نورنیوز-گروه بینالملل: روزنامه ژاپنتایمز چاپ توکیو مینویسد: قیمت گازوئیل هرگز تا این حد بالا نبوده و دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، مدعی است که این جهش ناشی از جنگی نیست که حدود هفت ماه پیش علیه ایران آغاز کرده است.
ترامپ این هفته (میلادی) در پیامی در شبکههای اجتماعی مدعی شد که «افزایش قیمت گازوئیل در جهان به طور عمده ناشی از جنگ روسیه و اوکراین است، نه ایران»(!) رئیس جمهوری آمریکا از آن زمان تاکنون همواره این ادعا را تکرار کرده است.
با این حال، برآوردهای جمعآوریشده از سوی بلومبرگ و تطبیق آن با معاملهگران گازوئیل، نشان میدهد که گازوئیل خارجشده از دسترس بازار ناشی از جنگ ایران به مراتب بیشتر از آن میزانی است که بهواسطه جنگ روسیه و اوکراین از بازار خارج شده است.
برآورد شرکتهای تحلیل بازار انرژی، از جمله Energy Aspects ،Kpler و Vortexa، نشان میدهد که از مارس تا آگوست امسال، عرضه گازوئیل از خاورمیانه بهطور متوسط حدود ۷۷۰ هزار بشکه در روز کمتر از مدت مشابه سال ۲۰۲۵ بوده است. این میزان بیش از دو برابر کاهش روزانه حدود ۳۵۰ هزار بشکهای در عرضه روسیه طی همین بازه است.
بازار جهانی انرژی امسال غرق در آشفتگی شده است و مازاد عرضه نفت که بهطور گسترده انتظار وقوع آن میرفت، در پی جنگ ایران ناپدید شد. پس از حمله آمریکا و (رژیم)اسرائیل به تهران در اواخر فوریه، قیمت نفت خام جهش کرد و عرضه نفت از طریق تنگه هرمز با محدودیت گسترده مواجه شد. گرچه اکنون(به ادعای آمریکا) محمولههای نفت خام از هرمز عبور میکنند، اما صادرات فرآوردههای نفتی، از جمله گازوئیل، با محدودیت بسیار سنگینتری روبهرو است.
البته تاثیر جنگ اوکراین بر عرضه گازوئیل در ماههای اخیر و پس از موج حملات به پالایشگاههای نفت روسیه، افزایش یافته است. در ماههای ژوئیه و آگوست، زمانی که مسکو ممنوعیت صادرات گازوئیل را اعمال کرد، صادرات این فرآورده نسبت به ماههای مشابه در سال ۲۰۲۵ روزانه ۶۱۵ هزار بشکه کاهش یافت. این رقم تقریبا با میزان کاهش عرضه از خاورمیانه برابری میکند.
به نوشته این رسانه ژاپنی، کاهش عرضه روسیه چند ماه پس از آغاز جنگ ایران رخ داد؛ در این بازه، ذخایر جهانی سوخت و نفت خام نیز کاهش یافت و در نتیجه، بازار حاشیه امن چندانی برای جذب این شوک نداشت.
یوجین لیندل، رئیس بخش فرآوردههای پالایشی در شرکت مشاوره FGE NexantECA، درباره کاهش عرضه ناشی از جنگ گفت: به لحاظ حجم خالص، ایران تاثیر بزرگتری دارد. البته که قیمتها در حاشیه بازار تعیین میشوند. اما خارج شدن صدها هزار بشکه دیگر، بازاری که بهشدت با کمبود مواجه بود را به بازاری با کمبود تاریخی تبدیل کرد.
تیلور راجرز، سخنگوی کاخ سفید، روز جمعه در بیانیهای مدعی شد که «رئیس جمهور درست میگوید؛ جنگ روسیه و اوکراین، که اگر ترامپ در کاخ سفید بود هرگز در نمیگرفت، سهم بزرگی در رسیدن قیمت گازوئیل به رکوردهای تاریخی داشته است.»
به نوشته ژاپنتایمز، روسیه بهطور معمول دومین صادرکننده بزرگ گازوئیل در جهان است؛ سوختی صنعتی که برای فعالیتهای گسترده از حملونقل بار گرفته تا کشاورزی ضروری است. دادههای شرکت «ورتکسا/ Vortexa»، نشان میدهد که روسیه در سال ۲۰۲۴ بهطور میانگین روزانه حدود ۹۳۰ هزار بشکه گازوئیل صادر کرد..
با این حال، اگر خاورمیانه را یک منطقه در نظر بگیریم، صادرات گازوئیل آن حتی بیشتر است و این منطقه در همان سال روزانه حدود ۱.۷ میلیون بشکه از این فرآورده صادر کرد.
ترامپ در پیام خود در شبکههای اجتماعی مدعی شد که مسکو و کییف برای توقف حملات به زیرساختهای انرژی به توافق رسیدهاند. اما ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهوری اوکراین، گفت که هیچ توافقی نهایی نشده و حملات در این هفته نیز ادامه داشته است. در عین حال، ممنوعیت صادرات گازوئیل روسیه نیز ممکن است تا ماه اکتبر تمدید شود. در این میان، پالایشگاههای آمریکا و اروپا تقریبا با حداکثر ظرفیت خود فعالیت میکنند تا بتوانند پاسخگوی تقاضای جهانی باشند.
به نوشته این رسانه، بهای قراردادهای آتی گازوئیل در اروپا در ماههای ابتدایی جنگ ایران بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافت و قراردادهای آمریکا نیز جهش چشمگیری داشت. با توافق آمریکا و ایران بر سر آتشبس موقت، قیمتها کاهش یافتند. اما با تشدید دوباره درگیریها در خاورمیانه و سقوط صادرات روسیه، قیمتها بار دیگر افزایش یافتند و از اوجهای ثبتشده در بهار نیز عبور کردند. در آمریکا، قراردادهای آتی گازوئیل سهشنبه هفته گذشته در بالاترین سطح تاریخی خود بسته شد.
به گفته تحلیلگران و معاملهگران، با توجه به ابعاد این مشکل، توافق روسیه و اوکراین برای توقف حملات میتواند تا حدی از فشار بازار بکاهد، اما کمبود عرضه را بهطور کامل برطرف نخواهد کرد.
ریچل زیِمبا، پژوهشگر ارشد اندیشکده «مرکز امنیت نوین آمریکا» مستقر در واشنگتن، دراینباره گفت: کمبودهای مرتبط با جنگ ایران، بزرگترین عامل کمبود گازوئیل و سایر فرآوردههای نفتی و جهش قیمتهاست؛ هرچند جنگ روسیه و اوکراین این روندها را تشدید کرده است. آتشبسی که به تعمیر پالایشگاهها و بازگشت فرآوردههای روسیه به بازار منجر شود، تنها میتواند بخشی از فشار موجود را تعدیل کند.