نورنیوز-گروه سیاسی: در حدود یک هفته گذشته شاهد دور جدیدی از تجاوزات آمریکا به اهدافی عمدتا در جنوب کشور بودهایم که اگرچه ابعادی محدودتر داشته، اما بیشباهت به تجاوزات مشابهی نیست که در اواخر تیرماه توسط آمریکا انجام شد.
ایران نیز در هر دو بار در تلاش برای متوقفکردن این تجاوزات، دست به اقداماتی ازجمله حمله به پایگاههای آمریکا در برخی از کشورهای منطقه زده است. به نظر میرسد این دو دور جنگ محدود را میتوان بهطور مشخص جنگهایی بر سر کنترل تنگه هرمز به شمار آورد. شواهدی وجود دارد حاکی از اینکه آمریکا از طریق این جنگها در پی کاهش توانایی ایران برای بسته نگهداشتن تنگه است.
بازکردن یا بسته نگهداشتن تنگه در این مقطع زمانی به یک مسئله عمده و تا حدی حیثیتی برای دو کشور تبدیل شده است. در شرایطی که تا قبل از تجاوزات آمریکا و اسرائیل به ایران در 9 اسفند، مشکلی در این رابطه وجود نداشت، جنگ بهجای اینکه مشکلی را حل کند، مشکل بزرگ دیگری را با ابعاد مهم منطقهای و بینالمللی ایجاد کرد. با این تحول مهم، در شش ماه گذشته مسئله غنیسازی و موجودی مواد غنیشده که تجاوز به بهانه آنها شروع شد، عملا به حاشیه رفته و وضعیت تنگه هرمز به نشانهای برای میزان موفقیت دولت ترامپ در جنگ تبدیل شده است.
آمریکا در پی بستهشدن مجدد تنگه هرمز از اواسط تیر به این سو تمرکز خود را بر بازکردن آن گذاشته است. از یک سو، شواهدی وجود دارد که گویا تنگهای به اسم فکالاسد در آبهای داخلی عمان و در فاصله بین جزیره مسندم و شبهجزیره مسندم در سواحل عمان بهعنوان معبر جدید در نظر گرفته شده است. این تنگه در حدود هشتمایلی جنوب جزیره مومار (کوئن بزرگ)، یعنی شمالیترین جزیره عمانی واقع است. مطابق یک چارت قدیمی دریاداری انگلیس، عرض تنگه فکالاسد حدود 555 متر و عمق آن 44 متر است. قبل از 1979 که خطوط تفکیک ترافیک دریایی (TSS) بسیار به عمان نزدیکتر بود، ظاهرا تردد از فکالاسد انجام میشد که چون برای عمان بسیار دردسر، آلودگی و... داشته، TSS به درخواست عمان به جنوب خط منصف و تقریبا در جنوب و مماس با خط منصف تنگه هرمز عمان منتقل میشود. این همان TSS است که تا 9 اسفند 1404 یعنی روز تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران برقرار بود.
ظاهرا از ماه می آمریکاییها با کمک عمانیها و هماهنگی با بقیه کشورهای منطقه، این مسیر فکالاسد را دوباره راه انداختهاند که چون گویا در آن کشتیها با فاصله زیاد در آبهای داخلی عمان و در پناه رأس مسندم و نیز در شبها و در تاریکی و با ترانسپوندر خاموش تردد میکنند، ادعا شده که این ترددها میتواند از دید ایران مخفی بماند. در این رابطه، فرض بر این است که در جریان جنگ 13روزه آمریکا توانسته با هدف قراردادن بخشی از امکانات پایشی و نظارتی و راداری ایران در سواحل جنوب، کار ردگیری و هدفگیری کشتیها در معبر جدید را دشوار کند. اگر ابعاد تنگه فکالاسد هنوز همان باشد که در چارت انگلیسی آمده، سوپرنفتکشها هم میتوانند از آن عبور کنند. اما چون این سوپرنفتکشها بسیار کُند هستند و هدفگیری آنها راحتتر است، گفته میشود که نفت با تانکرهای کوچکتر به آن سوی تنگه منتقل و به سوپرنفتکشها منتقل میشود.
ادعای مقامات آمریکایی طی چند ماه گذشته مبنی بر انتقال مقادیر درخورتوجهی نفت از این مسیر تحول مهمی است. اگر بهای نفت را شاخص بدانیم، یکی از دلایل کنترل بهای نفت (حدودا 88 دلاری در دوره قبل از برخوردهای نظامی اخیر و حدودا نفت 96 دلاری بعد از آن) میتواند همین انتقال نفت از تنگه هرمز باشد. البته دلایل دیگری نیز مانند صرفهجویی بهویژه توسط چین، افزایش تولید در مناطق دیگر و روند تغییر نقشه انرژی جهانی در کنترل بهای نفت مؤثر بودهاند.
اگر سیاست آمریکا مبنی بر سه پایه یعنی صدور نفت از تنگه، ادامه محاصره دریایی و حملات نظامی دورهای برای حفظ این دو قابلیت باشد، شرایط برای ایران ممکن است با گذشت زمان دشوارتر شود. در چنین صورتی، سؤال این است که این معادله چگونه میتواند به هم زده شود؟ در این رابطه، برخی از ضرورت انجام اقدامات تهاجمی از سوی ایران برای شکستن محاصره دریایی و جلوگیری از انتقال نفت از تنگه هرمز سخن میگویند. شلیک موشکهای بالستیک علیه ناوهایی آمریکایی و واکنشهای آمریکا به شکل حمله به سه نفتکش ایرانی میتواند در این رابطه بوده باشد.
دیپلمات پیشین
روزنامه شرق