نورنیوز-گروه بین‌الملل:دیدار ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیس‌جمهور آمریکا، در حالی برگزار شد که مسکو از آمادگی برای احیای همکاری‌های اقتصادی با واشنگتن، افزایش عرضه گازوئیل و کود و ازسرگیری مذاکرات سه‌جانبه درباره اوکراین از ۱۹ آبان خبر داد. پیش‌تر نیز گزارش‌هایی درباره موافقت پوتین با نشست سه‌جانبه سران روسیه، چین و آمریکا منتشر شده بود. هم‌زمان، الکساندر نواک، معاون نخست‌وزیر روسیه، اعلام کرد نخستین نفتکش حامل ۴۰ هزار تن گازوئیل روسیه پنجشنبه به‌سوی آمریکا حرکت خواهد کرد.
این تحولات از سوی برخی نشانه تغییر سیاست روسیه در قبال غرب و بی‌توجهی پوتین به منافع متحدانش تعبیر شده است؛ حال آنکه هم‌زمانی اقدامات مسکو با سفر ویتکاف، پیامی متفاوت دارد: روسیه در حال بهره‌گیری از نیازها و شرایط بحرانی آمریکا برای کسب امتیازاتی مهم، از جمله لغو تحریم‌هاست؛ بی‌آنکه روابط خود با تهران و پکن را کنار بگذارد یا از اصول سیاست کلانش عقب‌نشینی کند. تلاش مسکو برای وادارکردن واشنگتن به لغو تحریم‌ها، مکملی برای اقدامات راهبردی کشورهای مستقل است؛ چنان‌که ایران نیز برداشته‌شدن عملی تحریم‌ها را از شروط بازگشایی تنگه هرمز اعلام کرده است.
مسکو؛ تبدیل قدرت میدان به امتیاز دیپلماتیک
عملکرد روسیه در برابر آمریکا، بیانگر بهره‌گیری هم‌زمان از ظرفیت‌های دیپلماسی و میدان است. پوتین رسماً بر ادامه عملیات نظامی در اوکراین تأکید می‌کند و هم‌زمان، مذاکره با طرف آمریکایی را بر مبنای شروط مسکو، نه خواسته‌های واشنگتن، پیش می‌برد. روسیه با استفاده از نیازهای انتخاباتی ترامپ، می‌کوشد در برابر صادرات محدود گازوئیل، لغو تحریم‌ها و پایان کمک‌های آمریکا به اوکراین را به دست آورد.
در همین مسیر، واشنگتن عملاً زلنسکی را به حاشیه رانده و قطع فعالیت استارلینک و کاهش کمک‌های نظامی را در پیش گرفته است؛ اقدامی که بی‌اعتمادی متحدان آمریکا را تشدید می‌کند. به‌بیان دیگر، مسکو در حال تبدیل دستاوردهای میدانی و تاب‌آوری اقتصادی و ملی به امتیازهای دیپلماتیک است؛ روندی که کارآمدی مقاومت در برابر فشار و تهدیدهای آمریکا را برجسته می‌سازد.
پوتین چگونه ادعای ترامپ درباره ایران را خنثی کرد؟
ترامپ پیش از سفر ویتکاف به مسکو مدعی شده بود واشنگتن در موقعیت مناسبی قرار دارد و روسیه، تا جایی که آمریکا می‌تواند ببیند، اقدامی برای حمایت از ایران انجام نداده است. این ادعا با هدف نمایش اجماع‌سازی آمریکا و القای گسست روابط راهبردی تهران و مسکو مطرح شد؛ اما موضع پوتین در دیدار با ویتکاف، تصویر دیگری ارائه کرد.
او تأکید کرد: «شما می‌دانید که ما روابط ویژه و مبتنی بر اعتمادی با ایران، با شرکا و دوستان خود در این کشور داریم، زیرا این روابط طی چندین دهه شکل گرفته و تقویت شده است. اگر بتوانیم حتی کوچک‌ترین اقدامی برای حل‌وفصل مناقشه کنونی پیرامون ایران انجام دهیم، با کمال میل این کار را خواهیم کرد.»
سرگئی لاوروف نیز پیش‌تر بر افزایش همکاری راهبردی ایران و روسیه تأکید کرده و گفته بود مسکو کاملاً به موافقت‌نامه راهبردی مشترک دو کشور پایبند است و هرگز همکاری با ایران را ترک نخواهد کرد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز پس از دیدار با لاوروف، روابط تهران و مسکو را نزدیک‌تر از هر زمان دیگری توصیف کرد. بنابراین، پذیرش ویتکاف از سوی پوتین نه اقدامی علیه تهران، بلکه انتقال این پیام به واشنگتن بود که میانجی‌گری به معنای فاصله‌گرفتن از ایران نیست و ادعاهای ترامپ همچنان در حد تبلیغات انتخاباتی فاقد پشتوانه عملی باقی مانده است.
پکن؛ شریکی که مسکو از آن فاصله نمی‌گیرد
هم‌زمان با دیدار پوتین و ویتکاف، میخائیل میشوستین، نخست‌وزیر روسیه، در دیدار با لی چیانگ، همتای چینی خود، آمادگی مسکو را برای توسعه همکاری‌های همه‌جانبه در حوزه انرژی و تأمین پایدار نفت و گاز چین اعلام کرد. پوتین نیز روابط مسکو و پکن را موفق و پویا خواند. این هم‌زمانی حامل پیامی روشن است: هیچ امتیازی از سوی آمریکا نمی‌تواند روسیه را از چین دور کند.
ازاین‌رو، راهبرد واشنگتن برای جداسازی مسکو از متحدانی همچون ایران و چین و مجموعه‌هایی نظیر شانگهای و بریکس، با ناکامی مواجه شده است. آمریکا در شرایطی به شکستن تحریم‌های روسیه برای دریافت محموله‌ای محدود از گازوئیل تن می‌دهد که نتوانسته رفتار راهبردی مسکو در مسیر همگرایی با کشورهای مستقل و اثرگذار در نظم نوین جهانی را تغییر دهد.
حذف اروپا از معادلات؛ نشانه تداوم تقابل با غرب
پوتین از آمادگی برای مذاکرات سه‌جانبه آمریکا، اوکراین و روسیه سخن می‌گوید، اما هم‌زمان، امنیت اروپا و جایگاه این قاره در معادلات جهانی همچنان محل اختلاف است. ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، اعلام کرده مسکو فعالیت‌ها و ظرفیت‌های نظامی ناتو در نزدیکی مرزهای روسیه و بلاروس را مستمر رصد می‌کند و گزینه‌های لازم برای مقابله با تهدیدهای احتمالی را بررسی کرده است.
الکساندر گروشکو، معاون وزیر خارجه روسیه، نیز عادی‌سازی روابط با آمریکا و اروپای غربی را منوط به لغو کامل و بی‌قیدوشرط تمام تحریم‌ها دانسته و توسعه روابط بدون تحقق این شرط را از منظر کرملین، «قدم‌زدن در میدان مین» توصیف کرده است.
مجموع این مواضع نشان می‌دهد مسکو در برابر غرب حاضر به عقب‌نشینی از خواسته‌های خود نیست. بنابراین، تعبیر چرخش پوتین به‌سوی آمریکا یا فروختن ایران و چین، نادیده‌گرفتن واقعیت‌های هم‌زمان دیپلماتیک، اقتصادی و نظامی روسیه است؛ روایتی تبلیغاتی که شکاف میان حامیان نظم نوین جهانی را دنبال می‌کند تا مانع شتاب‌گرفتن افول نظم یک‌جانبه‌گرایانه شود.
