جیوه برای همه به یک اندازه خطرناک نیست!

 نورنیوز-گروه اجتماعی :  در مرکز این تحقیق، پروتئینی به نام آپولیپوپروتئین E یا ApoE قرار دارد که به بدن در مدیریت کلسترول و چربی کمک می‌کند. اکثر افراد یکی از سه نسخه این پروتئین، ApoE2، ApoE3 یا ApoE4 را دارند و اینکه کدام نسخه از آن در یک فرد وجود دارد، بر خطر ابتلا به بیماری قلبی و آلزایمر تأثیر می‌گذارد. محققان سوال جدیدی مطرح کردند: آیا نوع ApoE نحوه برخورد بدن با جیوه را نیز تغییر می‌دهد؟

ApoE4 در حال حاضر شایع‌ترین عامل خطر ژنتیکی برای بیماری آلزایمر دیررس است و با خطر بالاتر بیماری‌های قلبی عروقی مرتبط است. اکنون این مطالعه لایه دیگری به آن تصویر اضافه می‌کند.

محققان از دو روش استفاده کردند. ابتدا، آنها شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای دقیقی را برای بررسی چگونگی تعامل متیل جیوه، شکلی از جیوه که در ماهی‌های آلوده یافت می‌شود و سمی‌ترین نوع آن برای انسان است، با هر نسخه از پروتئین ApoE در سطح مولکولی انجام دادند.

ApoE2 و ApoE3 هر کدام حاوی یک واحد ساختاری خاص به نام سیستئین هستند که حامل یک جزء حاوی گوگرد است. جیوه به شدت به گوگرد جذب می‌شود و مدل‌ها نشان دادند که این دو نسخه می‌توانند پیوندهای شیمیایی پایداری با متیل جیوه تشکیل دهند و اساسا آن را نگه دارند. ApoE4 فاقد این اجزای سیستئین است و هیچ پیوند پایداری با متیل جیوه نشان نداد. بر اساس مدل‌سازی رایانه‌ای، ApoE4 ممکن است با قدرت کمتری نسبت به ApoE2 یا ApoE3 به متیل جیوه متصل شود و به طور بالقوه مقدار بیشتری از سم را برای تعامل با سایر بافت‌ها آزاد بگذارد. اما مطالعه حیوانی موش‌هایی را آزمایش کرد که به طور کامل فاقد ApoE بودند، نه موش‌هایی که گونه ApoE4 را حمل می‌کردند، بنابراین محققان هنوز باید تأیید کنند که آیا حاملان ApoE4 با خطر اضافی مشابهی روبرو هستند یا خیر.

در بخش حیوانات، ۹۷ موش نر جوان به گروه‌هایی تقسیم شدند: گروهی با عملکرد طبیعی ApoE و گروهی که با مهندسی ژنتیک هیچ پروتئین ApoE تولید نمی‌کردند. در هر گروه، دسته‌ای از آنها به مدت ۲۰ روز آب حاوی متیل جیوه با غلظت ۲۰ میلی‌گرم در لیتر نوشیدند، در حالی که دیگران آب ساده نوشیدند. سپس محققان سطح جیوه را در مو، بافت کبد و چربی بدن، همراه با کلسترول و تری گلیسیرید خون، فعالیت آنزیم‌های کبدی و نشانگرهای آسیب سلولی اندازه‌گیری کردند.

جایی که جیوه بر آن اثر می‌گذارد به ژنتیک بستگی دارد

یکی از یافته‌های غیرمنتظره‌تر مربوط به مقصد جیوه در بدن بود. موش‌های فاقد ApoE در مقایسه با موش‌های معمولی، جیوه بیشتری را در موهای خود داشتند، اما جیوه کمتری را در کبد و چربی بدن خود، با وجود دریافت میزان مواجهه یکسان، نشان دادند. محققان می‌گویند این ممکن است نشان‌دهنده تفاوت در نحوه حرکت جیوه یا پاکسازی آن از بدن در غیاب ApoE باشد که احتمالا باکتری‌های روده نیز در آن نقش دارند. برخی از گونه‌های باکتریایی می‌توانند متیل جیوه را تجزیه کنند و موش‌های فاقد ApoE ممکن است محیط باکتریایی متفاوتی داشته باشند. این توضیح همچنان یک مکانیسم احتمالی است، نه یک مکانیسم تایید شده و محققان خواستار کار بیشتر برای درک آن هستند.

جیوه و از دست دادن ApoE آسیب به کبد را شدت می‌دهند

کمبود ApoE به خودی خود آنزیم‌های کبدی به نام AST و ALT را افزایش می‌دهد که پزشکان از آنها برای تشخیص آسیب کبدی استفاده می‌کنند، حتی بدون قرار گرفتن در معرض جیوه. قرار گرفتن در معرض جیوه به تنهایی نشانگر آسیب سلولی را افزایش داد، اما این آنزیم‌های کبدی را در موش‌های طبیعی به طور قابل توجهی تغییر نداد.

هنگامی که هر دو بیماری وجود داشت، اثرات بدتر بود. موش‌های بدون ApoE که در معرض جیوه نیز قرار داشتند، بالاترین سطح ALT را در بین هر گروه نشان دادند که به تعامل مضر بین بیماری ژنتیکی و سم اشاره دارد. همان موش‌ها دچار تجمع چربی در کبد شدند، در حالی که برای موش‌های طبیعی که در معرض جیوه قرار داشتند، این اتفاق نیفتاد که نشان می‌دهد متابولیسم چربی که از قبل مختل شده است، کبد را در برابر اثرات جیوه حساس‌تر می‌کند.

از نظر چربی خون، قرار گرفتن در معرض جیوه سطح کلسترول را در موش‌های دارای کمبود ApoE حتی از موش‌هایی با ApoE طبیعی بالاتر برد. روی هم رفته، یافته‌ها این احتمال را افزایش می‌دهند که قرار گرفتن در معرض جیوه می‌تواند در افرادی که متابولیسم کلسترول مختل دارند، مضرتر باشد، اگرچه این موضوع هنوز نیاز به آزمایش در انسان دارد.

یک تجزیه و تحلیل شیمیایی دقیق از بافت چربی تایید کرد که قرار گرفتن در معرض جیوه و کمبود ApoE هر کدام شیمی چربی را به روش‌های متمایزی تغییر می‌دهند و این ترکیب، نمایه متمایز دیگری را ایجاد می‌کند که نشان می‌دهد این دو عامل استرس‌زا به جای اینکه صرفا روی هم انباشته شوند، با هم تعامل دارند.

محققان خواستار مطالعات بیشتر برای روشن شدن علت این اثرات و بررسی این موضوع هستند که آیا استراتژی‌های تغذیه‌ای ممکن است از افراد در معرض خطر بالاتر محافظت کنند یا خیر. برای افرادی که ژنتیک یا شرایط سلامتی موجود بر نحوه پردازش چربی‌ها و کلسترول توسط بدن آنها تأثیر می‌گذارد، اثرات قرار گرفتن در معرض جیوه ممکن است عمیق‌تر از آن چیزی باشد که راهنمایی‌های فعلی بهداشت عمومی در نظر می‌گیرند. حتی زمانی که قرار گرفتن در معرض آن اثرات مشابهی را در حیواناتی با ApoE طبیعی ایجاد نمی‌کند.