نورنیوز- گروه اقتصادی: استخراج غیرمجاز رمزارزها در سالهای اخیر به یکی از چالشهای پنهان اما اثرگذار بر شبکه انرژی کشور تبدیل شده است؛ فعالیتی که علاوه بر مصرف قابل توجه برق، با افزایش فشار بر شبکه، آسیب به تجهیزات مشترکان و پیامدهای زیستمحیطی همراه است.
برآوردها نشان میدهد حدود ۵ درصد از کل توان پردازشی یا همان هشریت استخراج بیتکوین در جهان به ایران اختصاص دارد. این سهم قابل توجه معادل فعالیت ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار دستگاه ماینر در دهها هزار محل و مزرعه استخراج است؛ بخشی از این فعالیتها نیز به صورت غیرمجاز و خارج از چارچوبهای قانونی انجام میشود.
مصرفی معادل برق چند استان
بر اساس اعلام مسئولان، فعالیت غیرمجاز استخراج رمزارز سالانه نزدیک به ۲/۵ میلیارد دلار به کشور خسارت وارد میکند و حدود ۳ هزار و ۷۵۰ مگاوات مصرف برق دارد؛ ظرفیتی که معادل مصرف ۴ استان کشور است و حدود ۸ درصد مصرف برق خانگی را شامل میشود. در حال حاضر نیز بیش از ۱۳ هزار مزرعه استخراج رمزارز غیرمجاز در کشور شناسایی شده است.
تاکنون بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز و همچنین ماینرهایی که در ساعات غیرمجاز فعالیت میکردند، شناسایی و توقیف شدهاند. بار مصرفی این تعداد دستگاه حدود ۱۳۰۰ مگاوات برآورد میشود؛ ظرفیتی که از ظرفیت نیروگاه اتمی بوشهر نیز بیشتر است و فشار قابل توجهی به شبکه برق کشور وارد میکند.
هر دستگاه ماینر بهطور متوسط حدود سهونیم کیلووات برق مصرف میکند و مصرف ماهانه آن تقریباً معادل مصرف برق ۱۰ واحد مسکونی است. این در حالی است که متوسط توان مصرفی هر کنتور واگذارشده به مشترکان حدود پنج کیلووات اعلام شده است.
به گفته مسئولان، اگر یک ماینر حدود سه کیلووات از ظرفیت یک کنتور خانگی را مصرف کند، بخش قابل توجهی از ظرفیت برق قابل استفاده خانوار از بین میرود. همچنین در صورت استفاده از برق قانونی، قبض برق مشترکی که یک دستگاه ماینر را با کنتور خانگی روشن کند، میتواند به حدود هفت تا هشت میلیون تومان برسد؛ با این حال، متخلفان معمولاً با استفاده از برق غیرمجاز تلاش میکنند هزینههای خود را کاهش دهند و از شناسایی شدن جلوگیری کنند.
ماینرها در خانههای مسکونی
بررسیها نشان میدهد بیش از ۷۰ درصد از مزارع کشفشده در بافتها و محیطهای مسکونی قرار دارند. مصرف برق یک دستگاه ماینر بهطور میانگین معادل مصرف حدود ۱۰ واحد مسکونی است و فعالیت همزمان تعداد زیادی از این دستگاهها میتواند فشار قابل توجهی به شبکه توزیع برق وارد کند.
با احتساب انرژی مورد نیاز برای خنکسازی این مزارع، سالانه حدود ۲۰ میلیارد کیلووات ساعت برق صرف استخراج رمزارز در کشور میشود؛ رقمی که حدود ۵ درصد از کل برق مصرفی ایران را تشکیل میدهد و معادل سوختن روزانه حدود ۱۳.۷ میلیون لیتر است.
استخراج بیتکوین نیازمند فعالیت ۲۴ ساعته دستگاههاست و این تجهیزات در زمان فعالیت گرمای زیادی تولید میکنند. از این رو برای خنک نگه داشتن محیط مزارع استخراج، استفاده مستمر از تجهیزات سرمایشی، بهویژه کولرهای گازی، ضروری است؛ موضوعی که خود به افزایش بیشتر مصرف برق منجر میشود و بار مضاعفی بر شبکه تحمیل میکند.
استفاده غیرقانونی از انرژی در روزهای اوج مصرف تابستان تنها یک تخلف اقتصادی نیست، بلکه به منزله تضییع حقوق مشترکان قانونمند و تحمیل هزینه به زیرساختهای انرژی کشور است. ادامه فعالیت مراکز غیرمجاز استخراج رمزارز و سرقت برق میتواند پایداری شبکه را کاهش داده و تأمین برق زیرساختهای حیاتی، مراکز درمانی، واحدهای تولیدی و خدمات عمومی را با چالش مواجه کند.
از سوی دیگر، پیامدهای استخراج غیرمجاز رمزارز تنها به افزایش مصرف برق محدود نمیشود و آثار زیستمحیطی نیز به همراه دارد. مصرف بالای برق و استفاده مداوم از تجهیزات سرمایشی، در کنار نیاز به تأمین انرژی برای فعالیت شبانهروزی ماینرها، بر میزان مصرف انرژی و آثار ناشی از آن میافزاید.
تشدید برخورد با استخراج غیرمجاز
در راستای مقابله با این پدیده، سخنگوی هیات رئیسه مجلس اخیراً از تصویب دوفوریت طرح مقابله با استفاده غیرمجاز از برق برای استخراج رمزارز در جلسه علنی مجلس خبر داد.
وی با اشاره به نبود قوانین بازدارنده و مجازات متناسب، اعلام کرد سوءاستفادهکنندگان در برخی نقاط کشور ترجیح میدهند منازل مسکونی را به جای اجاره، به استقرار ماینر اختصاص دهند، چراکه از این طریق درآمدهای بالایی کسب میکنند. به گفته وی، ضرورت دارد دستگاه قضایی و نهادهای نظارتی نیز بهطور جدی به این موضوع ورود کنند.
همچنین شرکت توانیر در اطلاعیهای اعلام کرده است که بر اساس سازوکار ابلاغی وزارت نیرو، استفادهکنندگان غیرمجاز از شبکه برق، از جمله استخراجکنندگان غیرمجاز رمزارز، دستکاریکنندگان کنتور، استفادهکنندگان از انشعابات غیرمجاز و مصرفکنندگان برق خارج از مجوز، علاوه بر جرایمی که در قانون لحاظ شده، به مدت یک سال از یارانه انرژی محروم میشوند.
بر اساس این اطلاعیه، بهای برق مصرفی این مشترکان پس از تشخیص تخلف، به مدت یک سال بر مبنای تعرفه آزاد محاسبه و دریافت خواهد شد. هدف از اجرای این سازوکار، عدالت در توزیع انرژی، صیانت از حقوق مردم و مشترکان قانونمند، حفظ پایداری شبکه برق و برخورد قاطع با سوداگران انرژی عنوان شده است.
نقش شهروندان در شناسایی ماینرها
در این میان، گزارش شهروندان درباره مصرف غیرعادی برق، صدای تجهیزات، افت ولتاژ و نوسان برق میتواند نقش مؤثری در شناسایی مراکز غیرمجاز استخراج رمزارز داشته باشد. در موارد متعددی، شهروندان پس از مشاهده سوختن یا آسیب دیدن لوازم برقی و ایجاد نوسان در شبکه، موضوع مصرف غیرعادی برق در یکی از منازل یا واحدهای مجاور را گزارش کردهاند و بررسی این گزارشها در برخی موارد به کشف محل فعالیت ماینرها منجر شده است.
برخی از این مراکز نیز در خانههای متروکه یا ساختمانهای کمتردد مستقر بودهاند؛ مکانهایی که با وجود نبود ساکن، به دوربینهای مراقبتی مجهز شدهاند. مصرف بالای برق در این مراکز میتواند موجب افت ولتاژ، نوسان شبکه و آسیب به تجهیزات برقی سایر مشترکان شود.
در چنین شرایطی، مقابله با استخراج غیرمجاز رمزارز تنها به اقدامات دستگاههای مسئول محدود نمیشود و افزایش آگاهی عمومی و گزارش موارد مشکوک میتواند در شناسایی این مراکز و کاهش فشار ناشی از مصرف غیرمجاز برق بر شبکه مؤثر باشد.