نورنیوز-گروه بینالملل: سفر شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، به واشنگتن و دیدار او با دونالد ترامپ، در ظاهر تصویری متفاوت از مناسبات پرتنش دو قدرت بزرگ جهان ارائه میکند؛ تصویری که با استقبال کمسابقه ترامپ در پایگاه هوایی اندروز، مراسم رسمی، ضیافت شام و برنامههای نمادین در آرشیو ملی آمریکا تکمیل شد. ترامپ نیز این دیدار را بسیار مثبت توصیف کرد. با این حال، پشت این نمایش دیپلماتیک، اختلافات بنیادین دو کشور در حوزه تجارت، فناوری، تایوان، هوش مصنوعی و ایران همچنان پابرجاست و منابع مختلف نیز بر نبود گشایش عمده در مسائل اصلی تأکید کردهاند.
از این منظر، سفر شی بیش از آنکه نشانه عبور واشنگتن و پکن از رقابت ساختاری باشد، میتواند تلاشی برای کنترل هزینههای این رقابت و جلوگیری از تبدیل آن به رویارویی مستقیم تلقی شود. تمدید آتشبس تجاری و توافق برای ادامه گفتوگوها، در کنار تعیین دیدارهای بعدی دو رهبر، مؤید همین مسیر است؛ مسیری که در آن رقابت ادامه دارد، اما طرفین میکوشند دامنه تنش را مدیریت کنند.
استقبال کمسابقه ترامپ؛ نشانه تغییر پکن یا نیاز واشنگتن
استقبال مستقیم ترامپ از شی در فرودگاه، برگزاری مراسم رسمی و نمایش قدرت نظامی در حاشیه این مراسم، حامل پیامی دوگانه بود؛ از یک سو احترام دیپلماتیک به رقیبی بزرگ و از سوی دیگر یادآوری ظرفیت قدرت آمریکا. پرواز بمبافکن و جنگندههای پیشرفته در مراسم استقبال نیز نشان داد که واشنگتن حتی در هنگام نمایش صمیمیت، مؤلفه قدرت را از صحنه کنار نمیگذارد.
اما علت تغییر لحن ترامپ را نمیتوان صرفاً در رفتار جدید چین جستوجو کرد. اقتصاد و تجارت، بهویژه وابستگی زنجیرههای تأمین آمریکا به مواد معدنی حیاتی، بخشی مهم از معادله است. تسلط چین بر زنجیره استخراج و پالایش عناصر نادر، اهرمی مهم در مذاکرات اقتصادی و فناوری ایجاد کرده و گزارشهای تحلیلی آن را یکی از عوامل احتیاط بیشتر واشنگتن در برابر پکن دانستهاند.
در چنین شرایطی، ترامپ به سرمایهگذاری، ثبات بازارها و کاهش فشارهای اقتصادی نیاز دارد و چین نیز میکوشد بدون واگذاری اهرمهای اصلی خود، از فضای مذاکره برای تثبیت موقعیت اقتصادی و ژئوپلیتیکیاش استفاده کند. بنابراین، استقبال گرم را میتوان بیش از هر چیز محصول درهمتنیدگی نیازهای متقابل دو قدرت دانست.
همگرایی واقعی نیست؛ رقابت به مدار مدیریت تنش منتقل شده است
با وجود فضای مثبت دیدار، اختلافات راهبردی میان واشنگتن و پکن همچنان عمیق است. موضوع تعرفهها به توافق نهایی نرسیده و ادامه آتشبس تجاری نیز به معنای حل اختلافات ساختاری نیست. تایوان، فناوریهای پیشرفته، هوش مصنوعی، مواد معدنی راهبردی و سیاستهای دو کشور در قبال ایران همچنان موضوعات اختلافی هستند. آسوشیتدپرس نیز این دیدار را در چارچوب تلاش دو طرف برای تثبیت روابط و جلوگیری از وخیمتر شدن رقابت ارزیابی کرده است.
از این منظر، واشنگتن و پکن ظاهراً به جای تلاش برای پایان دادن به رقابت، در پی تعریف قواعدی برای ادامه آن هستند؛ رقابتی که قرار نیست الزاماً به تقابل نظامی منتهی شود. همین واقعیت، اهمیت دیدارهای بعدی در نشستهای بینالمللی را افزایش میدهد. هدف اصلی، حفظ کانال ارتباطی و جلوگیری از آن است که اختلافات اقتصادی و امنیتی به بحران غیرقابلکنترل تبدیل شود.
ایران و روسیه؛ آزمون الگوی آینده سیاست چین
در این میان، جایگاه ایران و روسیه برای سنجش حدود همکاری چین با آمریکا اهمیت ویژهای دارد. پکن تاکنون از روابط خود با تهران عقبنشینی نکرده و در روزهای منتهی به سفر شی نیز بر حفظ حقوق و منافع مشروع ایران، احترام به حاکمیت و امنیت کشورهای منطقه و بازگشت تهران و واشنگتن به تفاهم اسلامآباد تأکید کرده است. وزارت خارجه چین همچنین خواستار بازگشایی تنگه هرمز و جلوگیری از سرایت بحران به یمن و دریای سرخ شده است.
این مواضع نشان میدهد پکن در قبال ایران، صرفاً تابع خواست واشنگتن نیست؛ هرچند همزمان تلاش میکند از تشدید بحران و اختلال در امنیت انرژی جلوگیری شود. اهمیت تنگه هرمز برای اقتصاد جهانی و امنیت انرژی چین، به این پرونده ابعادی فراتر از روابط دوجانبه ایران و آمریکا بخشیده است.
در قبال روسیه نیز چین همچنان بر گفتوگو و حل سیاسی بحران اوکراین تأکید دارد. بنابراین، سفر شی به واشنگتن را میتوان تلاشی برای تنظیم مناسبات با آمریکا دانست، نه پذیرش برتری یکجانبه آن.
چین در حال آزمودن الگویی است که در آن همکاری اقتصادی با واشنگتن، حفظ روابط راهبردی با شرکای خود و دفاع از چندجانبهگرایی میتواند همزمان پیش برود؛ الگویی که آینده رقابت دو قدرت و شکل نظم بینالمللی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
