نورنیوز-گروه اجتماعی: آزاده اولیایی به نقد نمایش مصرف مواد مخدر در آثار شبکه نمایش خانگی پرداخت و اظهار کرد: پلتفرمهای پخش خانگی و بهطور کلی رسانههای تصویری در سالهای اخیر نقش مهمی در زندگی روزمره مخاطبان ایفا کردهاند و شاید حتی بیشتر از صدا و سیما مورد توجه قرار گرفتهاند، زیرا این امکان را فراهم میکنند که مخاطب بتواند بر اساس شرایط خود، برنامهها و فیلمهای مورد علاقهاش را مشاهده کند.
این پژوهشگر و درمانگر اعتیاد با اشاره به آزادی بیشتری که این پلتفرمها در پخش برنامهها دارند، بیان کرد: نمایش صحنههای مصرف مواد مخدر و دخانیات در بسیاری از سریالها و فیلمها باعث ایجاد بحثهای گستردهای درباره تأثیرات آن بر رفتار تماشاگران، بهویژه نسل جوان و نوجوان شده است.
اولیایی تصریح کرد: پلتفرمهای خانگی برخلاف تلویزیون سنتی، آزادی بیشتری در بازنمایی رفتارهای اجتماعی دارند و این موضوع شامل نمایش صحنههای مصرف دخانیات، الکل و گاهی مواد مخدر نیز میشود.
وی خاطرنشان کرد که نقدهای رسانهای و علمی نشان دادهاند که در برخی از تولیدات این پلتفرم، مصرف مواد مخدر بدون پیامد منفی تصویر شده و حتی در مواردی بهصورت جذاب به نمایش درآمده است.
این کارشناس پیشگیری سازمان بهزیستی کشور عنوان کرد: این نوع نمایش میتواند در ذهن مخاطب، بهویژه نوجوانان، باعث شود که مصرف مواد به عنوان یک رفتار طبیعی یا پذیرفتنی یا هنجار اجتماعی تلقی شود؛ پدیدهای که کارشناسان آن را «عادیسازی» مینامند.
اولیایی ادامه داد: تحقیقات رسانهای نشان دادهاند که نمایش مثبت، خنثی یا بدون پیامد مصرف مواد در فیلم و تلویزیون میتواند باعث کاهش حساسیت و افزایش پذیرش این رفتار در ذهن مخاطب شود، به ویژه زمانی که کاراکترهای محبوب یا قهرمان داستان این رفتار را انجام میدهند.
این پژوهشگر و درمانگر اعتیاد یادآور شد: تحقیقات علمی نشان میدهند که نقش رسانهها حتی زمانی که مصرف مواد تصویر میشود، میتواند مثبت یا منفی باشد که بستگی به قالب نهایی روایت، پیامدهای بازنمایی شده و رنگوبوی اخلاقی یا اجتماعی آن دارد.
وی با تأکید بر اینکه نمایش بیپرده یا بدون پیامد مصرف مواد موجب کاهش حساسیت مخاطب نسبت به خطرات آن میشود، گفت: وقتی در آثار نمایشی مصرف مواد به عنوان رفتار معمول یا کمخطر تصویر شود، احتمال تقلید از آن افزایش مییابد.
اولیایی متذکر شد: تکرار مکرر مصرف و عدم برجستهسازی پیامدهای منفی میتواند در ذهن بیننده احساس دسترسیپذیری، کنجکاوی و حتی تشویق ناخواسته به تجربه ایجاد کند.
این کارشناس پیشگیری سازمان بهزیستی کشور افزود: بازنمایی مصرف در رسانهها میتواند تأثیر عمیقی بر ارزشها، نگرشها و قبح اجتماعی مصرف مواد در سطح جامعه داشته باشد و بهویژه در گروههای آسیبپذیر مانند نوجوانان اثرگذار باشد.
وی همچنین خاطرنشان کرد: رسانه میتواند بهعنوان ابزاری قدرتمند برای پیشگیری و آموزش نیز مورد استفاده قرار گیرد. برنامههایی که با هدف آگاهیبخشی درباره پیامدهای اعتیاد و مراحل پیشگیری تولید میشوند، میتوانند نقش مثبتی در کاهش گرایش به مصرف مواد داشته باشند.
اولیایی پیشنهاد داد که در آثار نمایشی ردهبندی سنی دقیقی برای محتواهای حاوی مصرف مواد اجرا شده و هشدارها و پیامهای آموزشی قبل و بعد از نمایش این صحنهها ارائه شود. وی همچنین تأکید کرد که تولید محتواهای آموزشی و مستندمحور درباره پیامدهای مصرف مواد باید مورد توجه قرار گیرد.
وی در پایان خواستار همکاری سیاستگذاران و سازندگان محتوا با متخصصان مقابله با اعتیاد برای تدوین راهنماهای اخلاقی در بازنمایی اعتیاد در آثار نمایش خانگی شد.