چه کسی زلنسکی را به تقابل با ایران سوق داد؟

نورنیوز-گروه بین‌الملل: اقدام اوکراین در هدف قرار دادن کشتی تجاری ایران در دریای خزر، صرفاً یک رخداد نظامی یا امنیتی نیست؛ بلکه حلقه‌ای دیگر از زنجیره رفتارهای تنش‌آفرین کی‌یف در قبال جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود. ولودیمیر زلنسکی که این روزها با افزایش اعتراض‌های داخلی، بحران مشروعیت سیاسی و ناکامی‌های میدانی روبه‌روست، در توجیه این اقدام مدعی شده است کشتی مذکور حامل محموله نظامی از روسیه برای ایران بوده است. او همچنین در شبکه اجتماعی ایکس ادعا کرده که روسیه از طریق تصاویر ماهواره‌ای، اطلاعاتی از کشورهای حوزه خلیج فارس و تأسیسات نظامی آمریکا را در اختیار ایران قرار داده و میان این تصاویر و عملیات‌های نظامی ایران ارتباط مستقیم وجود دارد.
این ادعاها در حالی مطرح می‌شود که کی‌یف طی سال‌های گذشته نیز بارها اتهاماتی مشابه را بدون ارائه کوچک‌ترین سند معتبر علیه ایران مطرح کرده است. تکرار چنین روایت‌هایی بیش از آنکه بر واقعیت‌های میدانی استوار باشد، تلاشی برای پوشاندن بحران‌های داخلی، توجیه شکست‌های نظامی و استمرار جلب حمایت‌های مالی و تسلیحاتی غرب به نظر می‌رسد؛ رویکردی که بیش از هر چیز به «فاکتورنویسی سیاسی» برای اروپا و آمریکا شباهت دارد.
کارنامه‌ای مملو از ادعاهای بی‌سند
مروری بر عملکرد زلنسکی از آغاز جنگ اوکراین نشان می‌دهد که طرح اتهام علیه ایران، همواره بخشی از راهبرد تبلیغاتی دولت کی‌یف بوده است. در مقطعی رسانه‌های غربی اصل وجود پهپادهای ایرانی را زیر سؤال می‌بردند و حتی آنها را «ساختگی» می‌خواندند، اما اندکی بعد همین رسانه‌ها، برتری روسیه در برخی عرصه‌های نبرد را به استفاده از پهپادهای ایرانی نسبت دادند. زلنسکی نیز با نمایش بقایای ادعایی پهپادهای سرنگون‌شده تلاش کرد این روایت را تقویت کند، حال آنکه بسیاری از این ادعاها هرگز با اسناد معتبر همراه نشد.
از سوی دیگر، نشست‌های مشترکی میان مقام‌های نظامی ایران و اوکراین برای بررسی همین اتهامات برگزار شد، اما طرف اوکراینی نتوانست مستندات قابل اتکایی ارائه کند. اکنون نیز به نظر می‌رسد تکرار همان سناریو، بیش از آنکه بر واقعیت استوار باشد، واکنشی به بحران مشروعیت داخلی، فشارهای سیاسی و ناکامی‌های نظامی دولت کی‌یف است. از این منظر، حمله به کشتی تجاری ایران نیز می‌تواند در امتداد همین رویکرد ارزیابی شود؛ اقدامی که حق پیگیری و پاسخ متناسب جمهوری اسلامی ایران نسبت به آن محفوظ خواهد بود.
تناقض آشکار میان ادعاهای کی‌یف و روایت حامیان غربی
ادعاهای تازه زلنسکی در شرایطی مطرح شده که تنها یک روز پیش از آن، دونالد ترامپ اعلام کرده بود در گفت‌وگو با مقام‌های روسیه و چین اطمینان یافته است که این کشورها هیچ کمک نظامی به ایران نکرده و نخواهند کرد. این تناقض آشکار، پرسش‌های جدی درباره اعتبار روایت‌های کی‌یف ایجاد می‌کند.
از سوی دیگر، امروز بخش قابل توجهی از محافل نظامی و امنیتی جهان بر بومی بودن توان دفاعی جمهوری اسلامی ایران اذعان دارند. حتی مقام‌های ارشد نظامی آمریکا نیز بارها بر ظرفیت ایران برای بازسازی سریع توان دفاعی خود تأکید کرده‌اند. در چنین فضایی، نسبت دادن هر تحول نظامی به کمک‌های خارجی، بیش از آنکه تحلیلی مستند باشد، تلاشی برای القای روایتی سیاسی و تأثیرگذاری بر افکار عمومی غرب تلقی می‌شود.

بحران داخلی و تلاش برای تداوم حمایت‌های غرب

همزمان با تشدید اعتراض‌های داخلی در اوکراین، گزارش‌های متعددی درباره فساد مالی، سوءمدیریت و اختلافات گسترده در ساختار قدرت کی‌یف منتشر شده است. برکناری برخی مقام‌های ارشد دولتی و نظامی، از جمله تغییرات در وزارت دفاع و نخست‌وزیری، این گمانه را تقویت کرده که رقابت بر سر مدیریت میلیاردها دلار کمک‌های غربی به یکی از مهم‌ترین چالش‌های سیاسی دولت زلنسکی تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، طرح دوباره ادعاهای ضدایرانی می‌تواند تلاشی برای تغییر دستور کار افکار عمومی، جلب توجه حامیان غربی و حفظ جریان کمک‌های مالی و نظامی باشد؛ به‌ویژه آنکه با وجود ده‌ها میلیارد دلار کمک اروپا و آمریکا، ارتش اوکراین همچنان در بخش‌هایی از جبهه با عقب‌نشینی و از دست دادن مناطق راهبردی مواجه است؛ موضوعی که می‌تواند نگاه کشورهای غربی به ادامه حمایت‌های بی‌قید و شرط از کی‌یف را دستخوش تغییر کند.

تجاوز به کشتی ایران؛ آزمونی برای اروپا

در ماه‌های اخیر، گزارش‌های مختلفی درباره گسترش همکاری‌های اطلاعاتی و نظامی میان اوکراین و رژیم صهیونیستی منتشر شده و همزمان، زلنسکی در سفر به برخی کشورهای عربی نیز تلاش کرده است حمایت‌های سیاسی و امنیتی بیشتری برای این رژیم جلب کند. از این منظر، تجاوز به کشتی تجاری ایران را می‌توان فراتر از یک اقدام تاکتیکی و در چارچوب همسویی با راهبردهای ضدایرانی برخی بازیگران غربی و رژیم صهیونیستی تحلیل کرد.

با این حال، این اقدام صرفاً متوجه ایران نیست، بلکه آزمونی برای کشورهای اروپایی نیز محسوب می‌شود. اگر اروپا خود را از این رفتارهای تنش‌آفرین مبرا می‌داند، انتظار می‌رود موضعی شفاف در قبال این اقدام اتخاذ کند. در غیر این صورت، این برداشت تقویت خواهد شد که کی‌یف بدون حمایت یا دست‌کم چشم‌پوشی برخی حامیان غربی دست به چنین اقدامی نزده است. بدیهی است تداوم این روند، هزینه‌های سیاسی و امنیتی گسترده‌ای برای حامیان اوکراین در پی خواهد داشت و می‌تواند بر معادلات امنیتی منطقه، از جمله امنیت خطوط کشتیرانی و منافع غرب در غرب آسیا، تأثیرگذار باشد.