نورنیوز- گروه اجتماعی: ۲۹ اکتبر، روز جهانی سکته مغزی، فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی درباره علائم این عارضه و تاکید بر ضرورت دسترسی سریع و عادلانه به خدمات درمانی است. سازمان جهانی سکته مغزی در کارزار ۲۰۲۶ با شعار «هر دقیقه اهمیت دارد» بر اهمیت تشخیص علائم و دریافت فوری خدمات پزشکی تاکید کرد.
شناخت علائم به‌تنهایی برای مقابله با این عارضه کافی نیست زیرا بسیاری از افراد، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار، با وجود تشخیص نشانه‌های سکته مغزی، به خدمات تشخیصی، مراقبت‌های تخصصی و درمان مناسب دسترسی به‌موقع ندارند.
تاخیر در پاسخ‌گویی اورژانس، مشکلات مربوط به ارجاع بیماران، کمبود واحدهای تخصصی سکته مغزی، دسترسی محدود به داروها و تجهیزات تصویربرداری و کمبود نیروی درمانی آموزش‌دیده ازجمله موانعی هستند که می‌توانند دریافت درمان فوری را دشوار کنند.
از شناخت علائم تا دسترسی به درمان
سازمان جهانی بهداشت در ماه مه ۲۰۲۶، نخستین قطعنامه اختصاصی خود درباره سکته مغزی را تصویب کرد. این قطعنامه با عنوان «کاهش بار سکته مغزی؛ تقویت پیشگیری، مراقبت‌های حاد، توان‌بخشی و آمادگی نظام سلامت»، دولت‌ها را به تقویت اقدامات پیشگیرانه و درمانی در تمام مراحل مقابله با این عارضه فرا می‌خواند.
یکی از محورهای اصلی این قطعنامه، تقویت نظام‌های سلامت برای ارائه مراقبت‌های فوری، به‌موقع و مبتنی بر شواهد علمی است. روز جهانی سکته مغزی نیز فرصتی برای جلب حمایت عمومی و پیگیری اجرای این تعهدات به شمار می‌رود.
سازمان جهانی سکته مغزی از فعالان حوزه سلامت، انجمن‌های تخصصی و سیاست‌گذاران می‌خواهد علاوه بر افزایش آگاهی عمومی، برای بهبود دسترسی به خدمات درمانی نیز تلاش کنند.
تقویت خدمات فوریت‌های پزشکی و مسیرهای ارجاع بیماران، گسترش دسترسی به بیمارستان‌های مجهز و واحدهای تخصصی سکته مغزی، تامین تجهیزات تشخیصی و داروهای ضروری و تربیت نیروی انسانی متخصص از جمله اقداماتی است که می‌تواند به بهبود ارائه خدمات به بیماران کمک کند. همچنین، گنجاندن مراقبت‌های حاد سکته مغزی در برنامه‌های ملی مقابله با این عارضه، بیماری‌های غیرواگیر و پوشش همگانی سلامت اهمیت دارد.
علائم سکته مغزی را چگونه بشناسیم؟
یکی از پیام‌های اصلی کارزار ۲۰۲۶، آشنایی مردم با علائم سکته مغزی و اقدام سریع هنگام مشاهده آنهاست. الگوی «FAST» چهار نکته مهم را یادآوری می‌کند که شامل صورت (Face)، ضعف دست (Arm)، اختلال گفتار (Speech) و ضرورت اقدام فوری و تماس با اورژانس (Time) است.
افتادگی ناگهانی یک طرف صورت، ضعف یا بی‌حسی دست و دشواری در صحبت کردن از جمله علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند. در صورت مشاهده این نشانه‌ها، حتی اگر پس از مدتی برطرف شوند، باید فورا از خدمات اورژانس کمک گرفت.
شناخت سریع علائم می‌تواند روند دریافت مراقبت‌های پزشکی را تسریع کند با این حال، نتیجه مطلوب تنها به آگاهی فرد یا اطرافیان وی وابسته نیست و آمادگی نظام سلامت، دسترسی به خدمات تخصصی و ارائه درمان مناسب نیز نقش مهمی دارند.
«هر دقیقه اهمیت دارد»
سازمان جهانی سکته مغزی در کارزار امسال از مردم و فعالان این حوزه می‌خواهد در روز ۲۹ اکتبر و روزهای نزدیک به آن، پیام ضرورت اقدام سریع را در شبکه‌های اجتماعی و دیگر بسترهای ارتباطی گسترش دهند.
بسته اطلاع‌رسانی کارزار ۲۰۲۶ نیز منابعی برای انجمن‌های تخصصی، سازمان‌های حمایت از بیماران، فعالان سلامت و سایر گروه‌های مرتبط فراهم کرده است تا بتوانند آگاهی عمومی را افزایش دهند و توجه‌ها را به موانع دسترسی به خدمات درمانی جلب کنند.
پیام اصلی این کارزار روشن است، شناخت علائم سکته مغزی، نخستین گام است، اما نجات جان بیماران و کاهش خطر ناتوانی به نظام‌های سلامت توانمند، خدمات اورژانسی موثر و دسترسی عادلانه به درمان‌های مبتنی بر شواهد نیز نیاز دارد.
بر اساس بازنویسی از وب‌سایت گلوبال استروک، روز جهانی سکته مغزی، فرصتی برای تبدیل آگاهی عمومی و تعهدات بین‌المللی به اقدامات عملی است تا افراد، فارغ از محل زندگی و شرایط اقتصادی خود، بتوانند در زمان مناسب مراقبت‌های موردنیاز را دریافت کنند.
هوش مصنوعی در تشخیص سکته مغزی
هوش مصنوعی می‌تواند با تحلیل سریع تصاویر پزشکی و داده‌های بالینی، به تشخیص سکته مغزی کمک کند. برخی سامانه‌های مبتنی بر این فناوری قادر هستند تصاویر سی‌تی‌اسکن و ام‌آرآی را بررسی و انسداد عروق مغزی، خونریزی داخل مغز و نواحی دچار اختلال خون‌رسانی را شناسایی کنند.
بر اساس داده‌های پژوهش پایگاه علمی اشپرینگر، همچنین هوش مصنوعی می‌تواند با ارزیابی میزان آسیب بافت مغز و شناسایی بخش‌هایی که هنوز قابلیت نجات دارند، به پزشکان در انتخاب روش درمانی مناسب کمک کند. بااین‌حال، این فناوری ابزاری کمکی برای تصمیم‌گیری بالینی است و جایگزین ارزیابی پزشک نمی‌شود.
هوش مصنوعی در توان‌بخشی بیماران
هوش مصنوعی علاوه بر کمک به تشخیص سکته مغزی، می‌تواند در توان‌بخشی بیماران و پیش‌بینی روند بهبودی آنان نیز نقش داشته باشد. این فناوری با تحلیل اطلاعات بالینی، تصاویر پزشکی و داده‌های حسگرهای پوشیدنی، به ارزیابی وضعیت حرکتی، شناختی و گفتاری بیماران کمک می‌کند.
سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی می‌توانند تغییرات حرکتی، نحوه راه رفتن و کیفیت انجام تمرین‌های توان‌بخشی را پایش و با کمک این اطلاعات، تنظیم برنامه‌های تمرینی متناسب با وضعیت هر بیمار را تسهیل کنند. بااین‌حال، پژوهشگران تاکید کردند که بسیاری از این کاربردها هنوز بر پژوهش‌های محدود متکی هستند و اثربخشی آن‌ها در بهبود واقعی وضعیت بیماران به بررسی‌های گسترده‌تر نیاز دارد.
از دیگر کاربردهای هوش مصنوعی در توان‌بخشی سکته مغزی، استفاده از ربات‌ها، واقعیت مجازی و رابط‌های مغز و رایانه برای کمک به تمرین‌های درمانی است. این فناوری‌ها می‌توانند امکان تمرین حرکات را با کمک ابزارهای تخصصی فراهم کنند و بازخوردهای متناسب با عملکرد بیمار ارائه دهند. برای مثال، ربات‌های توان‌بخشی به انجام حرکات هدایت شده کمک می‌کنند، درحالی‌که واقعیت مجازی با ایجاد محیط‌های تعاملی، تمرین مهارت‌های حرکتی را امکان‌پذیر می‌سازد. رابط‌های مغز و رایانه نیز از سیگنال‌های عصبی برای کنترل بازخورد یا کمک‌های بیرونی استفاده می‌کنند و ممکن است برای بیمارانی که توانایی حرکت ارادی آنان به‌شدت محدود شده است، مفید باشند.
پژوهشگران همچنین به توسعه سامانه‌هایی توجه دارند که بتوانند با تحلیل پیوسته سیگنال‌های مغزی، فعالیت عضلات و داده‌های حسگرهای پوشیدنی، میزان کمک ربات یا دشواری تمرین‌ها را با وضعیت بیمار تنظیم کنند. چنین رویکردی می‌تواند زمینه را برای توان‌بخشی پویاتر و متناسب‌تر با نیازهای هر فرد فراهم کند. بااین‌حال، شواهد مربوط به این فناوری‌ها هنوز عمدتا از پژوهش‌هایی با تعداد محدود شرکت‌کننده، دوره پیگیری کوتاه و طرح‌های آزمایشی به دست آمده است، بنابراین، برتری آن‌ها نسبت به روش‌های متداول توان‌بخشی هنوز به‌طور قانع‌کننده اثبات نشده است.
بر اساس بازنویسی از وب‌سایت بایواِنجینیر، از سوی دیگر، استفاده گسترده از این ابزارها به رفع موانعی مانند ناهمگونی داده‌ها، هزینه تجهیزات، حفظ حریم خصوصی و سازگاری فناوری‌ها با روند معمول مراقبت‌های درمانی وابسته است. پژوهشگران اظهار کردند: پژوهش‌های آینده باید با مشارکت مراکز درمانی متعدد و پیگیری بلندمدت بیماران انجام شوند تا مشخص شود این فناوری‌ها تا چه اندازه می‌توانند به بهبود واقعی عملکرد و کیفیت زندگی بیماران کمک کنند. هوش مصنوعی در این مسیر باید در کنار نظارت متخصصان و مراقبت چندرشته‌ای و نه به‌عنوان جایگزینی برای آن‌ها به کار گرفته شود.
