نظرسنجی صداوسیما و یک هشدار جدّی برای سریال‌سازان

نورنیوز-گروه جامعه: مرکز تحقیقات سازمان صداوسیما دوباره نظرسنجی‌ای را با عنوان ارزیابی سریال‌ها "در نیمه اول مردادماه 1400" منتشر کرد. اتفاقی که همیشه به بحث و انتقاد گروهی از سریال‌سازان، تهیه‌کنندگان و اخیراً برخی از مدیران داخل سازمان تبدیل شده است. به خصوص، نظرسنجی نیمه دوم تیرماه که اوج این دعوای درون سازمانی را به رسانه‌ها کشاند. وقتی مشاور مدیر شبکه سه نسبت به عدم حضور "کلبه‌ای در مه" در جمع سریال‌های ارزیابی شده سیما اعتراض کرد و همه تقصیرها را بر گردن روابط عمومی رسانه ملّی انداخت.

چند روز بعد از این حواشی، مدیرکل سنجش مخاطب مرکز تحقیقات صداوسیما واکنش نشان داد و اعلام کرد که "دعوای درون خانه را سر کوچه جار نمی‌زنند؛ اما متأسفانه شد آنچه که نباید می‌شد! سریال کلبه‌ای در مه در سه نوبت نظرسنجی، میزان آمار مخاطبانش اعلام شد و از نظر علمی درست نبود که بعد از پایان سریال، نظرسنجی انجام دهیم. به دلیل مباحث روانشناختی از جمله فاصله زمانی پخش سریال تا نظرسنجی، آمار مخاطبانش نسبت به نظرسنجی قبلی کاهش غیرطبیعی و مغایرت پیدا می‌کرد."

نظرسنجی نیمه دوم تیرماه 1400 نشان می‌داد 79.3 درصد مردم بیننده برنامه‌های تلویزیون‌اند و «دودکش» با کسب 49.7 درصد مخاطب در جایگاه پربیننده‌ترین سریال این روزهای اخیر قرار گرفت. در نظرسنجی‌ای که لحظاتی پیش مرکز تحقیقات (صداوسیما) درباره سریال‌های سیما با عنوان "نیمه اول مردادماه 1400" منتشر کرد نشان می‌دهد 79.7 درصد مردم، بیننده برنامه‌های سیما بوده‌اند و این بار "دودکش2" به درصد 50.2 رسید و جایگاه پربیننده بودنش را ارتقا داد. چرا که آخرین قسمت این مجموعه 29 قسمتی، 16 مرداد روی آنتن رفته بود و این سریال نسبت به نظرسنجی قبلی که دهم مرداد انجام شد، 0.5 درصد افزایش مخاطب داشته است.

مجموعه "گاندو 2" شبکه سه هم که از 31 تیرماه تا شنبه 16 مرداد قسمت‌های نوروزی‌اش بازپخش شد، با کسب 28 درصد مخاطب و رضایت در حد «زیاد» 85.1 درصدی در جایگاه دوم ایستاده است. قسمت‌های جدید "گاندو2" که از 16 مرداد آغاز شده است، در نظرسنجی بعدی میزان مخاطبش مشخص می‌شود و 28 درصد مخاطب برای بخش‌های تکراری آن است. پیش‌بینی می‌شود قسمت‌های جدید این سریال با استقبال بسیار زیاد مخاطبان مواجه شود.

این آمار در مقایسه با پخش "گاندو" در ایام نوروز نشان می‌دهد شاید اگر قسمت‌های جدید سریال به زمانی غیر از دهه اول محرم که تمام تمرکز روی برنامه‌ها و سریال‌های مذهبی است، موکول می‌شد مخاطبان بهتر می‌توانستند دقیق‌تر و پربارتر بیننده این سریال باشند. البته از طرفی دیگر هم باید توجه داشته باشیم که بخش عمده‌ای از بینندگانِ تلویزیون، این روزها از طریق اینترنت و فضای تلوبیون، سریال و برنامه مورد نظرشان را تماشا می‌کنند.

سریال "زندگی زیباست" شبکه دو که حواشی بسیاری هم از حیثِ بی‌سر و صدا وارد کنداکتور شدن تا حذف و سانسور داشت، توانست 13.5 درصد مخاطب جذب کند و میزان رضایت در حد زیاد از آن هم 69.1 درصد برآورد شده و به این ترتیب در رتبه سوم قرار گرفته است. در حالی سریال جدید قاسم جعفری این درصد از مخاطب را به دست آورد که روزگاری سریال‌هایش اصطلاحاً "خیابان خلوت‌کن" بودند.

مجموعه چینی "پزشک دربار" از شبکه پنج با 9.2 درصد، "وضعیت زرد" از شبکه سه  با 7.5 درصد، "رئیس جمهور موقت" از شبکه افق با 3 درصد، "سرباز گمنام" از شبکه چهار و "بیل وحشی" از شبکه تماشا هر یک با 2.3 درصد مخاطب، در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. آخرین قسمت سریال 49 قسمتی "پزشک دربار" 17 مرداد از شبکه پنج پخش شد. آخرین قسمت "وضعیت زرد" هم 16 مرداد با رسیدن به عدد 13 در شبکه سه به نمایش خود پایان داد.

مقایسه میزان بیننده سریال‌های جدید سیما با نظرسنجی‌های قبلی نشان می‌دهد، میزان بیننده سریال‌های "دودکش 2"، "زندگی زیباست"، "پزشک دربار" و "وضعیت زرد" نسبت به نظرسنجی قبل، اندکی افزایش داشته است. اما با توجه به میزان استقبال مخاطب نسبت به سریال "پایتخت6" در شبکه آی‌فیلم، این هشدار جدّی‌تر می‌شود که هنوز هم مردم خصوصاً مردم غیرتهرانی از شبکه‌های استانی پیگیرِ سریال‌های تکراری‌اند تا جدید! در واقع بیشتر، خواستار دیدن کارهای قدیمی‌اند همچنان که این روزها بیننده سریال "عطر گل یاس" و یا حتی "معصومیت از دست رفته" بیش از برخی سریال‌های امروز است.

در میان سریال‌های تکراری، "پایتخت 6" که از شبکه آی‌فیلم روی آنتن رفته با 19.1 درصد مخاطب، صدرنشین شده. بازپخش "همه چیز آنجاست" و "چاردیواری" هم از این شبکه توانسته به ترتیب 6.5 و 3.7 درصد مخاطب جذب کند. براساس این نظرسنجی، 28.1 درصد پاسخگویان غیرتهرانی از "شبکه‌های استانی" سریال‌های تکراری را دیده‌اند؛ 19.5 درصد از پاسخگویان هم از طریق اینترنت بیننده تکرار سریال‌های سیما بوده‌اند.

این نظرسنجی‌ها هم نشان می‌دهد مخاطب خیلی از فضای سریال‌سازی تلویزیون رضایت ندارد. کُمدی را چه تکراری و چه امروزی به ژانرها و قالب‌های نمایشی دیگر ترجیح می‌دهد و از طرفی زمان پخش، موضوع، داستان و ترکیب بازیگران مجموعه‌ها هم برای بیننده تلویزیون اهمیت دارد. انتظار می‌رود مدیران و دست‌اندرکاران امر، به جای هیاهو و دعواهایی که جایش در رسانه نیست بر روی شاخص‌های درست سریال‌سازی و نظارت بر فیلمنامه و ساخت متمرکز شوند تلویزیون به دوران طلایی سریال‌سازی‌اش برخواهد گشت تا این همه توئیت‌بازی‌های صرفاً رسانه‌ای زودگذر!

از طرفی دیگر، وضعیت استقبال مخاطبین از تلویزیون و سریال‌هایش که به 80 درصد هم نمی‌رسد، نشان می‌دهد اگر مدیران مربوطه نتوانند سریال‌های بهتری روی آنتن ببرند این درصدها حتماً در نظرسنجی‌های بعدی پایین‌تر هم خواهند آمد. این بار چند اثر کمدی خاطرانگیز در جمع سریال‌ها بود و فصل‌های بعدی نظرسنجی معلوم نیست این درصد را بالاتر و یا حتی پایین‌تر هم بیاورد. سیما می‌تواند از نمایش خانگی و مدیوم‌های دیگر سبقت بگیرد اگر مثل گذشته به فیلمنامه‌، هنرمندان حرفه‌ای و مدیران کاربلد اهمیت بدهد.