نورنیوز-گروه اجتماعی: حدود یکسوم بیمارانی که برای جراحی قلب آماده میشوند، به کمخونی مبتلا هستند. کمخونی به وضعیتی گفته میشود که در آن مقدار هموگلوبین خون کمتر از حد طبیعی است. هموگلوبین پروتئینی در گلبولهای قرمز است که اکسیژن را از ریهها به بافتهای مختلف بدن منتقل میکند. پایین بودن هموگلوبین میتواند اکسیژنرسانی به اندامها را کاهش دهد و توانایی بدن برای تحمل فشار ناشی از یک عمل جراحی بزرگ را محدود کند. به همین دلیل، مدیریت کمخونی پیش از جراحی قلب میتواند یکی از بخشهای مهم آمادهسازی بیمار برای عمل باشد.
بر اساس اطلاعات آماری، بین ۲۰ تا ۵۰ درصد بیمارانی که جراحی قلب انجام میدهند، پس از عمل به انتقال خون نیاز پیدا میکنند. انتقال خون در بسیاری از موارد ضروری و نجاتبخش است، اما میتواند با افزایش احتمال بروز عوارض، طولانیتر شدن مدت بستری و حتی افزایش خطر مرگ پس از جراحی همراه باشد. مطالعات پیشین نشان داده بودند که تزریق وریدی آهن پیش از عمل میتواند مقدار هموگلوبین را افزایش دهد و احتمالاً نیاز به انتقال خون را کمتر کند. با این حال، شواهد کافی وجود نداشت که نشان دهد این اقدام، پیامدهایی را که مستقیماً برای بیمار اهمیت دارند، مانند بازگشت سریعتر به خانه و کیفیت بهتر دوره بهبودی، بهبود میبخشد.
برای پاسخ به این ابهام، پژوهشگرانی که در ۳۳ بیمارستان واقع در ۱۰ کشور از جمله دانشگاههای ملبورن، دیکین، موناش و فلیندرز استرالیا فعالیت داشتند، تحقیقی درباره اثر جبران آهن از راه تزریق وریدی پیش از جراحی قلب انجام دادند. این پژوهش اهمیت دریافت آهن پیش از عمل برای بهبود وضعیت بیماران کمخون پس از جراحی قلب و نیاز آنان به فرآوردههای خونی، بررسی شد.
در کارآزمایی بالینی فوق، ۹۵۵ فرد بزرگسال مبتلا به کمخونی که قرار بود بهصورت برنامهریزیشده تحت جراحی قلب قرار گیرند، ثبتنام کردند. میانگین سنی شرکتکنندگان ۶۶ سال بود و ۶۰ درصد آنان را مردان تشکیل میدادند. عواملی مانند سن، جنسیت، قومیت و بیماریهای قبلی نیز در تحلیلها مورد توجه قرار گرفت.
شرکتکنندگان بهصورت تصادفی در دو گروه قرار گرفتند. گروه نخست بین یک تا ۲۶ هفته پیش از جراحی آهن وریدی دریافت کرد و به گروه دوم دارونما داده شد؛ دارونما مادهای است که ظاهر درمان را دارد، اما ماده مؤثر مورد بررسی را در بر نمیگیرد. پژوهشگران تعداد روزهایی را ثبت کردند که هر بیمار در ۹۰ روز پس از عمل، زنده و در خانه سپری کرده بود. میزان انتقال گلبول قرمز، عوارض پس از جراحی و مدت بستری در بیمارستان نیز بررسی شد.
نتایج بررسیها که در نشریه علمی The BMJ منتشر شدهاند، نشان دادند بیمارانی که آهن وریدی دریافت کرده بودند، طی ۹۰ روز پس از جراحی بهطور میانگین ۸۱ روز را زنده و در خانه گذراندند؛ این رقم در گروه دارونما ۸۰ روز بود. بنابراین، درمان با آهن وریدی بهطور متوسط با یک روز حضور بیشتر در خانه همراه شد. پژوهشگران تأکید کردند که اختلاف یک روز در یک دوره ۹۰ روزه، بهتنهایی اثر درمانی کوچکی محسوب میشود و نباید اهمیت آن بیش از اندازه ارزیابی شود.
برآورد پژوهشگران نشان داد که تجویز آهن وریدی برای هر ۱۰۰ بیمار میتواند در مجموع حدود ۴۴ واحد از فرآوردههای خونی مصرفی کم کند. با وجود این، میان دو گروه از نظر عوارض عمده پس از عمل یا طول مدت بستری در بیمارستان تفاوتی مشاهده نشد.
افزایش هموگلوبین پیش از جراحی و کاهش نیاز به انتقال گلبول قرمز میتواند از دو جهت اهمیت داشته باشد. نخست آنکه بیمار کمتر در معرض پیامدهای احتمالی مرتبط با انتقال خون قرار میگیرد. دوم آنکه کاهش مصرف فرآوردههای خونی ممکن است به مدیریت بهتر ذخایر خون در مراکز درمانی کمک کند. صرفهجویی ۴۴ واحد فرآورده خونی به ازای هر ۱۰۰ بیمار، بهویژه در بیمارستانهایی که تعداد زیادی جراحی قلب انجام میدهند، میتواند از نظر برنامهریزی منابع درمانی قابل توجه باشد.
محققان در جمعبندی اعلام کردند جبران آهن از طریق تزریق وریدی پیش از جراحی قلب، مقدار هموگلوبین پیش از عمل را افزایش داد، نیاز به انتقال گلبول قرمز را کاهش داد و در ۹۰ روز نخست پس از جراحی با یک روز حضور بیشتر بیمار در خانه همراه شد. با این حال، این روش باعث کاهش قابل مشاهده عوارض عمده یا مدت بستری نشد؛ بنابراین، مزیت اصلی آن را باید در کاهش مصرف خون و بهبود محدود برخی شاخصهای بهبودی دانست.