نورنیوز-گروه بینالملل: «بن بارتنشتاین» و «کریشنا کارا» خبرنگاران بلومبرگ در گزارشی تحقیقی نوشتند: ساعاتی پس از اصابت موشکها به دبستان «شجره طیبه» در روز شنبه ۲۸ فوریه، برخی از پرسنل نظامی آمریکا پی بردند که واشنگتن مستقیما مسئول این فاجعه بوده است. با این حال، دولت آمریکا تاکنون بهطور رسمی مسئولیت این تراژدی را نپذیرفته و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در مصاحبههای متعدد سعی کرده مسئولیت حادثه را متوجه تهران سازد یا آن را رخدادی ناشناخته بنامد.
هیئت حقیقتیاب بینالمللی سازمان ملل متحد اخیراً در گزارشی تایید کرد که ارتش آمریکا به تعهدات خود برای راستیآزمایی اهداف پایبند نبوده و این اهمال سنگین مصداق آشکار ارتکاب «جنایت جنگی» است. تراژدی «شجره طیبه» حاصل یک اشتباه منفرد نبود بلکه زنجیرهای از قصورهای پیشگیریپذیر در ساختار سنتکام و پنتاگون بود که به خلق این فاجعه انسانی انجامید.
فشار سیاسی کاخ سفید و کاهش نظارت بر تلفات غیرنظامیان
خبرنگاران بلومبرگ تشریح کردند در روزهای پایانی ماه فوریه و همزمان با مذاکرات دیپلماتیک در ژنو، کاخ سفید دستور حملهای گسترده و کوبنده هوایی را صادر کرد تا بیش از هزار هدف نظامی در ایران ظرف ۲۴ ساعت نخست هدف قرار گیرند. این فرمان، فرصت معمول چند هفتهای برای ارزیابی و تایید اطلاعاتی اهداف را به چند روز یا حتی چند دقیقه تقلیل داد.
فشردگی این روند در شرایطی رخ داد که پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا ساختار حفاظت از غیرنظامیان را دستخوش دگرگونی منفی کرده بود. او تیمهای ارزیابی آسیب به شهروندان موسوم به CHM را با اخراج ۹۰ درصدی نیروها متلاشی کرد و شمار اعضای این تیم در مقر سنتکام در تامپای فلوریدا را از ۱۰ نفر به تنها یک نفر رساند.
در جریان پردازش هدف شجره طیبه، هیچ کارشناسی از تیمهای حفاظت از غیرنظامیان برای ارزیابی حضور افراد عادی در اتاق عملیات حضور نداشت. وزیر دفاع پیشتر در کنفرانسهای مطبوعاتی با لحنی تند اعلام کرده بود ارتش دیگر نباید درگیر «قواعد احمقانه درگیری»، عملیاتهای ملتسازی یا ملاحظات سیاسی شود و تنها اولویت، اعمال حداکثر خشونت مرگبار است.
لوری بلنک، مشاور حقوقی ارشد سابق در دفتر بازرسی کل پنتاگون در این باره تاکید کرد: «شتابزدگی همواره منشا خطاست، بهویژه در عملیاتهایی که از پیش برنامهریزی شده و تهاجم به انتخاب شما آغاز میشود.»
سه پرسش بنیادین فرمانده ارشد و خطای محاسباتی مرگبار
در واپسین دقایق پیش از شلیک موشکها، هدف پیشنهادی به پایان «زنجیره ترور» رسید؛ نقطهای که تصمیمگیری نهایی بر دوش فرماندهان ارشد قرار میگیرد.
در این مرحله حساس، فرمانده ارشد سه پرسش بنیادین و سرنوشتساز را مطرح کرد:
آیا این هدف از نظر حقوق بینالملل و قوانین جنگ مشروع است؟
آیا دادهها و اطلاعات موجود برای اطمینان از اصابت دقیق به یک هدف نظامی کفایت میکند؟
آیا تمام تدابیر و احتیاطهای معقول برای به حداقل رساندن آسیب به غیرنظامیان به کار گرفته شده است؟
به دلیل اعتماد مطلق به خروجیهای هوش مصنوعی مِیوِن و غیبت تحلیلگران مستقل، پرسنل حاضر در اتاق عملیات به هر سه پرسش حیاتی پاسخ «بله» دادند.یکی از مقامات پنتاگون در این زمینه به بلومبرگ گفت: «پیش از جنگ، کمبود اطلاعات اصلاً دغدغه ما نبود، چون بیش از حد به دادههایمان اطمینان داشتیم؛ اما فاجعه میناب ثابت کرد که هیچگاه نباید تا این حد مغرور بود.»
روایت شاهدان عینی؛ لحظه اصابت دو موشک و ویرانی پناهگاه کودکان
گروههای حقوق بشری مستقل و نهاد دیدهبان ایروارز (Airwars) روایتی تلخ از روز حادثه ثبت کردهاند. حوالی ساعت ۱۱ صبح شنبه، پس از آغاز حملات اولیه، مدیران مدرسه نگران شده و با والدین تماس گرفتند تا دانشآموزان را به منزل ببرند. در همان لحظات، نخستین موشک تاماهاوک به ساختمان مدرسه اصابت کرد و انفجاری سهمگین رخ داد. معلمان هراسان کودکان را از حیاط به داخل نمازخانه هدایت کردند تا سرپناهی داشته باشند.
تنها دقایقی بعد، دومین موشک تاماهاوک مستقیماً سقف نمازخانه را شکافت و منفجر شد. سقف بتنی فرو ریخت و ترکشهای فلزی موجب کشته شدن تقریباً تمام کودکانی شد که در آن مکان پناه گرفته بودند. نیروهای امدادی پیکرهای پاک دانشآموزان خردسال را از زیر خروارها خاک بیرون کشیدند. چهره بسیاری از قربانیان غیرقابل شناسایی بود و خانوادهها فرزندانشان را تنها از روی لنگه کفش، جامدادی یا تکهای از جوراب در سردخانه شناسایی کردند.
پیام اخوان، حقوقدان برجسته دادگاه کیفری بینالمللی تصریح کرد: طبق کنوانسیون ژنو، ارتش آمریکا موظف به برداشتن تمامی گامهای ممکن برای راستیآزمایی اهداف بوده و خودداری از انجام این اقدامات، مسئولیت کیفری در پی دارد. آمارهای حقوق بشری نشان میدهد تنها در ۳۹ روز آغازین این جنگ، دستکم هزار و ۷۰۱ غیرنظامی در ایران جان باختند که به معنای میانگین ۴۳ کشته در هر روز است.
پنهانکاری پنتاگون و اعتراض شدید در کنگره آمریکا
با وجود گذشت ماهها از تکمیل تحقیقات داخلی پنتاگون، وزارت دفاع از انتشار عمومی این گزارش خودداری کردهاست. دریاسالار برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در ماه مه به قانونگذاران وعده شفافیت داده بود اما جزئیات این بررسی همچنان در بالاترین سطوح امنیتی مسکوت مانده است.
سناتور ریچارد بلومنتال، عضو ارشد کمیته نیروهای مسلح سنا با انتقاد شدید از پنهانکاری دولت گفت: «کاخ سفید باید ظرف چند ساعت یا چند روز حقیقت را بیان میکرد؛ اینکه ماهها گذشته و چیزی ارائه نشده، اقدامی کاملاً غیرقابل بخشش است.»
همچنین بیش از ۱۲۰ نماینده دموکرات کنگره رسماً خواستار پاسخگویی پیت هگست درباره نقش ابزارهای دیجیتال و شتابزدگی سیستماتیک در کشتار غیرنظامیان شدهاند. تحلیلگران تاکید میکنند که فاجعه دبستان میناب نمونهای عریان از مخاطرات استفاده شتابزده از سیستمهای خودکار نظامی در نبردهای مدرن به شمار میرود.