نورنیوز-گروه اقتصادی: جنگ آمریکا علیه ایران، معادلات بازار جهانی کالاها را دگرگون کرده و آثار آن اکنون از بازارهای انرژی فراتر رفته است. گزارش مؤسسه «اکونوویس» نشان می‌دهد تشدید تنش‌ها پس از کاهش نسبی قیمت‌ها در ماه‌های تابستان، موج تازه‌ای از گرانی را رقم زده است. در اکتبر نیز افزایش هزینه سوخت، حمل‌ونقل و تأمین کالا به مسئله‌ای ملموس برای خانوارها، بنگاه‌های اقتصادی و سیاستمداران کشورهای غربی تبدیل شده است.
انرژی در صدر گرانی جهانی
بر اساس داده‌های گزارش اکونوویس، قیمت کالاهای انرژی در مقیاس سالانه ۶۱.۱ درصد افزایش یافته، قیمت نفت نیز نسبت به فوریه ۵۰.۴ درصد بالا رفته و به محدوده ۱۰۲ دلار برای هر بشکه رسیده است. این ارقام نشان‌دهنده شدت شوک انرژی و تأثیر نااطمینانی ژئوپلیتیکی بر بازارهای جهانی است.
تنگه هرمز، به‌عنوان یکی از مسیرهای حیاتی انتقال نفت و گاز، در کانون این تحولات قرار دارد. اختلال در جریان انتقال انرژی، محدودیت عرضه و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه، فشار بر بازارها را تشدید کرده است. آثار این وضعیت به هزینه مستقیم سوخت محدود نمانده و از مسیر زنجیره تأمین به صنایع، تجارت و مصرف روزمره منتقل شده است.
شکاف انرژی میان اروپا و آمریکا
بر اساس داده‌های منتشره، قیمت گاز در اروپا به حدود ۲۵.۴ دلار رسیده، درحالی‌که این رقم در آمریکا حدود سه دلار است؛ اختلافی معادل تقریباً ۸.۶ برابر. این شکاف، فشار نامتوازن بحران انرژی بر اقتصادهای غربی را نشان می‌دهد. صنایع انرژی‌بر اروپا با هزینه بالاتری برای تأمین انرژی مواجه‌اند، درحالی‌که برخی تولیدکنندگان آمریکایی از دسترسی به گاز ارزان‌تر برخوردارند؛ هرچند افزایش قیمت فرآورده‌های نفتی، مزیت انرژی آمریکا را در همه بخش‌ها حفظ نکرده است.
در اروپا، افزایش قیمت سوخت به فشار بر بودجه خانوارها و حاشیه سود شرکت‌ها انجامیده است. گزارش روزنامه لوموند در اول اکتبر از ثبت رکورد تازه قیمت گازوئیل در اتحادیه اروپا، با میانگین ۲.۲۳ یورو برای هر لیتر در ۲۱ سپتامبر، خبر داد. در ۱۹ کشور عضو نیز رکوردهای قیمتی ثبت شده بود. دولت‌ها برای کاهش فشار بر خانوارها و گروه‌های آسیب‌پذیر به بررسی یا اجرای حمایت‌های مالی و مالیاتی روی آورده‌اند.
رکورد مس؛ فشار تقاضای فناوری
در بازار فلزات، قیمت هر تن مس به ۱۴ هزار و ۴۷۴ دلار رسیده و رشد سالانه آن ۴۵ درصد بوده است. افزایش تقاضا برای مراکز داده، زیرساخت‌های هوش مصنوعی، شبکه‌های برق و تجهیزات الکترونیکی، در کنار محدودیت سرمایه‌گذاری معدنی و دشواری افزایش سریع تولید، بر بازار این فلز راهبردی فشار وارد کرده است.
این روند نشان می‌دهد همه افزایش قیمت‌ها را نمی‌توان صرفاً به جنگ نسبت داد. در بازار مس، تحولات ساختاری اقتصاد دیجیتال و محدودیت عرضه نیز نقش مهمی دارند؛ عواملی که حتی با کاهش تنش‌های ژئوپلیتیکی می‌توانند بر سطح قیمت‌ها اثر بگذارند.
گازوئیل؛ فشار مستقیم بر اقتصاد آمریکا
بر اساس گزارش رویترز در ۹ اکتبر، متوسط قیمت گازوئیل در آمریکا به ۶.۲۸ دلار برای هر گالن رسیده و از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران حدود ۷۰ درصد افزایش یافته است. رویترز علت این وضعیت را محدودیت عرضه جهانی فرآورده‌های پالایشی و تأثیر هم‌زمان بحران‌های ایران و اوکراین بر جریان سوخت عنوان کرده است.
گازوئیل سوخت اصلی بخش بزرگی از ناوگان کامیون‌های باری آمریکاست. افزایش قیمت آن، هزینه انتقال کالا از بنادر و مراکز تولید به فروشگاه‌ها را بالا برده است. شرکت‌های حمل‌ونقل برای جبران هزینه سوخت، تعرفه‌ها و اضافه‌هزینه‌های حمل را افزایش می‌دهند و این فشار در نهایت به توزیع‌کنندگان، خرده‌فروشان و مصرف‌کنندگان منتقل می‌شود.
کشاورزان نیز با افزایش هزینه سوخت تراکتورها، ماشین‌آلات برداشت و انتقال محصولات روبه‌رو هستند. صنایع تولیدی، شرکت‌های ساختمانی، خدمات پستی، تحویل سفارش‌های اینترنتی و کسب‌وکارهای وابسته به جابه‌جایی کالا نیز از این افزایش هزینه تأثیر پذیرفته‌اند. گزارش آسوشیتدپرس که واشنگتن‌پست در چهارم سپتامبر منتشر کرد، از افزایش قیمت گازوئیل به ۵.۸۵ دلار در آن مقطع و انتقال بخشی از هزینه‌ها به حمل بسته‌ها و قیمت مواد غذایی خبر داده بود؛ قیمت‌هایی که تا اکتبر باز هم بالاتر رفتند.
افزایش هزینه زندگی در آمریکا به واکنش اجتماعی و سیاسی انجامیده است. گزارش واشنگتن‌پست در ۲۷ سپتامبر نشان داد برخی نامزدها و قانون‌گذاران جمهوری‌خواه، از جمله در ایالت‌های کشاورزی، خواستار پایان جنگ، تعلیق صادرات گازوئیل یا کاهش مالیات سوخت شده‌اند. این مواضع در میان بخشی از پایگاه سنتی جمهوری‌خواهان، به‌ویژه کشاورزان و رانندگان کامیون، بازتاب‌دهنده نگرانی از افزایش هزینه‌های روزمره است.
در ۹ اکتبر نیز رویترز گزارش داد که اقدامات دولت دونالد ترامپ برای مهار قیمت‌ها، از جمله تلاش برای آزادسازی ذخایر نفتی و اجازه استفاده جاده‌ای از گازوئیل رنگی معاف از مالیات فدرال، تا آن زمان کاهش محسوسی در قیمت‌ها ایجاد نکرده بود. کارشناسان صنعت انرژی، محدودیت عرضه جهانی فرآورده‌های پالایشی را مشکل اصلی دانسته‌اند و هشدار داده‌اند که اقدامات موقت جایگزین رفع اختلالات عرضه نمی‌شود.
در اروپا نیز افزایش قیمت سوخت، فشار بر دولت‌ها را افزایش داده است. گزارش لوموند از نارضایتی شهروندانی در کشورهای مختلف و تلاش دولت‌ها برای ارائه حمایت‌های هدفمند حکایت دارد. به این ترتیب، بحران انرژی از مسئله‌ای صرفاً اقتصادی به موضوعی اجتماعی و سیاسی تبدیل شده است؛ موضوعی که بر اعتماد عمومی، سیاست‌های حمایتی و مناقشات داخلی درباره هزینه‌های جنگ اثر گذاشته است.
چشم‌انداز؛ از بازار انرژی تا قدرت خرید
مجموع داده‌ها نشان می‌دهد جنگ و اختلال عرضه انرژی، در کنار محدودیت‌های ساختاری صنایع و رشد تقاضای فناوری، بازار جهانی کالاها را وارد مرحله‌ای پرتنش کرده‌اند. افزایش قیمت گازوئیل در آمریکا، هزینه حمل‌ونقل، کشاورزی، صنعت و خدمات را بالا برده و بخشی از فشار را به خانوارها منتقل کرده است. در اروپا نیز هزینه سوخت و انرژی، بودجه خانوارها و حاشیه سود شرکت‌ها را تحت فشار گذاشته است.
کاهش پایدار فشار قیمت‌ها به بازگشت جریان عرضه، کاهش اختلال در مسیرهای انتقال انرژی به ویژه تنگه هرمز و افزایش ظرفیت پالایش وابسته است. تا آن زمان، حتی کاهش مقطعی قیمت نفت خام لزوماً به افت سریع قیمت گازوئیل و هزینه حمل‌ونقل منجر نمی‌شود. بحران کنونی نشان داده است که پیامدهای جنگ افروزی ترامپ و نتانیاهو، علاوه بر بازارهای مالی و انرژی، در زندگی روزمره مردم و محاسبات سیاسی دولت‌های غربی نیز خود را آشکار کرده است.
