نورنیوز- گروه اقتصادی: «از واردات بنزین بی‌نیاز شدیم»؛ این، خبری بود که مسعود پزشکیان، چند روز پیش در خلال نشستی که با فعالان شورای اطلاع‌رسانی دولت اعلام کرد. اظهارنظر رییس جمهور بلافاصله بعد از انتشار با واکنش‌های گوناگون و البته با استقبال محافل رسانه‌ای مواجه شد. اظهارات چند ماه اخیر برخی مسئولان دولتی درباره دشواری وضعیت تولید و تأمین سوخت کشور در شرایط جنگی، این نگرانی را در بخشی از افکار عمومی ایجاد کرده بود که ممکن است پمپ‌بنزین‌ها بار دیگر شاهد تشکیل صف‌های طویل شهروندان باشند.
در چنین شرایطی اشارات کوتاه رئیس جمهور به بی‌نیازی کشور از واردات بنزین و صرفه‌جویی 12 میلیارد دلاری از این طریق، امیدواری‌ها به مدیریت صحیح تأمین سوخت خودروها را افزایش داد. طبق آخرین آمار رسمی، میانگین مصرف روزانه بنزین در شهریور ماه گذشته حدودا ۱۴۸.۱ میلیون لیتر بود که با حدود ۱۰ میلیون لیتر کسری مواجه بودیم. رفع این ناترازی نسبتاً بزرگ یکی از دغدغه‌های عمومی کشور بود. اکنون دولت به گواهی اظهارات پزشکیان، توانسته این ناترازی را رفع کند. اما چگونه؟
کاهش 7 درصدی مصرف بنزین
موضوع خودکفایی بنزین در شرایطی اعلام شد که میزان مصرف روزانه پنج ماهه اول سال، 132 ملیون لیتر و میزان تولید پالایشگاهی 122 ملیون لیتر بود. بنابراین کشور با روزانه 10 ملیون لیتر کسری روبر بود که این کمبود با واردات جبران می شد و این میزان واردات نیازمند هزینه 12 ملیارد دلاری در سال است.
در عین حال بر اساس آمار رسمی مصرف بنزین مردم از 17 شهریور تا 15 مهر سال جاری، نسبت به مدت مشابه سال 1404 حدود 7 درصد روند کاهشی داشت که این رویکرد در خودکفایی بنزینی نقش به سزایی داشته است. به نظر می رسد با اجرای مصوبه تدریجی اصلاح نرخ سوم بنزین، مصرف این حامل انرژی کاهش، و استفاده مردم از سی‌ان‌جی افزایش یافته و کشور هم از واردات بنزین بی‌نیاز شده است.
مدیر امور مصرف شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی چندی پیش در همین زمینه به یک رسانه گفته بود:« میزان مصرف سی‌ان‌جی کشور که در مردادماه امسال به حدود ۷/۱۴ میلیون مترمکعب در روز رسیده بود، در مهرماه با افزایشی معادل ۲ میلیون مترمکعب در روز، به رقم ۷/۱۶ میلیون مترمکعب در روز افزایش یافت. این میزان رشد، به معنای جایگزینی روزانه ۲ میلیون لیتر سوخت پاک به جای همین میزان بنزین است.» علی رفیعی درباره وضعیت مصرف بنزین پس از تغییرات قیمتی اخیر هم یادآور شد: «میانگین مصرف بنزین کشور از ۱۴۴میلیون لیتر در روز با کاهشی در حدود ۱۰ میلیون لیتر، به ۱۳۴میلیون لیتر در روز رسیده است.»
او با تأکید بر اینکه رشد مصرف بنزین در مهرماه جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل به صفر درصد رسیده و هیچ‌گونه تغییری نداشته است، گفت: در ماه‌های گذشته، کشور همواره شاهد رشد میانگین ۵ تا ۶ درصدی مصرف بنزین نسبت به سال قبل از آن بود، اما اکنون این روند افزایشی متوقف شده و در مقابل، مصرف سی‌ان‌جی حدود ۲۰درصد رشد را تجربه کرده است.
مدیریت مصرف و افزایش تولید؛ دو بال خودکفایی پایدار بنزین
بی‌نیازی از واردات کالای استراتژیکی همانند بنزین از طریق مدیریت مصرف اتفاق بسیار مهمی است. البته حفظ آن چند ضرورت مهم دارد. اول اینکه توقف واردات با خودکفایی پایدار یکسان نیست و حفظ خودکفایی علاوه بر سیاست‌های مبتنی بر مدیریت مصرف، نیازمند افزایش تولید پالایشگاه‌هاست. براساس اعلام رئیس‌جمهور دلیل توقف واردات بنزین صرفه‌جویی بوده و بر این اساس، افزایش تولید یکی از ضرورت‌های مهم برای مدیریت ناترازی بنزین است. معاون وزیر نفت در شهریور از افزایش روزانه ۱۲ میلیون لیتری ظرفیت تولید با بهره‌برداری از دو پالایشگاه جدید تا پایان سال خبر داده که با این تفاسیر این افزایش عرضه می‌تواند بخشی از ناترازی‌ها را مدیریت کند.
یک عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی نیز با اشاره به مراحل پایانی راه‌اندازی پالایشگاه «مهر خلیج فارس» گفته است: «با بهره‌برداری از این پالایشگاه و ورود آن به مدار تولید، کشور برای سال‌های طولانی از نظر تأمین بنزین مورد نیاز به خودکفایی رسیده و وابستگی به واردات این فرآورده استراتژیک قطع خواهد شد.» احمد مرادی در عین حال بر لزوم مدیریت مصرف و ارتقای کیفیت خودروها تأکید کرد و گفت: «خودکفایی پایدار نیازمند مجموع اقدامات در مدیریت مصرف و افزایش تولید است.» به گفته او با مدیریت صحیح و پرهیز از سیاست‌های شوک‌آور می‌توان ناترازی‌ها در حوزه انرژی از جمله در مصرف سوخت و بنزین را مدیریت کرد.
کارشناسان اجرای سیاست‌های تدریجی و پرهیز از سیاست‌های شوک‌آور را ضرورتی مهم در شرایط کنونی اقتصاد عنوان می‌کنند و توقف واردات بنزین با اصلاح نرخ سوم را نشانه‌ای مهم از موفقیت سیاست‌های غیرشوک‌آور می‌دانند. به باور آنها می‌توان نسخه‌های میانه و کم‌هزینه را به اجرا درآورد و با ارزیابی عملکرد تصمیم‌سازان و پاسخگو کردن آنها، از تکرار سیاست‌های پرهزینه و شوک‌درمانی‌ها جلوگیری کرد.
اگر دولت بتواند با برنامه ریزی دقیق، الزام های ترغیب مردم برای کم مصرف کردن را پیدا کند، در آینده ای نه چندان دور می توانیم «مصرف بهینه» را به عنوان هدفی محقق شده ببینیم. در واقع کشور به دلیل تحریم های بین المللی و البته دلائل داخلی به لحاظ اقتصادی وضعیت دشواری تجربه می کند. این شرایط موید این موضوع است که مدیریت مصرف نه تنها فقط در بحث بنزین، بلکه در مباحث دیگر باید به اراده ای ملی و عمومی تبدیل شود تا از این طریق حتی المقدور گره های اقتصادی را باز کنیم.
ضرورت واردات ماشین های دوگانه سوز و برقی
حسن مرادی، کارشناس انرژی درباره ضرورت حرکت به سمت استفاده از خودروهای برقی در گفت و گو با «نورنیوز» اظهار داشت: «کشور ما در چند سال گذشته به طور جدی با کمبود بنزین روبرو بود و به طور طبیعی این کمبود تبعات زیادی را به مناسبات اقتصادی کشور تحمیل کرد. اما واقعیت این است، امروز دیگر نیاز به واردات بنزین به حداقل ممکن رسیده، به طوریکه می توانیم بحث خودکفایی را به میان بیاوریم.»
او در ادامه گفت: «به هرحال با تدابیری که دولت در دستور کار قرار داد و اجرایی کردن «بنزین به نرخ آزاد» موجب شد، مصرف به میزان قابل توجهی کمتر شود. در واقع نرخ بالاتر بنزین آزاد به خودیِ خود موجب می شود، مردم بنزین کمتری مصرف کنند. با این توضیح که طرح بنزین آزاد، قاچاق را برای قاچاقچیان دشوارتر کرد تا سوءاستفاده برای منفعت طلبی به مقدار زیادی کمتر شود.»
این کارشناس اقتصادی افزود: «همچنین دولت در رویکردی واقع بینانه اقدام به افزایش سی‌ان‌جی سوز کرد. از آنجایی که سی‌ان‌جی بخشی از مصرف را به عهده می گیرد، یا بهتر است بگوییم پوشش می دهد، نتیجه ای جز کاهش مصرف بنزین ندارد. همچنین با توجه به قرار گرفتن در فصل پاییز و به پایان رسیدن فصل گردش و سفر صرفه جویی بنزینی در نیمه دوم سال بیشتر خواهد بود.»
مرادی تصریح کرد:« از آنجایی که ماشین های دوگانه سوز و ماشین های کامل برقی در صرفه جویی بنزین تاثیرگذاری زیاد دارند، توصیه چیزی جز این نیست که این ماشین ها باید بدون گرفتاری‌های گمرکی وارد کشور شوند. در واقع ماشین هایی که با بنزین حرکت نمی کنند، هر چقدر بیشتر تردد کنند به همان میزان نیاز به بنزین کاهشی می شود. نکته تعجب برانگیز این است که گروهی منفعت طلب از واردات ماشین های دوگانه سوز و ماشین های کامل برقی جلوگیری می کنند تا به راحتی فرصت صرفه جویی بنزینی را از دست بدهیم. بنابراین باید با مافیایی که از خرید این ماشین ها جلوگیری می کند، با جدیت مقابله کرد. چرا که با وجود ماشین های دوگانه سوز و ماشین های کامل برقی بخش بزرگی از نیاز به بنزین برطرف می شود. البته اینطور نیست که مثل انگلستان برق اضافه داشته باشیم، اما به هر حال از آنجایی که کاهش مصرف بنزین ضروری است، باید اقدام به واردات ماشین های دوگانه سوز و ماشین های برقی را در دستور کار قرار بدهیم.»
او ادامه داد: «البته با وجود خودکفایی ، اگر بخواهیم بنزین سوپر یا بنزین یورو ۵ وارد کنیم، دخلی به بنزینی که قاطبه مردم مصرف می کنند، ندارد. به هرحال بخشی از مردم به استفاده از بنزین سوپر و یورو5 تمایل دارند. آنهم در شرایطی که بنزین ایران مثل گذشته آلوده نیست. در واقع آلودگی بنزین به واسطه تولید پتروشیمی ها در دولت نهم و دهم مطرح شد. اما الان با فعالیت پالایشگاه هایی چون ستاره خلیج فارس و پالایشگاه اراک مشکل آلودگی بنزین را به کل پشت سر گذاشته ایم.»
این کارشناس حوزه انرژی در پایان سخنان خود با تایید اظهارات رئیس‌جمهور، رسیدن کشور به بی‌نیازی از واردات بنزین و صرفه‌جویی 12 میلیارد دلاری از این طریق را درست دانست و سیاست مدیریت مصرف را اخیراً در دستور دولت قرار گرفته است سیاستی کارآمد و نتیجه بخش ارزیابی کرد.
