولت مرکزی عراق در بغداد، شرایط دشواری را برای مردم منطقه ایجاد کرده است. امروز اختلافات بر سر مدیریت منطقه، نحوه استفاده از نیروهای مسلح و مسائل سیاسی و اقتصادی، مستقیماً بر زندگی مردم تأثیر گذاشته و حتی در برخی مناطق شاهد مشکلاتی مانند قطعی برق بوده‌ایم. به اعتقاد من، یکی از مهم‌ترین عوامل نابسامانی‌های کنونی، یک‌جانبه‌گرایی، برتری‌جویی سیاسی و نبود تعامل واقعی میان احزاب و جریان‌های مختلف کردستان عراق است.
تحولات و اختلافات داخلی اقلیم کردستان عراق چه تأثیری بر کردهای ایران و مناطق کردنشین ایران داشته است؟
باید توجه داشت که تحولات مربوط به مسئله استقلال اقلیم کردستان عراق در سال‌های گذشته، تأثیراتی بر برخی گروه‌ها و جریان‌های کردی داشته است؛ اما این تحولات هیچ‌گاه نتوانسته تأثیر مستقیمی بر هویت ملی و ایران‌دوستی مردم کرد ایران بگذارد.
حتی در دوره‌هایی که آمریکا فشارهای گسترده‌ای را علیه جمهوری اسلامی ایران اعمال می‌کرد، تلاش‌هایی برای جذب برخی جوانان و تأثیرگذاری بر فضای اجتماعی مناطق کردنشین صورت گرفت؛ اما مردم کرد ایران هیچ‌گاه حاضر نشدند هویت ایرانی و تعلق خاطر خود به کشورشان را معامله کنند. امروز نیز به نظر می‌رسد مردم کرد ایران بیش از گذشته بر هویت ایرانی خود تأکید دارند. نکته مهم این است که باید همه اقوام ایرانی احساس کنند در ساختار سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کشور از حقوق برابر برخوردارند. تقویت وحدت ملی، توجه به مطالبات مردم مناطق کردنشین و ایجاد فرصت‌های برابر برای همه اقوام، می‌تواند زمینه سوءاستفاده جریان‌های بیگانه را از بین ببرد.
رژیم صهیونیستی در تحولات اقلیم کردستان عراق چه نقشی دارد و چه اهدافی را در این منطقه دنبال می‌کند؟
برای بررسی این موضوع باید به سابقه تحولات منطقه توجه کنیم. رژیم صهیونیستی طی سال‌های گذشته نگاه ویژه‌ای به مناطق کردنشین عراق داشته و تلاش کرده است از برخی جریان‌ها و اختلافات سیاسی در این منطقه برای پیشبرد اهداف خود بهره‌برداری کند. در طول دو دهه گذشته، موضوع جدایی و استقلال اقلیم کردستان عراق در برخی محافل سیاسی و جریان‌هایی که گفته می‌شود با رژیم صهیونیستی ارتباط داشته‌اند، مطرح بوده است. حتی در موضوع برگزاری همه‌پرسی استقلال اقلیم کردستان عراق نیز شاهد تحولات و موضع‌گیری‌هایی بودیم که ابعاد منطقه‌ای و بین‌المللی داشت.
بنابراین باید مراقب بود که اختلافات داخلی احزاب کردی و مشکلات میان اقلیم و دولت مرکزی عراق، به بستری برای نفوذ و مداخله سرویس‌های اطلاعاتی بیگانه تبدیل نشود. البته باید میان مردم کردستان عراق و جریان‌هایی که ممکن است تحت تأثیر قدرت‌های خارجی قرار بگیرند، تفاوت قائل شد. مردم منطقه بیش از هر چیز به دنبال امنیت، ثبات و رفاه هستند.
با توجه به اختلافات داخلی احزاب کردی، تنش‌های اقلیم با بغداد و تحرکات بازیگران خارجی، چشم‌انداز آینده اقلیم کردستان عراق را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
به نظر می‌رسد در آینده شاهد نقش‌آفرینی بیشتر دولت مرکزی عراق در مدیریت مسائل کلان این کشور و اقلیم کردستان باشیم. از سوی دیگر، با توجه به اختلافات داخلی و مشکلات مدیریتی موجود، احتمال سوءاستفاده سرویس‌های اطلاعاتی و قدرت‌های بیگانه از شرایط اقلیم نیز وجود دارد. با این حال، ارزیابی من این است که در نهایت، ضرورت‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی باعث خواهد شد پیوند مناطق کردنشین عراق با ساختار اصلی دولت مرکزی بیش از گذشته تقویت شود.
واقعیت این است که مردم اقلیم کردستان نیز مانند سایر مردم عراق به دنبال امنیت، آرامش، توسعه اقتصادی و برخورداری از خدمات عمومی هستند. تحقق این مطالبات در گرو کاهش اختلافات سیاسی، تعامل میان احزاب و همکاری سازنده با دولت مرکزی بغداد خواهد بود. در نهایت، هرچه وحدت داخلی، ثبات سیاسی و همکاری میان جریان‌های مختلف تقویت شود، زمینه مداخله قدرت‌های خارجی نیز محدودتر خواهد شد.
