نورنیوز-گروه اجتماعی: ایوب توکلیان متخصص طب اورژانس عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به مخاطرات افزایش دما و پدیده گرمازدگی، اظهار کرد: اصطلاح «گرما گرفتگی» اگرچه در زبان عامیانه رایج است، اما از نظر علمی باید بر موضوع «گرمازدگی» تمرکز کرد که نیازمند پیشگیری، شناخت علائم و آشنایی با روشهای درمان است. بدن انسان در برابر نوسانات دمایی، چه سرمای شدید و چه گرمای طاقتفرسا، دارای مکانیزمهای جبرانی است؛ بدن در مواجهه با گرما، با افزایش تعریق و گشاد کردن عروق، تلاش میکند دمای داخلی خود را کنترل کند، اما در صورت مواجهه طولانیمدت با تابش مستقیم خورشید و دمای بسیار بالا، این سیستمهای دفاعی از کار افتاده و بدن دچار اختلال فیزیولوژیک جدی میشود که در آن ارگانها و دستگاههای حیاتی قادر به فعالیت طبیعی خود نخواهند بود.
وی با اشاره به اینکه پیشگیری مهمترین اقدام است، ادامه داد: افراد باید از فعالیتهای شدید در ساعات اوج گرما پرهیز و فعالیتهای بدنی یا ورزشی را به ساعات خنک روز محدود کنند. البته منظور از این توصیه، دوری از نور خورشید نیست، بلکه پرهیز از قرارگیری طولانیمدت در معرض تابش مستقیم در اوج گرماست. استفاده از لباسهای خنک، نوشیدن کافی مایعات و رعایت نکات ایمنی در خودرو مانند باز گذاشتن پنجرهها برای تهویه و عدم رها کردن کودکان در خودروهای پارک شده زیر آفتاب، از ضروریترین اقدامات پیشگیرانه است.
متخصص طب اورژانس و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح طیف علائم گرمازدگی، هشدار داد: این پدیده از دردهای خفیف مانند سردرد، تهوع، سرگیجه و بروز دانههای قرمز پوستی که ناشی از التهاب غدد عرق شروع شده و میتواند به تشنج، کاهش هوشیاری، کما و حتی مرگ منجر شود. گاهی یک «گرفتگی عضلانی» ناشی از فعالیت در دمای بالا، میتواند اولین نشانه از کمآبی و اختلال املاح بدن باشد که با گرمازدگی در ارتباط است. اولین و مهمترین اقدام در مواجهه با فرد گرمازده، انتقال او به محیطی خنک و سایهدار، درآوردن لباسهای اضافی و استفاده از پنکه یا اسپری یا افشانه آب برای خنک کردن بدن است؛ در موارد شدید، قرار دادن کیسههای یخ در نواحی زیر بغل و کشاله ران ضروری است. اگر فرد هوشیاری خود را از دست داده باشد، فوراً باید تحت مراقبتهای پزشکی قرار گیرد تا مایعات و سرمهای خنک به صورت وریدی دریافت کند.
توکلیان با اشاره به اینکه برخی افراد بیش از دیگران در معرض عوارض گرمازدگی قرار دارند، گفت: افرادی که بیماریهای زمینهای دارند یا داروهای خاص مصرف میکنند، باید مراقبت بیشتری در برابر گرما داشته باشند. به طور مثال، بیمارانی که داروهای ادرارآور مصرف میکنند، بیماران قلبی که به دلیل نارسایی یا تجمع مایعات در بدن نیاز به دفع آب اضافی دارند، بیماران کلیوی و بیماران دیابتی از جمله گروههایی هستند که آستانه آسیبپذیری پایینتری دارند و در برابر گرمازدگی، شدیدتر و جدیتر واکنش نشان میدهند. افرادی که داروهایی مانند داروهای فشار خون مثل پروپرانولول، آتنولول،متورال یا داروهای مسکن مثل ناپروکسن، ژلوفن، دیکلوفناک و داروهای ادرار آور مثل فورزماید، لوزارتان اچ، هیدروکلروتیازید یا داروهای آنتی هیستامین مانند دیفن هیدرامین مصرف میکنند، بیشتر در معرض گرمازدگی هستند.
کودکتان را در خودرو تنها نگذارید
وی با تأکید بر حساسیت بیشتر کودکان و سالمندان در برابر گرمازدگی، خاطرنشان کرد: سالمندان، کودکان و بیماران خاص از گروههای آسیبپذیرتر هستند. در بسیاری از موارد، بزرگسالان به دلیل تحمل بیشتر خود در گرما، کودکان را نیز در شرایط نامناسب همراه میکنند؛ در حالی که کودکان بهویژه در سنین پایین، نهتنها توان کمتری برای تحمل گرما دارند، بلکه ممکن است نتوانند علائم و ناراحتی خود را بهدرستی بیان کنند. در روزهای بسیار گرم، این موضوع میتواند به بروز بیحالی، ضعف و علائم گرمازدگی در کودکان منجر شود، بدون آنکه والدین متوجه علت اصلی آن شوند. متأسفانه گزارشهایی نیز از موارد مرگ کودکان بر اثر ماندن در خودروهای گرم وجود داشته است. در برخی از این موارد، والدین کودک را چه در خواب و چه در بیداری در خودرو باقی گذاشته و برای حفظ امنیت، شیشهها را بالا برده و درها را قفل کردهاند، اما برای مدتهایی حتی کوتاه مانند ۲۰ دقیقه تا یک ساعت، خودرو در معرض گرما باقی مانده و کودک دچار افت سطح هوشیاری یا حتی مرگ شده است. این موارد نشان میدهد که مراقبت از کودکان در فصل گرما باید با دقت بسیار بیشتری انجام شود.
این متخصص طب اورژانس تصریح کرد: در مورد سالمندان نیز باید توجه داشت که این افراد به علت شرایط جسمی و بیماریهای زمینهای، نیاز بیشتری به مصرف مایعات دارند و باید بیش از دیگران در برابر گرما مراقبت کنند. در خصوص ورزشکاران نیز مهمترین نکته این است که از فعالیت فیزیکی در ساعات اوج گرما خودداری کنند، زیرا در این شرایط احتمال گرمازدگی بهطور چشمگیری افزایش مییابد و عوارض جسمی، بهویژه اسپاسمهای عضلانی دردناک، میتواند بسیار آزاردهنده باشد. یکی از مشکلات اصلی در زمینه گرمازدگی، بیتوجهی به پیشگیری است. بهویژه افرادی که بیماری زمینهای دارند یا داروهای خاص مصرف میکنند باید بیش از دیگران مراقب باشند اما متأسفانه در بسیاری موارد این دقت و مراقبت رعایت نمیشود.
توکلیان با تاکید بر اینکه خودمراقبتی و پیشگیری، از مهمترین چالشهای سلامت در جامعه است که باید جدی گرفته شود، بیان کرد: برخی افراد در ساعات گرم روز به فعالیت بدنی یا ورزشی مشغول میشوند و برخی نیز علائمی را تجربه میکنند، اما متوجه نمیشوند که این نشانهها ناشی از گرمازدگی است. گاهی حتی در مراجعه به پزشک نیز به دلیل ارائه نشدن شرححال دقیق، علت اصلی بهدرستی تشخیص داده نمیشود. برای نمونه، اگر فردی در اثر گرمازدگی دچار تشنج شود اما اطلاعات کافی به پزشک ندهد، ممکن است بررسیهای متعددی انجام شود، بیآنکه علت واقعی تشنج مشخص شود. برخی افراد، بهویژه ورزشکاران غیرحرفهای یا افرادی که بهصورت تفریحی فعالیت میکنند ممکن است بدون توجه به شرایط دمایی و زیر تابش مستقیم خورشید به ورزش یا کوهنوردی بپردازند. در حالی که افراد حرفهای معمولاً این نکات را رعایت میکنند و فعالیت خود را در ساعات اولیه صبح آغاز و پیش از شدت گرفتن گرما به پایان میرسانند اما افراد آماتور بیشتر در معرض آسیب هستند و باید دقت بیشتری داشته باشند.