نورنیوز-گروه بینالملل: آمریکا با تکیه بر ابزارهای سلطه امنیتی و اقتصادی بر عراق، درصدد بود این کشور را به الگویی برای محاصره هوایی ایران تبدیل کند؛ اما واکنش مردم، شخصیتهای سیاسی و مذهبی عراق به توقف پروازهای ایران، بهویژه در فرودگاه نجف، ابعاد تازهای از ناکامی دیپلماسی رسمی و عمومی آمریکا و فرسایش پروژه خاورمیانه آمریکایی را آشکار کرد؛ روندی که میتوان آن را فاز دیگری از شکست جنگ ترکیبی واشنگتن در برابر ایران دانست.
دیپلماسی عمومی آمریکا در برابر جامعه عراق
یکی از مهمترین ابعاد تعلیق پروازهای ایران، واکنش مردم، نهادهای مردمی، مراجع و علمای عراق بود؛ مجموعهای که در چارچوب دیپلماسی عمومی معنا پیدا میکند. آمریکا طی دو دهه اشغال عراق تلاش کرد ساختارهای فرهنگی و آموزشی این کشور را متأثر از الگوی خود بازسازی کند، اما واکنشهای اخیر نشان داد پیوندهای عمیق اجتماعی، دینی و فرهنگی عراق همچنان در برابر این روند مقاومت کرده است.
تظاهرات و تحصنها در اعتراض به تعلیق پروازهای نجف، همراه با مواضع علمای دینی و واکنشهای گسترده اجتماعی، بار دیگر عمق اشتراکات مذهبی و فرهنگی میان دو ملت را آشکار ساخت. روابط ایران و عراق صرفاً محصول تعاملات رسمی میان دولتها نیست؛ بلکه ریشههایی اجتماعی و تاریخی دارد که بخش مهمی از آن در مناسبات دینی، زیارت، اربعین و پیوندهای مردمی شکل گرفته است. از این منظر، واکنش جامعه عراق نشان داد که مهندسی فرهنگی، حتی پس از سالها حضور و نفوذ خارجی، الزاماً قادر به تغییر بنیانهای هویتی یک جامعه نیست.
عراق و مطالبه استقلال از آمریکا
هرچند بخشی از ساختار حاکم بر عراق، به دلیل وابستگیهای اقتصادی و امنیتی، همچنان ناگزیر از اتخاذ برخی تصمیمات منطبق با خواستههای واشنگتن، از جمله توقف پروازهای ایران، است، اما مخالفت جریانهای سیاسی و اجتماعی با این رویکرد، مطالبه استقلال را به سطحی گستردهتر کشانده است.
هشدارهای سیاسی و طرح موضوع در پارلمان عراق نشان میدهد بخشی از نیروهای سیاسی این کشور، بازی در زمین آمریکا را با منافع ملی و امنیت عراق سازگار نمیدانند. از این منظر، توقف پروازهای ایران صرفاً یک تصمیم حملونقلی تلقی نمیشود، بلکه اقدامی با تبعات سیاسی و بینالمللی است که میتواند تصویر عراق بهعنوان کشوری وابسته و فاقد استقلال تصمیمگیری را تقویت کند.
مطالبه خروج نیروهای آمریکایی، بخشی از خواست استقلال نظامی و امنیتی عراق است؛ مخالفت با تعلیق پروازهای ایران نیز در همین چارچوب، به مسئله استقلال سیاسی پیوند خورده و کاهش وابستگی به سلطه آمریکا بر منابع مالی و انرژی، بعد اقتصادی این مطالبه را تشکیل میدهد. در این چارچوب، منطقهگرایی، نقشآفرینی در مقاومت و میانجیگری در گفتوگوهای منطقهای نیز بهعنوان مؤلفههای استقلال عراق مطرح میشوند.
خاورمیانهای خارج از طراحی واشنگتن
مجموع تحولات اخیر، از ایستادگی ایران در برابر تجاوز آمریکا تا مخالفت گسترده مردم و جریانهای سیاسی و دینی عراق با تعلیق پروازهای ایران، مطالبه خروج نیروهای آمریکایی و همچنین تداوم مناسک و مواضع حمایتی جریانهای مقاومت در منطقه، تصویری متفاوت از آینده غرب آسیا ترسیم میکند.
برگزاری مراسم دومین سالگرد شهادت سیدحسن نصرالله در لبنان و دیگر نقاط منطقه، مواضع برخی مقامات کشورهای منطقه در نشست اخیر سازمان ملل درباره مقاومت و مقابله با رژیم صهیونیستی و دیگر تحولات جاری، همگی نشان میدهند ساختار سیاسی و امنیتی غرب آسیا صرفاً بر اساس الگوهای مطلوب واشنگتن و تلآویو شکل نمیگیرد. برآیند این تحولات، تقویت این دیدگاه است که امنیت منطقه بیش از گذشته به بازیگران بومی و سازوکارهای درونمنطقهای وابسته خواهد بود.
توهم محاصرهای که با واقعیت فروپاشید
واکنش منفی در عراق به تعلیق پروازهای ایران، تأکید نشستهای شانگهای و بریکس بر مخالفت با تحریمها و تجاوزگری علیه ایران، رایزنیهای گسترده مسعود پزشکیان و عباس عراقچی با مقامهای کشورهای مختلف در حاشیه نشست سازمان ملل و مواضع شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در دیدار با دونالد ترامپ درباره دیپلماسی و مخالفت با سیاست تهدید و فشار علیه تهران، همگی در کنار یکدیگر مسئله امکانپذیری محاصره ایران را برجسته میکنند.
ایران کشوری برخوردار از موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه، ظرفیتهای داخلی گسترده و شبکهای متنوع از روابط منطقهای و جهانی است؛ از همین رو، فشار رسانهای، تحریم اقتصادی، محدودیتهای هوایی و حتی تهدید نظامی نمیتواند روابط آن را بهسادگی قطع کند.
از این منظر، آنچه آمریکا در قالب محاصره هوایی یا اقتصادی دنبال میکند، با مجموعهای از موانع ژئوپلیتیکی، اقتصادی و اجتماعی مواجه است. ایران با اتکا به ظرفیتهای داخلی و پیوندهای منطقهای و جهانی، در برابر این فشارها ایستادگی میکند و منازعه کنونی را صرفاً در میدان نظامی تعریف نمیکند؛ بلکه عرصه اقتصاد، دیپلماسی، انرژی، ارتباطات منطقهای و افکار عمومی نیز بخشی از این رویارویی است.
