تورنیوز-گروه فرهنگی: جهرم حدود ۲ ساعت با شیراز فاصله دارد و پس از رسیدن به جهرم باید ۲۵ کیلومتر در مسیر جاده جهرم – هکان به پیش رفت تا به میراث ملی طبیعی چهل دخترون برسید.
غار چهل دخترون در محدوده ارتفاعات شمالی روستای پراهو دهستان جلگاه و در دل کوه گورم، در میانه تنگ زیبای چهل دخترون واقع شده است و برای دسترسی به غار باید کمی پیادهروی کنید.
دهانه غار در دامنه جنوبی کوه گورم هویدا است و مسیر دسترسی به آن نیز کوتاه و آسان است؛ غاری به عمق ۱۵ متر و مساحت حدود ۲۰۰ متر مربع که ارتفاع سقف آن در دهانه ۱۲ متر است و در انتها به چهار متر میرسد.
آنجا غاری شیبدار منتظر شما است که مردمان این منطقه پیش از دوران تاریخی، نقش و نگارهایی بر دیواره آن حک کردهاند و این میراث سنگی، اطلاعات بسیاری از زندگی اجتماعی آنان در اختیار مورخان گذاشته است.
میراث گذشتگان متاخر برای دسترسی آسانتر به ورودی غار
دامنه شیبدار ورودی، دسترسی به درون غار را کمی دشوار میکرده است برای همین، گذشتگان متاخر، میراثی از خود به جای گذاشتهاند که امروز میتوانیم با پا گذاشتن بر آن، به مقصد برسیم؛ آنها با نقر جاپاهایی در دل صخره سنگی دامنه ایجاد کردهاند.
رضا نوروزی، کارشناس میراث فرهنگی در بازدید خود از غار چهل دخترون، می گوید: با توجه به بستر صخرهای و شیب موجود جهت دسترسی به فضای داخلی، پلههای کوچکی در سطح بستر کنده شده که دسترسی آسان به فضای داخلی را امکان پذیر میسازد.
ماندگاری نقاشیهای چندهزارساله بر دیواره چهل دخترون
آنچه بیش از همه میتواند گردشگران تاریخی غار چهل دخترون را شگفتزده کند، تماشای نقاشیهای هزاران ساله بر دیوارههای این غار کهن است که دفتری گشوده به روی زندگی اجتماعی انسانهای این دیار ، پیش از تاریخ به شمار میرود.
بر روی دیواره منظم و صاف این غار، یک ردیف دیوار نگاره در کادرهای مجزا با مضامین مختلف بصورت ساده و با استفاده از رنگ اخرایی نقاشی شده است.
مهمترین یافته مورخان از نقاشیهای پیش از تاریخ و باستانی غار چهل دخترون، نقوش ایجاد شده با استفاده از گل اخرا در بدنه جنوبی غار است که تعداد آنها به بیش از ۵۰ عدد میرسد.
این نقشها، شامل نقوش انتزاعی، حیوانی، انسانی و گیاهی هستند که بیشتر آنها را اشکال هندسی انتزاعی تشکیل میدهند و بارها بر دیواره غار تکرار شدهاند.
اگر چه گذر هزارهها، سبب فرسایش بسیاری از نقشهای سرانگشتان انسانهای پیش از تاریخ شده است، اما از این بین هشت نقش دارای یک طرح مشترک شامل دو بازوی کشیده از دو جهت، یک نیمدایره(به ندرت چهارگوش) در مرکز و درست در زیر بازوها، خطوطی کوتاه و عمود بر بازوها هستند.
در داخل قسمت مدور زیرین و یا درست در پایین این نقشها نیز تعداد زیادی نقطه و گاه یک یا چند حیوان در حالت گلهای ترسیم شدهاند.
نکته شاخص، اینکه این نقشها در کمتر منطقهای حداقل در مقیاس فارس دیده شده و بالاتر از سایر نقوش ترسیم شدهاند؛ در دو مورد نیز طرح خورشید مانندی در فاصله کمی از زیر آنها ترسیم شده است.
نقش حیوانات فلات ایران بر دیوارههای غار تاریخی جهرم
میتوانید با کمی دقت، نقش حدود پنج حیوان را بر دیوارههای چهل دخترون ببینید که آشناترین آن، نقش کل یا بزکوهی است که ترسیم آن در فلات ایران بسیار رایج است و در برخی نقاط در نقاط متعدد محصور است؛ این نقاط در جاهایی که کل حیوان را در دایره ای محدود کرده، میتواند مفاهیمی آیینی داشته باشد که البته مورخان معتقدند احتیاج به مطالعات گستردهتری دارد.
اگر چه فرسایش طبیعی خطوط در طی هزارهها، میتواند دید ما را گمراه کند، اما مورخان تصاویری از گوزن، چهارپایانی بدون شاخ یا تک شاخ و گلههایی از این حیوانات را هم بر دیوارههای غار چهل دخترون یافته و آن را بازآفرینی کردهاند.
چنانکه درباره نخستین نقاشیهای بشر شنیدهاید، اینجا هم این گمان وجود دارد که نقش گلههای حیوانات، شکارهایی باشند که ترسیم و طلسم میشدهاند.
آخرین نمونههای حیوانی ترسیم شده نیز تصویر انسانی را سوار بر حیوانی نشان میدهد که میتواند اسب باشد.
رد دوران رام کردن حیوانات وحشی بر دیواره غار چهل دخترون
مورخان دریافتهاند که نمونه سگ، اسب و گلههای ترسیمی تصاویر، میتواند مربوط به هزاره اول پیش از میلاد و به زمان رام کردن حیوانات باز گردد؛ حیواناتی که به شکل نمادین در دایرهای از نقاط محدود شدهاند.
اما نقشهای انسانی در این غار شاید کمتر از سایر نقوش باشد، طوری که تنها چهار نقش از آن مشاهده شده است؛ یکی همان انسان سوار بر اسب، دیگری انسانی در حالت تکیه و پای خمیده، سومی افرادی با دستان و پاهای باز و چهارمی انسان در هاله ای از نور ، خورشید یا آتش تصویر شده است.
نقش خورشید، آتش، جسمی شبه ستاره و اشکال انتزاعی نیز در چند جای غار حکاکی شده است.
حوضچههای طبیعی و دستکند در دل غار جهرم
علاوه بر نقوش بسیار زیبای موجود در بدنه غار، تعدادی حوضچه سنگی در انتهای غار محل جمع آوری آب چشمه درون غار هستند. سه حوضچه کوچک پیاپی همراه راهآبهای نامنظم حفر شده در دل سنگ بر ارزش این غار زیبا می افزاید. حوضچه اول با فاصله ۱۴۰ سانتی متری از چشمه در شیب رو پایین غار حفر شده است.
این حوضچه دارای شکل نامنظم است و محیطی در حدود ۳۳۵ سانتی متر و عمق ۱۸ سانتی متر دارد. حوضچه دوم با فاصله حدود نیم متری از حوضچه اول با عمق حدود ۲۵ سانتی متر با مساحتی حدود ۹۰ در ۹۰ سانتی متر است و حوضچه سوم نیز بیش از ۲.۵ متر دورتر قرار دارد.
رضا نوروزی تجربه خود از ورود به این غار تاریخی و طبیعی را اینگونه توصیف میکند؛ با توجه به چکه آب از سقف غار، سه حوضچه متصل در بستر صخرهای ایجاد شده است که اندازه آنها با هم متفاوت است؛ اولین حوضچه ابعاد نامنظم دارد ولی دو حوضچه دیگر به صورت کاملا منظم و چهار گوش کنده شدهاند.
این حوضچهها، ترکیبی از دستکاری انسانی و هنر طبیعت است و دو دیواره آخرین حوضچه بدلیل قرارگیری در شیب، با سنگ و ملات بدنه سازی شده است و سر ریز آب هر حوضچه به وسیله یک آبراه باریک به حوضچه بعدی منتقل میشده است.
در نهایت، راهآب غار چهل دخترون، به خارج از آن راه پیدا میکند.
ارزش غار چهل دخترون بیشتر به نقشهای صخرهای کهنی است که بر دیواره های آن حک شده و فرسایش طبیعی از جمله آسیبهایی است که نقوش را تهدید می کند.