نورنیوز-گروه اجتماعی: شرکت داروسازی Enveda روز سهشنبه از نتایج مثبت نخستین مطالعه انسانی داروی آزمایشی خود با نام ENV-308 خبر داد؛ ترکیبی که با تقلید از یکی از مولکولهایی که بدن هنگام ورزش تولید میکند، طراحی شده است.
بر پایه بیانیه این شرکت، نتایج اولیه نشان میدهد این دارو در افراد سالم، ایمن و قابلتحمل بوده است. شرکت امیدوار است ENV-308 در آینده بتواند به افراد در حفظ کاهش وزن و جلوگیری از تحلیل توده عضلانی کمک کند؛ آن هم بدون برخی عوارض گوارشی شناختهشده داروهای محبوب خانواده GLP-1 مانند سماگلوتاید.
راز «قرص ورزش» در چیست؟
ENV-308 در واقع قرار نیست تمام پیچیدگیهای ورزش را در قالب یک قرص بازسازی کند. ایده آن بسیار مشخصتر است: تقلید از اثر یک مولکول طبیعی به نام N-lactoyl-phenylalanine یا به اختصار Lac-Phe.
دانشمندان در سالهای اخیر متوجه شدهاند که میزان Lac-Phe در بدن در جریان ورزش شدید افزایش مییابد. این مولکول پس از غذا خوردن نیز تولید میشود و مطالعات انجامشده روی حیوانات نشان دادهاند که میتواند در کاهش اشتها نقش داشته باشد.
در آزمایشهایی روی موشهای چاق، درمان با Lac-Phe با کاهش وزن همراه بوده است؛ یافتهای که توجه پژوهشگران را به ظرفیت احتمالی این مولکول برای مقابله با چاقی جلب کرده است.
اما یک مشکل وجود دارد: Lac-Phe طبیعی مدت زیادی در بدن باقی نمیماند. ENV-308 با هدف حل همین مشکل طراحی شده است؛ دارویی که بتواند اثر مشابهی ایجاد کند و آنقدر در بدن بماند که مصرف آن به شکل یک قرص روزانه امکانپذیر باشد.
به گفته Enveda، این ترکیب با کمک مدل هوش مصنوعی اختصاصی این شرکت، موسوم به PRISM، شناسایی شده است.
نخستین آزمایش روی انسان چه نشان داد؟
در مطالعه فاز اول، ۸۸ فرد سالم دوزهای مختلف ENV-308 را دریافت کردند. البته باید یک نکته مهم را در نظر داشت: مطالعات فاز اول اساسا برای اثبات اثربخشی دارو طراحی نمیشوند. هدف اصلی این مرحله بررسی ایمنی، تحملپذیری و نحوه واکنش بدن به دارو است. از این منظر، نتایج اولیه امیدوارکننده بود.
در میان داوطلبان، هیچ عارضه جانبی جدی گزارش نشد و هیچیک از شرکتکنندگان نیز به دلیل عوارض، مصرف دارو را متوقف نکردند.
شرکت همچنین اعلام کرده است که ENV-308 از نظر عوارض گوارشی، «پروفایل ایمنی استثنایی» از خود نشان داده است؛ موضوعی که در صورت تایید در مطالعات بزرگتر، میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
یک نشانه امیدوارکننده دیگر: کاهش لپتین
پژوهشگران همچنین نشانههایی پیدا کردند که شاید ENV-308 واقعا بتواند بخشی از مسیر زیستی مرتبط با Lac-Phe را فعال کند.
افراد مبتلا به چاقی اغلب سطح بالایی از لپتین دارند؛ هورمونی که به مغز در تشخیص احساس سیری کمک میکند. یکی از فرضیهها این است که در چاقی، بدن به پیامهای لپتین به اندازه کافی پاسخ نمیدهد؛ پدیدهای که از آن با عنوان مقاومت به لپتین یاد میشود.
در مطالعات حیوانی، ENV-308 توانسته بود سطح لپتین را بهسرعت کاهش دهد. در مطالعه انسانی نیز پژوهشگران کاهش سطح لپتین در گردش خون داوطلبان را مشاهده کردند.
این یافته بهتنهایی به معنای اثبات اثر ضدچاقی دارو نیست، اما میتواند نشانهای اولیه از فعال شدن سازوکاری باشد که پژوهشگران انتظارش را داشتهاند.
آیا واقعا میتوان ورزش را با یک قرص جایگزین کرد؟
اینجا همان جایی است که باید کمی از هیجان تیترها فاصله بگیریم. ENV-308 هنوز «قرص ورزش» به معنای واقعی کلمه نیست.
ورزش فقط یک مسیر زیستی را فعال نمیکند. فعالیت بدنی مجموعهای بسیار پیچیده از تغییرات را در قلب، مغز، عضلات، متابولیسم، استخوانها، عروق و حتی وضعیت روانی ایجاد میکند.
بنابراین حتی اگر ENV-308 در ادامه تحقیقات بتواند برخی فواید متابولیکی ورزش را تقلید کند، بعید است بتواند جایگزین کامل خودِ فعالیت بدنی شود.
اما چنین دارویی میتواند برای گروههایی اهمیت ویژهای داشته باشد که کاهش وزن برایشان دشوار است، نمیتوانند برخی عوارض گوارشی داروهای GLP-1 را تحمل کنند یا در معرض خطر بیشتری برای از دست دادن توده عضلانی قرار دارند؛ از جمله برخی افراد سالمند.
از سوی دیگر، یک قرص روزانه ممکن است برای بعضی بیماران جذابتر از تزریق هفتگی باشد؛ هرچند اکنون برخی داروهای GLP-1 نیز در قالب خوراکی در دسترس قرار گرفتهاند.
قدم بعدی چیست؟
Enveda قصد دارد ENV-308 را وارد مطالعات بزرگتر فاز دوم کند و توانایی آن را در کمک به حفظ کاهش وزن بررسی کند.
این شرکت همچنین در حال ارزیابی امکان استفاده از این دارو برای بیماریهای دیگری است که ممکن است از آثار مشابه ورزش سود ببرند؛ از جمله میگرن و بیماری التهابی روده.
بنابراین هنوز تا رسیدن ENV-308 به داروخانهها فاصله زیادی باقی مانده است. نتایج فاز اول فقط نشان میدهد که این ترکیب توانسته نخستین مانع مهم، یعنی آزمون اولیه ایمنی در انسان را پشت سر بگذارد.
پس دیگر ایده ساخت دارویی که بخشی از «شیمی ورزش» را در بدن تقلید کند، دیگر صرفاً یک داستان علمیتخیلی نیست. ENV-308 اکنون نخستین آزمون انسانی خود را پشت سر گذاشته و نتایج اولیه آن امیدوارکننده به نظر میرسد.
اما پرسش اصلی هنوز بیپاسخ است: آیا این مولکول میتواند در مطالعات بزرگتر واقعا به کاهش یا حفظ وزن کمک کند و در عین حال توده عضلانی را حفظ کند؟
اگر پاسخ مثبت باشد، شاید شاهد شکلگیری نسل تازهای از داروهای متابولیک باشیم؛ داروهایی که به جای تقلید صرف از احساس سیری، تلاش میکنند بخشی از پیامهای شیمیایی بدن هنگام ورزش را بازسازی کنند.
با این حال، فعلا کفشها و لباسهای ورزشی را کنار نگذارید. این «قرص ورزش» هنوز در ابتدای مسیر است؛ و حتی در بهترین سناریو، احتمالا قرار نیست تمام آنچه ورزش برای بدن انجام میدهد، در یک قرص جا شود.