نورنیوز گروه ببن الملل: پیمان دفاعی سهجانبه عربستان، ترکیه و پاکستان در حالی هفتم اوت در مکه به امضا رسید که به گفته منابع مطلع، یکی از مهمترین ملاحظات سه کشور در ماههای منتهی به توافق، نگرانی از تلاش اسرائیل و برخی متحدان منطقهای آن، بهویژه امارات، برای ایجاد اخلال در روند شکلگیری این پیمان بوده است. بر اساس این اطلاعات، همین نگرانی یکی از دلایل اصلی محرمانه نگهداشتن مذاکرات و محدود ماندن حلقه کشورهای در جریان رایزنیها بود.
به گفته منابع مطلع، در ارزیابیهای اولیه طرفهای درگیر، امارات به دلیل روابط نزدیک امنیتی و سیاسی با آمریکا و اسرائیل، میتوانست یکی از بازیگرانی باشد که در صورت اطلاع زودهنگام از جزئیات مذاکرات، برای اثرگذاری بر روند آن وارد عمل شود. این نگرانی، در نگاه سه کشور، صرفاً به مخالفت سیاسی محدود نمیشد و احتمال استفاده از ظرفیتهای دیپلماتیک و منطقهای ابوظبی برای ایجاد مانع در مسیر شکلگیری ترتیبات جدید امنیتی نیز مورد توجه قرار داشت. از این منظر، محرمانه ماندن مذاکرات صرفاً یک ملاحظه دیپلماتیک نبود، بلکه بخشی از محاسبه امنیتی سه کشور برای جلوگیری از پیشدستی بازیگران رقیب محسوب میشد.
این نگرانی در شرایطی شکل گرفت که اسرائیل در ماههای گذشته تلاشهایی را برای ایجاد شبکهای از همکاریهای امنیتی با هند و برخی کشورهای منطقه دنبال کرده بود. بنیامین نتانیاهو در ۲۲ فوریه ۲۰۲۶ رسماً از ایده ایجاد یک «ششضلعی از ائتلافها» سخن گفت؛ چارچوبی که اسرائیل، هند، یونان و قبرس را دربرمیگرفت و مشارکت برخی کشورهای عربی، آفریقایی و آسیایی نیز در آن مدنظر بود.
بر اساس اطلاعات منابع مطلع، حدود یک ماه پس از سفر نارندرا مودی، نخستوزیر هند، به اسرائیل در ۲۵ فوریه، پاکستان ایده تسریع تشکیل یک چارچوب دفاعی با مشارکت ترکیه و عربستان را مطرح کرد. نقطه عطف این روند، به گفته همین منابع، به ۲۵ مارس و مراسم روز ملی یونان در محل سفارت این کشور بازمیگردد؛ جایی که طرف پاکستانی بهطور اتفاقی از گفتوگویی میان سفرای امارات و آمریکا مطلع شد که در آن درباره طرح امنیتی اسرائیل و هند و مشارکت احتمالی امارات، بحرین و یونان صحبت شده بود.
به گفته منابع مطلع، این اطلاعات در اسلامآباد چنین ارزیابی شد که هند و اسرائیل از مدتها قبل در حال طراحی یک توافق نظامی چندجانبه بودهاند و سفر مودی میتوانسته بخشی از روند نهاییسازی آن باشد. این ارزیابی در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کرد که نتانیاهو تنها چند روز پیش از سفر مودی، ایده «ششضلعی» را علنی کرده بود.
پس از انتقال این ارزیابی به اسلامآباد، موضوع در سطوح عالی امنیتی پاکستان بررسی شد و نگرانی از تغییر موازنه قوا در اثر شکلگیری ترتیبات جدید امنیتی، انگیزه اسلامآباد برای پیشبرد ایده خود را افزایش داد. در همین چارچوب، پاکستان تلاش کرد ترکیه و عربستان را برای ایجاد یک چارچوب دفاعی مشترک متقاعد کند.
همزمان، تشدید مواضع مقامهای اسرائیلی علیه ترکیه و طرح ایده «اسرائیل بزرگ» نیز به گفته منابع مطلع، انگیزه مضاعفی برای جلب مشارکت آنکارا ایجاد کرد. از نگاه پاکستان، ترکیه به دلیل ظرفیت نظامی و جایگاه ژئوپلیتیکی و عربستان به دلیل وزن اقتصادی، سیاسی و مذهبی، دو ضلع مکمل برای ایجاد یک ترتیبات بازدارنده جدید محسوب میشدند.
البته این پیمان را نمیتوان صرفاً محصول تحولات پس از سفر مودی دانست. توافق دفاعی پاکستان و عربستان در سپتامبر ۲۰۲۵ پایه مهم این روند بود. گزارشهای مستند نیز نشان میدهد مذاکرات برای گسترش همکاریهای دفاعی سه کشور پیش از توافق نهایی ادامه داشته است.
در جریان رایزنیهای محرمانه، عضویت چند کشور بزرگ اسلامی نیز بررسی شد، اما در نهایت تصمیم گرفته شد پیمان در مرحله نخست با حضور سه کشور بنیانگذار شکل بگیرد. مصر یکی از گزینههای مورد بحث بود، اما به گفته منابع مطلع، طرف ترکیهای درباره محدودیتهای قاهره برای ایفای نقش مستقل در یک پیمان دفاعی جدید هشدار داد و در نهایت موضوع عضویت مصر در این مرحله دنبال نشد.
پیمان دفاعی عربستان، ترکیه و پاکستان را میتوان بخشی از رقابت بر سر معماری امنیتی آینده منطقه دانست؛ رقابتی که یک سوی آن تلاش برای توسعه شبکههای امنیتی پیرامون اسرائیل و هند قرار دارد و سوی دیگر، تلاش قدرتهای منطقهای برای ایجاد ترتیبات مستقلتر بازدارندگی.
در این میان، نگرانی از نقشآفرینی بازیگرانی مانند امارات به عنوان متحد اسراییل در منطقه، یکی از عواملی بوده که سه کشور را به سمت محرمانه نگهداشتن روند مذاکرات و تسریع در نهاییکردن پیمان سوق داده است.