قیمت ارز همچنان می تازد/ گرانی ارز چه بر سر امنیت روانی می‌آورد؟

نورنیوز-گروه اقتصادی: گرانی ارز حتی زندگی مردم عادی را هم تحت تاثیر قرار می دهد. نتیجه افزایش نرخ ارز ، بالا رفتن نرخ تورم بیشتر و گرانی کالاها و کاهش قدرت خرید با ریزش ارزش پول ملی است. همچنین ناترازی امنیت روانی جامعه  و عدم امید داشتن به آینده نیز از آثار افزایش نرخ ارز به شمار می رود.

این درحالی است که وارد کنندگان و صادر کنندگان و حتی تولید کنندگان نیز از ضرر بالابودن نرخ ارز بی نصیب نمی مانند. گرانی ارز بر قیمت تمام شده تولید کالای داخلی از یک طرف و گرانی کالاهای وارداتی تاثیر بالقوه ای خواهد شد که نتیجه همه اینها فقر بیشتر در جامعه، رشد نقدینگی و در نهایت رکود اقتصادی و به هم ریختن روان افراد جامعه خواهد شد.

به اعتقاد کارشناسان برای کنترل و مهار گرانی نرخ ارز باید اصلاح سیاست های ارزی و نظام بانکی و کنترل نقدینگی در دستور کار قرار گیرد. در غیر این صورت افسار نرخ دلار را هیچگونه نمی توان مهار کرد.

«نورنیوز» در این گزارش دیدگاه کارشناسان درباره خطرات ، چگونگی مهار نرخ ارز و تاثیر نرخ ارز بر سلامت روان را از دیدگاه کارشناسان  بررسی می کند.

*** سیاست ارزی باید اصلاح شود

عضو کمیسیون اقتصادی مجلس در این باره به «همشهری» می گوید: سیاستگذاران اقتصادی باید به‌جای افزایش نرخ ارز، بر اصلاح نظام بانکی و کنترل نقدینگی تمرکز کنند، در غیر این صورت، چرخه معیوب افزایش نرخ ارز، رشد نقدینگی و تورم همچنان ادامه دارد.

‌حسین صمصامی با انتقاد از عملکرد دولت و وزیر اقتصاد گفت: در ابتدای دولت سیزدهم، اختلاف نرخ بازار آزاد و نرخ رسمی حدود ۱۳هزار تومان بود، اما هم‌اکنون این اختلاف افزایش یافته و به ۳۳درصد رسیده است. این روند همچنان ادامه دارد و از حمایت‌های ضمنی مجلس و دولت برخوردار است.‌‌

تقویت صندوق‌های پروژه

جعفر قادری، رئیس کمیسیون ویژه حمایت از تولید مجلس  در این باره گفته: اگر بخواهیم نرخ ارز و طلا کاهش پیدا کند باید صندوق پروژه‌ها را تقویت کنیم و تسریع در راه‌اندازی صندوق پروژه‌ها در دستور کار باشد که نقدینگی به این سمت برود؛ یعنی اگر بازار موازی ارز و طلا شکل بگیرد ثبات در این بازار ایجاد می‌شود.‌ وی به «همشهری» گفت: باید به نوعی با ارائه مشوق‌های نقدینگی مردم را به این صندوق‌ها هدایت کرد. در تعاملات منطقه‌ای با کشورهایی مثل روسیه و چین هم باید ابتکار عمل‌هایی به خرج داده شود تا مشکلات اقتصادی به حداقل برسد که همه اینها در بازار ارز و طلا تأثیر‌گذار هستند.

‌جبار کوچکی‌نژاد،عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس نیز با اشاره به دلایل کاهش ارزش پولی ملی و راهکارها برای جبران آن می گوید: برداشتن موانع از سر راه تولید، تسهیل فضای کسب‌وکار، تنظیم تعاملات خود با کشورهای دیگر با هدف استفاده از منابع ارزی خارجی، ازجمله عواملی هستند که می‌توانند در ایجاد ثبات اقتصادی در کشور مؤثر باشند و پول ملی را ارتقا دهند.

افزایش قیمت دلار ناشی از انتظارات تورمی است

حمیدرضا جیهانی، کارشناس بازار‌های مالی درباره افزایش اخیر نرخ ارز و نوسانات بازار گفت: افزایش قیمت دلار آزاد در روز‌های اخیر غیراقتصادی است و بیشتر به انتظارات تورمی و فضای روانی ایجاد‌شده در بازار مرتبط می‌شود.‌ نوسان‌گیران و سودجویان از فضای سیاسی شکل‌گرفته در روز‌های اخیر سوءاستفاده کرده‌اند و با افزایش قیمت‌ها و ایجاد نگرانی در جامعه، به‌دنبال کسب سود‌های کلان هستند.‌ این پژوهشگر اقتصادی با اشاره به مکانیسم بازار ارز تجاری توضیح داد: نیاز‌های ارزی کشور در بازار ارز تجاری و از طریق عرضه و تقاضا و به‌صورت توافقی با نرخ 67هزار تومان انجام می‌شود. این نشان می‌دهد که افزایش قیمت دلار در بازار آزاد لزوما بازتابی از واقعیت‌های اقتصادی کشور نیست.‌ جیهانی همچنین به افزایش قیمت طلا و سکه در بازار داخلی اشاره کرد و گفت: بخش زیادی از این نوسانات به‌دلیل رشد چشمگیر و کم‌سابقه نرخ طلای جهانی است که ناشی از شروع جنگ تجاری آمریکا و تنش‌های بین‌المللی است.

نرخ ارز و وضعیت روانی جامعه

اما افزایش نرخ ارز بر امید به زندگی و روان جامعه هم بی تاثیر نیست.کارشناسان اجتماعی درباره این موضوع هشدار می دهند که نرخ ارز احساس بیهودگی در افراد خواهد شد.

مریم زارعیان، جامعه‌شناس و پژوهشگر مسائل اقتصادی است و درباره تاثیر افزایش نرخ دلار بر امید و اعتماد اجتماعی به «هم‌میهن» می‌گوید که در حال حاضر نرخ دلار تبدیل به شاخص امیدواری به جامعه شده، یعنی هر میزان جامعه احساس امنیت کند و چشم‌انداز مثبت‌تری از آینده ترسیم کند، این نرخ وضعیت باثبات‌تری هم دارد اما زمانی که امنیت روانی جامعه دستخوش ناآرامی می‌شود و افراد احساس می‌کنند وضعیت در حال وخیم‌شدن است،

این وضعیت در تلاطم‌های نرخ ارز خودش را نشان می‌دهد، یعنی قبل از اینکه مخاطره روی خودش را به بازار نشان دهد، این استرس و فشار به جامعه وارد یا از سوی آنها احساس می‌شود. بنابراین یک چرخه باطل از نگرانی نسبت به آینده تشکیل می‌شود و درنهایت تقاضای بیشتر برای خرید دلار و افزایش نرخ دلار ایجاد می‌شود.

به گفته زارعیان: «ناامیدی اجتماعی می‌تواند منجر به کاهش تمایل مردم و کسب‌‌وکارها به سرمایه‌گذاری شود. افراد ممکن است به‌دلیل ترس از آینده‌ نامشخص، از سرمایه‌گذاری در پروژه‌های بلندمدت یا حتی کوتاه‌مدت خودداری کنند و وارد بازارهایی ارز و سکه و طلا شوند.

برخی افراد هم ممکن است به‌دلیل ترس از افزایش قیمت‌ها یا کمبود کالاها، به خریدهای هیجانی روی آورند. این رفتار می‌تواند منجر به افزایش موقت تقاضا و درنتیجه افزایش قیمت‌ها شود.

خودکشی خاموش

امیرحسین جلالی، روانپزشک اجتماعی می‌گوید زمانی که شرایط ناپایدار است، مهم نیست که سیاستمدار روی کاغذ از رشد اقتصادی صحبت کند، یا حتی بخواهد شرایطی را نشان دهد که وضعیت به نسبت متعادل است، این دیدگاه یک بیگانگی اسکیزوفرنیک ایجاد می‌کند: «شکاف کامل با واقعیت بیرونی که منجر می‌شود فکر کنیم اعداد و ارقام روی کاغذ و رویاهایی در ذهن افراد، واقعیت خارجی را شکل می‌دهند، وضعیت بیگانگی اسکیزوفرنیک را ایجاد می‌کند. مهم نیست که روی کاغذ، تورم ما کنترل شده، مهم این است که در 10 سال گذشته می‌بینیم که روزبه‌روز وضعیت اقتصادی، اجتماعی و سلامت مردم وخیم‌تر می‌شود.»

او به «هم‌میهن» می‌گوید: «اینکه در شرایط اقتصادی، غیرقابل پیش‌بینی و وضعیت اجتماعی مشوش می‌شود، تردیدی نیست. به هر حال این وضعیت، نابه‌سامانی‌های روانی و غیرروانی همراه خواهد داشت. گاهی اوقات وقتی افراد دچار تنگنای اقتصادی می‌شوند، تصمیم می‌گیرند شیفت بیشتری کار کنند و بعد از یک‌سال، مثلاً خودرو بخرند، یا تغییری در زندگی‌شان ایجاد کنند، اما وقتی می‌بینند که هرلحظه شرایط بدتر می‌شود، دیگر نمی‌توانند پیش‌بینی کنند که فردا چطور خواهد بود. افراد در این وضعیت هیچ عاملیت شخصی برای خود نمی‌بینند.»

آنها این تصور را دارند که نمی‌توانند زندگی خودشان را تغییر دهند، احساس گناه و بی‌عرضه‌گی می‌کنند و اگر دست به خودکشی نزنند، به سمت خودکشی خاموش و منفعل می‌روند.

افزایش کوچ‌ خانوادگی

بهرام صلواتی، پژوهشگر ارشد مهاجرت نیز در گفت و گو با «هم‌میهن»، به تبعات افزایش نرخ ارز و تاثیر آن بر مهاجرت افراد و حتی کوچ‌های خانوادگی اشاره می‌کند. به گفته او، بررسی‌ها نشان داده که یکی از عوامل مشترک تحریک‌کننده مهاجرت برای گروه‌های مختلف ازجمله دانشجویان، پزشکان، اساتید و... بی‌ثباتی اقتصادی و به‌طور ویژه بی‌ثباتی نرخ ارز و کم‌ارزش شدن پول ملی است: «یکی از مهم‌ترین اثرات این بی‌ثباتی اقتصادی، تناسب نداشتن حقوق و دستمزد با هزینه‌های زندگی است که منجر می‌شود افراد تحصیلکرده و تحصیل‌نکرده، کارگر ساده، معلم و استاد دانشگاه و... به‌دلیل این بی‌ثباتی، به مهاجرت فکر کنند.»

براساس گفته های او، یکی دیگر از اثرات افزایش نرخ ارز، انصراف از سرمایه‌گذاری در حوزه تحصیل، مهارت‌یابی و سایر حوزه‌هایی است که افراد را به رفاه اقتصادی می‌رساند