نورنیوز-گروه اقتصادی: در حالی که دولت ارمنستان روند حقوقی تصویب توافقنامه همکاری راهبردی با آمریکا برای اجرای پروژه موسوم به TRIPP را آغاز کرده است، ابعاد این طرح نشان میدهد موضوع صرفاً ساخت یک مسیر حملونقلی نیست، بلکه واشنگتن به دنبال تثبیت یک حضور بلندمدت اقتصادی و راهبردی در یکی از حساسترین مناطق ژئوپلیتیکی پیرامون ایران و روسیه است.بر اساس مصوبه اخیر دولت ارمنستان، توافقنامه همکاری با آمریکا پس از بررسی در دادگاه قانون اساسی، برای تصویب نهایی به پارلمان این کشور ارسال خواهد شد. این توافق بر پایه چارچوب اجرایی امضاشده میان ایروان و واشنگتن، تشکیل شرکت توسعه TRIPP را پیشبینی میکند؛ شرکتی که مسئول ساخت، بهرهبرداری و مدیریت زیرساختهای ریلی، جادهای، انرژی و دیجیتال در امتداد این کریدور خواهد بود.
مطابق مفاد اعلامشده، این شرکت دستکم ۴۹ سال مدیریت پروژه را بر عهده خواهد داشت و ۷۴ درصد سهام آن در اختیار آمریکا و ۲۶ درصد در اختیار ارمنستان خواهد بود. همچنین امکان تمدید این همکاری برای ۵۰ سال دیگر نیز در نظر گرفته شده است.این تحولات در شرایطی رخ میدهد که همزمان، مسیرهای موجود ترانزیتی میان روسیه، جمهوری آذربایجان و ارمنستان فعال باقی ماندهاند. بر اساس آمار منتشرشده، طی ماههای اخیر دهها هزار تن غلات، کود، آلومینیوم و زغالسنگ روسیه از طریق شبکه ریلی آذربایجان و گرجستان به ارمنستان منتقل شده و تجارت منطقهای همچنان از مسیرهای موجود جریان دارد.
با این حال، تحلیلگران معتقدند که اهمیت پروژه TRIPP فراتر از حملونقل کالا است. کنترل طولانیمدت زیرساختهای حملونقل، انرژی و ارتباطات در قفقاز جنوبی، میتواند برای آمریکا یک ابزار نفوذ ژئوپلیتیکی پایدار ایجاد کند؛ ابزاری که علاوه بر اثرگذاری بر معادلات منطقه، بر مسیرهای ارتباطی ایران و روسیه نیز تأثیرگذار خواهد بود.از نگاه ایران، مهمترین نگرانی آن است که حضور بلندمدت یک شرکت آمریکایی در این کریدور، به مرور به نفوذ گستردهتر اقتصادی، امنیتی و سیاسی واشنگتن در مجاورت مرزهای شمالغربی کشور منجر شود. همچنین هرگونه تغییر در آرایش کریدورهای منطقهای میتواند بر جایگاه ایران در مسیرهای ترانزیتی شمال–جنوب و ارتباط با ارمنستان اثر بگذارد.
در چنین شرایطی، کارشناسان معتقدند مقابله با این روند نباید صرفاً در سطح دیپلماسی دوجانبه با ارمنستان دنبال شود، بلکه لازم است پرونده کریدور زنگزور به یک موضوع مشترک میان ایران و روسیه تبدیل شود. دو کشوری که هر دو نسبت به گسترش نفوذ آمریکا در قفقاز جنوبی حساسیت راهبردی دارند، میتوانند با هماهنگی سیاسی، توسعه مسیرهای جایگزین از خاک ایران، تقویت کریدور ارس و تسریع پروژههای مشترک حملونقلی، هزینه ژئوپلیتیکی اجرای این طرح را افزایش دهند.بنا به اظهارات کارشناسان، در دولت شهید رئیسی میزان تجارت ایران و ارمنستان سه برابر شده بود و بسیاری از توافقات و تفاهمهای دو کشور در این بازه زمانی صورت گرفته بود.در نهایت، آنچه امروز در قفقاز جنوبی جریان دارد، صرفاً رقابت بر سر یک کریدور ترانزیتی نیست؛ بلکه رقابتی بر سر کنترل گرههای راهبردی تجارت و نفوذ ژئوپلیتیکی است. از این منظر، پروژه TRIPP میتواند به یکی از مهمترین پروندههای مشترک ایران و روسیه در سالهای آینده تبدیل شود؛ پروندهای که نحوه مواجهه با آن، بر موازنه قدرت در قفقاز و آینده کریدورهای منطقهای اثرگذار خواهد بود.