نورنیوز-گروه بینالملل: پایگاه خبری «العهد» لبنان در یادداشتی به قلم «اکرم بزی» نویسنده و تحلیلگر عرب نوشت: سیر تاریخی تحریمهای آمریکا علیه ایران که پس از پیروزی انقلاب اسلامی آغاز شد و از محدودیتهای تجاری و فشار بر بخش نفت در دهه ۱۹۹۰ تا موضوع هستهای، مذاکرات و در نهایت سیاست «فشار حداکثری» ادامه یافت، نشاندهنده گسترش تدریجی ابزارهای مالی و سیاسی واشنگتن برای منزوی کردن تهران است.
با این حال، جدیدترین بسته تحریمی آمریکا این پرسش را بیش از گذشته مطرح کرده است که این فشارها تا چه اندازه میتوانند بر اقتصاد ایران اثرگذار باشند و آیا تهران همچنان قادر به مقابله با پیامدهای آن است یا خیر؛ بهویژه آنکه این تحریمها همزمان با تداوم تنشهای نظامی و فشارهای سیاسی علیه ایران اعمال میشوند.
به اعتقاد نویسنده، با وجود تبلیغات گسترده واشنگتن درباره توانایی تحریمها برای به زانو درآوردن ایران، واقعیتهای موجود تصویر متفاوتی ارائه میکند. ایران طی سالهای اخیر تلاش کرده با عضویت و حضور فعال در مجموعههایی مانند بریکس، سازمان همکاری شانگهای و سازوکارهای اقتصادی اوراسیا، شبکههای اقتصادی و مالی جایگزینی ایجاد کند که وابستگی آن به نظام مالی غرب را کاهش دهد.
در این میان، موضع چین اهمیت ویژهای دارد. پکن ضمن مخالفت با تحریمهای یکجانبه آمریکا، همچنان به همکاری اقتصادی و خرید نفت ایران ادامه میدهد. ترکیه نیز در چارچوب منافع ملی خود، سابقه حفظ مسیرهای تجاری و انرژی با کشورهای تحت تحریم را دارد. این رویکردها نشان میدهد که واشنگتن برای اعمال کامل تحریمها با موانعی جدی در سطح بینالمللی مواجه است.
از سوی دیگر، موقعیت جغرافیایی ایران امکان اجرای یک محاصره اقتصادی کامل را دشوار میکند. ایران با کشورهای متعددی در منطقه دارای مرزهای زمینی و دریایی است و به مسیرهای مهم دریایی در خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر دسترسی دارد. همین موقعیت، مسیرهای متنوعی برای تجارت و تبادل اقتصادی ایجاد کرده که کنترل کامل آنها از خارج را بسیار دشوار میسازد.
همچنین منافع اقتصادی کشورهای منطقه و قدرتهای آسیایی در حفظ ارتباط با ایران، عامل دیگری است که سیاست مهار واشنگتن را با محدودیت روبهرو میکند. بسیاری از کشورها برای تأمین انرژی، حفظ مسیرهای تجاری و دسترسی به بازارهای اوراسیا، تمایلی به قطع کامل روابط اقتصادی خود با تهران ندارند.
در سطح جهانی نیز حرکت به سوی نظامی چندقطبی، زمینه را برای کاهش تدریجی انحصار آمریکا بر شبکههای مالی و تجاری فراهم کرده است. استفاده بیشتر از ارزهای ملی، تجارت دوجانبه و سازوکارهای پرداخت مستقل از نظامهای مالی غربی، بخشی از تلاش کشورها برای کاهش آسیبپذیری در برابر تحریمهای یکجانبه است.
بزی در ادامه میگوید که باوجود اثرگذاری این تحریمها اما توان آنها برای تحقق اهداف حداکثری واشنگتن با محدودیتهای بیشتری مواجه شده است و هرچه کشورهای بیشتری به ایجاد مسیرهای تجاری و مالی مستقل روی آورند، اثر بازدارندگی تحریمهای آمریکا نیز کاهش خواهد یافت.
در ادامه این یادداشت آمده است: هدف اصلی دولت آمریکا از تشدید فشارها، وادار کردن ایران به پذیرش شروط واشنگتن است؛ با این حال، تحولات اقتصاد جهانی و گسترش روابط ایران با قدرتهای شرقی و کشورهای منطقه نشان میدهد که سیاست تحریم دیگر نمیتواند مانند گذشته بهتنهایی ابزار تعیینکنندهای برای تغییر یک کشور باشد. در چنین شرایطی، فشارهای اقتصادی آمریکا ممکن است به جای وادار کردن تهران به عقبنشینی، موجب تعمیق همکاریهای ایران با شرکای شرقی و منطقهای و تقویت سازوکارهای اقتصادی خارج از مدار غرب شود.