نورنیوز- گروه اجتماعی: وبگاه تایمز آو ایندیا در گزارشی آورده است: روزگاری فشار خون بالا را فقط مشکل سالمندان میدانستند؛ اما امروزه پزشکان آن را در افراد بسیار جوانتر نیز مشاهده میکنند: کارمندان در دهه بیست یا سیسالگی، دانشجویان زیر فشار، والدین خسته و حتی افرادی که کاملاً سالم به نظر میرسند. سبک زندگی امروزی، واکنش بدن به استرس را تغییر داده و قلب نخستین قربانی این تغییر است.
واکنش بدن به استرس روحی مانند خطر فیزیکی است
دکتر مورادیپ گاتاک (Mouryadeep Ghatak)، روانپزشک مشاور در کلینیک مارگا مایند کِر (Maarga Mind Care)، در این زمینه گفت: هر زمان که با استرس روبهرو میشویم، بدن واکنش جنگ یا گریز (fight or flight) را فعال میکند. مغز هورمون کورتیزول آزاد میکند که ضربان قلب را افزایش میدهد و رگهای خونی را تنگ میکند؛ نتیجه این فرآیند، افزایش فشار خون است.
این واکنش طبیعی و باقیمانده از دوران تکامل انسان است که قرنها به بقای بشر کمک کرده است. مشکل اصلی در عصر حاضر این است که امروزه، استرس هرگز به طور کامل از بین نمیرود: ایمیلهای کاری پس از ساعات اداری نیز ادامه مییابند، اعلانهای گوشی شما را از خواب بیدار میکنند، ترافیک، مهلتهای شغلی، فشارهای مالی و خستگی عاطفی، مغز را برای مدت طولانی در حالت هشدار نگه میدارند.
دکتر گاتاک توضیح میدهد: ذهن انسان نمیتواند بین استرس روانی و استرس جسمی تفاوت قائل شود. واکنش بدن به هر دو نوع استرس بسیار شبیه است.
بنابراین حتی زمانی که فردی پشت میز کار خود نشسته است، بدنش ممکن است چنان رفتار کند که گویی در حال فرار از یک خطر واقعی است. قلب تندتر میزند، رگهای خونی تنگ میشوند و فشار خون به طور موقت افزایش مییابد. در طول ماهها و سالها، این جهشهای مکرر فشار خون میتوانند به خود رگهای خونی آسیب بزنند.
سبک زندگی امروزی؛ تشدیدکننده استرس مزمن
استرس در دنیای امروز بهندرت حالت ناگهانی و شدید دارد؛ ویژگی اصلی آن مستمربودن است. دکتر گاتاک تأکید میکند: به جایی رسیدهایم که استرس به اندازهای در زندگی ما ادغام شده که بهسختی تأثیر عمیق آن را بر بدن خود متوجه میشویم.
ساعتهای کاری طولانی، چرخیدن در گوشی همراه تا دیروقت، الگوهای غذایی ناسالم و ناتوانی در جداکردن ذهن از کار، چرخه معیوبی ایجاد کردهاند بهگونهای که سیستم عصبی تقریباً پیوسته فعال میماند. بدن در پاسخ، هورمونهای استرس را بارها و بارها آزاد میکند. به مرور زمان، این وضعیت میتواند به التهاب و کاهش انعطافپذیری رگهای خونی منجر شود و بازگشت فشار خون به محدوده طبیعی را دشوار کند.
کمبود خواب؛ آسیبزننده خاموش قلب
یکی از قویترین پیوندها میان استرس و فشار خون بالا، خواب ناکافی است. دکتر گاتاک در این زمینه توضیح میدهد: خواب برای این مهم است که قلب و رگهای خونی بتوانند از فشارهای ناشی از فعالیتهای روزانه بازیابی شوند. معمولاً در هنگام خواب، فشار خون کاهش مییابد و قلب فرصت استراحت پیدا میکند.
اما استرس مزمن اغلب این دوره بازیابی را مختل میکند. قرارگرفتن در معرض صفحه نمایش گوشی و لپتاپ تا دیروقت، تولید ملاتونین، هورمونی که به مغز علامت میدهد برای خواب آماده شود، را کاهش میدهد. بسیاری از افراد استرس کار را با خود به رختخواب میبرند و مکالمات، مهلتهای شغلی یا کارهای ناتمام را در ذهن خود مرور میکنند. نتیجه این فرآیند، خوابِ سطحی و کوتاهمدت یا بیخوابی است.
دکتر گاتاک هشدار میدهد: اگر کمبود خواب برای فردی به عادت تبدیل شود، سطح هورمونهای استرس او همواره بالا میماند. این وضعیت به انقباض دائمی رگهای خونی و ناتوانی در کاهش فشار خون در طول شب منجر میشود.
استرس؛ تغییردهنده عادتهای روزمره
استرس فقط بر هورمونها تأثیر نمیگذارد، بلکه رفتار روزمره را نیز تغییر میدهد. افرادی که زیر فشار روانی دائمی هستند، بیشتر احتمال دارد ورزش را کنار بگذارند، به غذاهای فرآوریشده روی آورند، سیگار بکشند، الکل مصرف کنند یا بیتحرک بمانند. این عادتها به سازوکارهای مقابلهای تبدیل میشوند، اما در عین حال خطر ابتلا به فشار خون بالا را افزایش میدهند.
فشار خون بالا؛ بیماری خاموش و بیعلامت
به گفته دکتر گاتاک، مشکل فشار خون بالا این است که بیصدا پیشرفت میکند. افرادی که از استرس رنج میبرند، حتی نمیدانند که این عامل بر قلب، کلیهها، رگهای خونی و مغزشان تأثیر میگذارد؛ تا زمانی که آسیب به حدی پیشرفت کرده باشد که علائم فیزیکی ظاهر شوند.
بر اساس راهنمای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC)، فشار خون بالا اغلب علائم واضحی ندارد و به همین دلیل بسیاری از افراد پس از شروع عوارض، متوجه آن میشوند.
مدیریت استرس؛ بخشی از مراقبت پیشگیرانه از قلب
مدیریت استرس دیگر تنها به سلامت عاطفی محدود نمیشود. امروزه پزشکان آن را بهعنوان بخشی از مراقبت بهداشتی پیشگیرانه میشناسند. ورزش منظم، خواب کافی، محدودکردن استفاده از صفحه نمایش پیش از خواب، حفظ مرز مشخص میان کار و زندگی شخصی و در صورت نیاز، کمکگرفتن از متخصص سلامت روان، همگی میتوانند فشار طولانیمدت بر دستگاه قلبیعروقی را کاهش دهند.
دکتر گاتاک میگوید: با افزایش استرس در جامعه امروزی، شناخت تأثیر بلندمدت آن بر فشار خون، بیش از هر زمان دیگری ضروری شده است.
بدن پیش از آنکه فریاد بزند، اغلب نجوا میکند. ممکن است به نظر نرسد که خستگی مداوم، خواب ناآرام و سطحی، تحریکپذیری، سردرد و فرسودگی ذهنی به فشار خون مرتبط هستند، اما با گذشت زمان، این ارتباط انکارناپذیر میشود.
ایرنا