ژئوپلیتیک (60 خبر)

در روزهایی که غبار جنگ سرد فرو نشست، نخبگان سیاسی در پایتخت‌های غربی بر این باور بودند که تاریخ به مقصد نهایی خود رسیده است. منطق آن روزگار ساده و در عین حال فریبنده بود: اگر چین را به میز ضیافت جهانی دعوت کنیم، آداب معاشرت بین‌المللی را خواهد آموخت و به‌تدریج به یکی از ستون‌های نظم لیبرال تبدیل خواهد شد.

در میانه جنگ رمضان، بسیاری هنوز تصور می‌کنند صحنه اصلی نبرد، آسمان منطقه، حملات موشکی یا تنگه هرمز است. اما واقعیت آن است که در کنار این میدان‌های آشکار، جنگی عمیق‌تر و ماندگارتر در جریان است؛ جنگ بر سر کریدورها، بنادر، خطوط ریلی، مسیرهای تجارت و شبکه‌های انرژی. جنگی که نتیجه آن نه فقط توازن نظامی، بلکه جایگاه ایران در نظم آینده منطقه را تعیین می‌کند.

جامعه ایرانی به‌طور تاریخی، بیشتر تمدنی خشکی‌محور بوده و دریا در تخیل توسعه‌ای کشور، جایگاهی متناسب با اهمیت واقعی‌اش نداشته است. شاید جنگ اخیر بتواند این ذهنیت را تغییر دهد و ایران را به سمت حکمرانی دریامحور سوق بدهد. بحران‌ها گاهی کاری را انجام می‌دهند که دهه‌ها برنامه‌ریزی از انجام آن عاجز بوده است: تغییر اولویت‌های ملی.

در تاریخ تحولات ژئوپلیتیک، لحظاتی وجود دارندکه «منطق ریاضی» بر «غرور نظامی» غلبه می‌کند.بهار سال1405برای خاورمیانه و جهان،دقیقا چنین برهه‌ای است.پس از هفته‌ها تنش فرساینده، اکنون جهان خود را در وضعیتی می‌بیند که در نظریه بازی‌ها به آن «تعادل نش» می‌گوییم.وضعیتی که در آن هیچ‌یک از طرف‌های درگیر نمی‌توانندبا تغییر یک‌جانبه رفتار خود، وضعیتشان را بهبود بخشند.

الجزیره در مقاله ای به موضوع محاصره بنادر ایرانتوسط آمریکا پرداخت و نوشت : ایران برای کاهش اثر تحریم‌ها و محاصره دریایی آمریکا با تکیه بر مسیرهای زمینی پاکستان، صادرات نفت به چین و استفاده از دریای خزر، شبکه‌ای از مسیرهای جایگزین برای تأمین کالا و حفظ تجارت خارجی ایجاد کرده است.

جنگ اخیر را می‌توان نقطه عطفی در «بازتعریف راهبرد امنیتی» کشورها دانست. اگر در گذشته، نزدیکی به آمریکا به‌طور پیش‌فرض به‌عنوان یک مزیت امنیتی تلقی می‌شد، امروز این فرضیه در حال بازنگری است. دولت‌ها بیش از پیش می‌پرسند: آیا این نزدیکی در همه شرایط به نفع ماست؟ پاسخ به این پرسش‌، مسیر سیاست جهانی در سال‌های آینده را شکل خواهد داد.

عبور محدود یک نفتکش ژاپنی از تنگه هرمز در حالی رخ داده که همچنان ده‌ها کشتی در منطقه گرفتارند و گزارش‌ها از شکل‌گیری «نظم ناوبری جدید» تحت کنترل ایران حکایت دارد؛ وضعیتی که بازار جهانی انرژی را با شوک عرضه مواجه کرده است.

تلاش واشنگتن برای شکل‌دهی ائتلاف دریایی جهت «بازگشایی هرمز» در حالی اوج گرفته که نشانه‌های ناتوانی در میدان و دیپلماسی، شکاف با متحدان و فشارهای اقتصادی داخلی، روایت برتری را تضعیف و کارآمدی راهبرد ایران در مدیریت تنگه را برجسته کرده است.

تحلیل‌ها نشان می‌دهد تمرکز ایالات متحده بر محاصره ایران و کنترل تنگه‌های راهبردی، بخشی از راهبرد کلان برای مهار چین و حفظ برتری ژئوپلیتیکی است؛ راهبردی که امنیت انرژی و مسیرهای ترانزیت جهانی را به ابزار قدرت تبدیل کرده است.

خروج امارات متحده عربی از اوپک در بستر جنگ اخیر و افزایش ریسک‌های امنیتی خلیج فارس، صرفاً یک تصمیم اقتصادی نیست؛ این اقدام تلاشی برای بازتعریف قدرت از مسیر انرژی، مدیریت رقابت با عربستان سعودی و ارتقای نقش در معادلات ایالات متحده آمریکا است.