نورنیوز- گروه اجتماعی: ماجرا فقط به چند پرنده در حاشیه شهرها و روستاها محدود نیست؛ جمعیت مرغ مینا در برخی مناطق افزایش یافته و دامنه حضور این گونه از زیستگاههای طبیعی به مزارع کشاورزی کشیده شده است. پرندهای همهچیزخوار که در جستوجوی غذا خود را به مزارع میرساند و در کنار خسارت اقتصادی، نگرانیهایی درباره اثر آن بر گونههای بومی ایجاد کرده است.
در میان محصولات کشاورزی، مزارع کلزا و کاملینا بیش از دیگر کشتها در معرض حضور این پرندگان قرار گرفتهاند. محصولی که ماهها برای آن هزینه و زمان صرف شده، در مدت کوتاهی میتواند زیر هجوم دستههای پرشمار پرندگان آسیب ببیند؛ خسارتی که برای کشاورز فقط به معنای کم شدن چند کیلو محصول نیست، بلکه مستقیم از درآمد او کم میکند.
مزارع کلزا و کاملینا در برخی مناطق به طور کامل تحت تاثیر مرغ مینا قرار گرفته و از بین رفتهاندکشاورز پیش از رسیدن محصول، هزینه آمادهسازی زمین، خرید بذر، کاشت، داشت و برداشت را پرداخته است. بنابراین هر دانهای که پیش از برداشت از مزرعه خارج میشود، بخشی از سرمایهای است که دیگر به جیب او بازنمیگردد.
این نگرانی حالا به سطح مدیریت استان نیز رسیده است. محمدمهدی شهریاری، نماینده مردم بجنورد در مجلس شورای اسلامی، هفته گذشته در شورای اداری خراسان شمالی که با حضور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شد، نسبت به افزایش جمعیت مرغ مینا هشدار داد و این پرندگان را تهدیدی جدی برای بخش کشاورزی دانست.
وی گفت که مزارع کلزا و کاملینا در برخی مناطق استان به طور کامل تحت تاثیر مرغ مینا قرار گرفته و از بین رفتهاند و خواستار ورود دستگاههای متولی برای شناسایی علت افزایش جمعیت مرغ مینا و کنترل خسارتهای ناشی از حضور این پرنده شد.
این هشدار در شرایطی مطرح میشود که توسعه کشت محصولات کمآببر و سازگار با اقلیم از سیاستهای مهم بخش کشاورزی خراسانشمالی است. کلزا و کاملینا نیز در همین مسیر مورد توجه قرار گرفتهاند و آسیب به این محصولات میتواند علاوه بر کاهش درآمد کشاورزان، بخشی از برنامههای تولیدی و اقتصادی استان را تحت تاثیر قرار دهد.
گنجشکها؛ قربانیان خاموش
اما داستان مرغ مینا تنها داستان دانههای خوردهشده در مزارع نیست؛ در دل طبیعت نیز رقابتی خاموش در جریان است.
مرغ مینا برای بقا فقط به دنبال دانه و حشرات نیست؛ این پرنده برای غذا و حتی محل لانهسازی با گونههای بومی رقابت میکند و در مواردی از تخم و جوجه پرندگان دیگر نیز تغذیه میکند.
مرغ مینا با اشغال مکانهای مناسب برای لانهسازی و از بین بردن تخم و جوجه دیگر پرندگان، فشار مضاعفی بر گونههای بومی وارد میکند
گنجشک و قمری از جمله گونههایی هستند که در معرض این رقابت قرار دارند. مرغ مینا با اشغال مکانهای مناسب برای لانهسازی و از بین بردن تخم و جوجه دیگر پرندگان، فشار مضاعفی بر گونههای بومی وارد میکند؛ فشاری که اگر ادامهدار باشد، میتواند ترکیب طبیعی گونهها را در برخی زیستگاهها تغییر دهد.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط زیست خراسانشمالی، مرغ مینا را اکنون یکی از مشکلات و معضلات جدی استان عنوان کرده است.
روحالله لایق توضیح داد که زیستگاه اصلی این پرنده جنوب شرق ایران، هند و پاکستان است، اما تغییرات اقلیمی و فراهم شدن شرایط مناسب زیستی موجب شده جمعیت آن در خراسانشمالی افزایش یابد.
به گفته وی، مرغ مینا در زیستگاه جدید از سازگاری بالایی برخوردار است و میتواند خود را با شرایط تازه تطبیق دهد. مهاجرت نیز یکی از عوامل افزایش جمعیت این پرنده است و بخشی از مرغهای مینا پس از ورود به استان، به دلیل مناسب بودن شرایط اقلیمی در منطقه ماندگار شدهاند.
برخی شهروندان در سالهای گذشته مرغ مینا را به عنوان پرنده خانگی نگهداری کردهاند. پرندهای که شاید روزی از قفس گریخته یا پس از ناتوانی صاحبش در نگهداری در طبیعت رها شده است. همین رهایی، اگرچه ممکن است در نگاه نخست بیضرر به نظر برسد، میتواند در صورت سازگاری گونه با محیط جدید، سرآغاز چرخهای تازه از تولیدمثل و افزایش جمعیت باشد.
مرغ مینا اکنون در طبیعت خراسانشمالی تکثیر میشود و سازگاری بالای آن به افزایش دامنه حضورش کمک کرده است.
رقیبی مهاجم، بدون دشمن طبیعی
نگرانی اصلی محیط زیست تنها افزایش تعداد مرغ مینا نیست؛ مسئله مهمتر، جایگاهی است که این پرنده در زیستگاه جدید پیدا کرده است.
لایق میگوید: مرغ مینا در زیستگاه جدید رقیب و دشمن طبیعی موثری ندارد و همین موضوع امکان تکثیر بیشتر آن را فراهم کرده است.
پرندهای همهچیزخوار که میتواند از منابع غذایی متنوع استفاده کند، در انتخاب محل لانه انعطاف داشته باشد و خود را با محیط جدید وفق دهد، اگر با عامل طبیعی موثری برای کنترل جمعیت مواجه نشود، میتواند به سرعت جای خود را در اکوسیستم باز کند.
در چنین شرایطی، کاهش جمعیت برخی پرندگان بومی از جمله گنجشک و قمری، زنگ هشداری برای محیط زیست است.
گنجشک شاید پرندهای معمولی و حتی کماهمیت به نظر برسد، اما نقش آن در طبیعت فراتر از آواز صبحگاهی است. این پرنده با تغذیه از حشرات به کنترل بخشی از آفات گیاهی کمک میکند و یکی از حلقههای طبیعی زنجیره اکولوژیک مزارع و باغهاست.
بنابراین اگر رقابت با گونهای مهاجم به کاهش تدریجی جمعیت پرندگان بومی منجر شود، پیامد آن ممکن است از محدوده تنوع زیستی فراتر برود و حتی به کشاورزی بازگردد؛ همان جایی که اکنون یکی از نگرانیهای اصلی درباره افزایش جمعیت مرغ مینا شکل گرفته است.
از زیستگاه تا مزرعه؛ یک زنگ خطر
در یک سوی ماجرا کشاورزی قرار دارد؛ کشاورزی که میگوید حاصل ماهها تلاشش در معرض خسارت قرار گرفته و در سوی دیگر محیط زیست ایستاده است که نگران تغییر ترکیب گونههای جانوری و برهم خوردن تعادل زیستی است.
این ۲ نگرانی در ظاهر جدا از یکدیگرند، اما در واقع به هم پیوند خوردهاند. مرغ مینا از یک سو به مزارع میرود و از محصول تغذیه میکند و از سوی دیگر با گونههای بومی برای غذا و زیستگاه رقابت دارد. همین پیوند باعث شده است که مسئله دیگر تنها یک موضوع مربوط به حیات وحش یا کشاورزی نباشد، بلکه به مسئلهای مشترک میان دو بخش تبدیل شود.
در چنین شرایطی، نسخههای عجولانه میتواند خود به مشکلی تازه تبدیل شود.
مدیریت جمعیت مرغ مینا باید بر پایه مطالعه علمی انجام شودلایق تاکید کرد: مدیریت جمعیت مرغ مینا باید بر پایه مطالعه علمی انجام شود. یکی از راهکارهای مطرح، کنترل جمعیت یا معدومسازی است، اما اجرای چنین اقداماتی نیازمند مجوزهای لازم و پشتوانه علمی است.
پیش از هر تصمیم قطعی باید مشخص شود جمعیت مرغ مینا در استان دقیقاً چقدر است، در چه مناطقی تمرکز بیشتری دارد، الگوی تولیدمثل آن چگونه است، از چه منابع غذایی استفاده میکند و حضور آن چه میزان اثر بر گونههای بومی و محصولات کشاورزی گذاشته است.
بدون چنین اطلاعاتی، ممکن است اقدامی برای حل یک مشکل، خود به ایجاد مشکل دیگری منجر شود.
نسخه ساده؛ زباله کمتر، مینا کمتر
همه راههای مدیریت مرغ مینا از تفنگ و حذف پرنده نمیگذرد. گاهی بخشی از راهحل در سادهترین رفتارهای روزمره انسانها پنهان شده است.
مدیریت پسماندهای غذایی یکی از همین راهکارهاست. باقیماندن مواد غذایی در محیطهای شهری و روستایی، منبع غذایی آسانی برای پرندگان همهچیزخوار فراهم میکند و میتواند زمینه ماندگاری آنها را افزایش دهد.
مردم پسماندهای غذایی خود را مدیریت کنند و از نگهداری مرغ مینا به عنوان پرنده خانگی نیز خودداری شود
لایق از مردم خواسته است پسماندهای غذایی خود را مدیریت کنند و از نگهداری مرغ مینا به عنوان پرنده خانگی نیز خودداری شود.
رهاسازی یک پرنده در طبیعت شاید در نگاه نخست اقدامی از سر دلسوزی باشد، اما طبیعت همیشه با نیت انسانها هماهنگ نیست. گونهای که در زیستگاه اصلی خود بخشی از یک چرخه طبیعی است، ممکن است در محیطی جدید به رقیبی جدی برای گونههای بومی تبدیل شود.
اکنون موضوع افزایش جمعیت مرغ مینا در خراسانشمالی حتی در جریان سفر رئیس سازمان حفاظت محیط زیست به استان مطرح شده است؛ نشانهای از اینکه مسئله دیگر یک گلایه محلی نیست و به سطح دغدغههای مدیریتی تنوع زیستی استان رسیده است.
خراسانشمالی سرزمینی با زیستگاههای متنوع و گونههای ارزشمند جانوری است. در چنین محیطی، تغییر آرام ترکیب گونهها میتواند پیامدهایی داشته باشد که شاید امروز به چشم نیاید اما فردا جبران آن دشوار باشد.
مرغ مینا اکنون مهمانی است که آمده، مانده و جمعیتش بیشتر شده است؛ اما پرسش اصلی اینجاست که آیا میتوان پیش از آنکه این مهمان، جای صاحبان اصلی زیستگاه را تنگ کند و خسارتش از مزرعه تا طبیعت گستردهتر شود، راهی علمی برای مدیریت حضورش پیدا کرد؟
پاسخ به این پرسش نیازمند همکاری محیط زیست، جهاد کشاورزی، پژوهشگران، جوامع محلی و مردم است؛ از پایش جمعیت و شناسایی کانونهای تجمع گرفته تا برآورد دقیق خسارت اقتصادی و بررسی اثر این پرنده بر گونههای بومی.
مرغ مینا شاید کوچک باشد، اما زنگ خطری که با افزایش جمعیتش به صدا درآمده، برای طبیعت و کشاورزی خراسانشمالی کوچک نیست.
ایرنا