استرس خانواده‌ها در اثر معلق بودن مدیریت پاندمی کرونا

نورنیوز-گروه جامعه: معلق بودن وضعیت پاندمی کرونا و نداشتن برنامه‌ای منسجم موجب استرس برای خانواده ها شده است

دکتر مهتاب امیری، در گفت وگویی در پاسخ به این سوال که با توجه به طولانی شدن اپیدمی کرونا در کشور چه تبعات در حوزه سلامت روانی جامعه متصور است؟ گفت: واقعیت این است که ما برنامه روشن و مشخصی درباره کرونا نداریم و زبان ما به نوعی تنظیم شده که اگر برای کارهایمان جدول مشخصی داریم احساس آرامش بیشتری می‌کنیم.

معلق بودن وضعیت و نداشتن برنامه‌ای منسجم خود ایجاد استرس می‌کند. ما به عنوان کسانی که در زمینه بهداشت روان کار می‌کنیم توصیه داریم این وضعیت را به عنوان یک فرصت قلمداد کرد. خانواده‌ها در این وضعیت به نوعی رفتار کنند که فرصت قلمداد شود.

حالا که نمی‌دانیم در آینده دقیقاً چه شرایطی داریم چگونه این وضعیت را بهتر مدیریت کنیم؟ واقعیتی که امروز جامعه انسانی با آن درگیر است ابتدا حالت‌هایی است که بخاطر ماندن زیاد در خانه با آن روبرو است یعنی زمینه‌های افسردگی به صورت کلنیکال کمی بیش از قبل فراهم است و اضطراب که قطعاً بیشتر شده و یکی از مسائلی که مطرح می‌شود وسواس است به دنبال این قضیه وسواس جبری بیشتر شده است اما در مجموع ما می‌بینیم که هیچ چیزی از نظر بهداشت روان به نفع ما نبود ولی اگر بخواهیم از چیز بدی تا حدودی استفاده ببریم توصیه می‌کنیم از مهارت‌های زندگی که یکی حل مساله و دیگری تصمیم گیری است استفاده کنند، چون در مورد آن هم گاهی مسائلی را حل می‌کنیم که همه داده‌های آن را نداریم و یا تصمیم گیری می‌کنیم در حالیکه همه شرایط مشخص نیست ولی کمک می‌شود تا حداقل کمی از شرایط سخت استفاده ببریم.

فرصت ها و تهدیدات فضای مجازی

او در مورد اینکه یکی از تبعات پاندمی کرونا آشنا شدن بچه‌ها با فضای مجازی بود که پیامدهایی به دنبال دارد. همانطور که چندی پیش شاهد یک دورهمی برنامه ریزی شده در فضای مجازی بودیم که دختران نوجوان اصفهانی در پارکی جمع شدند و کار به درگیری کشید. چنین پدیده هایی را چگونه می توان توصیف کرد؟ اظهار داشت: واقعیت این است که اگر بخواهیم صحبتی علمی داشته باشیم باید بگوییم که نمی‌توانیم هیچ کدام از این موارد را با اطمینان به این مساله مرتبط بدانیم.

قبل از پاندمی کرونا نیز فضای مجازی رشد خود را داشت و اینکه تا چه حد مدرسه باعث شده یا فضای مجازی مقصر است مشخص نیست. البته که ما بسیار خوشحال می‌شویم که مسئولین هر چه زودتر واکسیناسیون را انجام بدهند و ما بتوانیم در مورد این مسائل علمی صحبت کنیم و فقط جو ندهیم. برای ابراز نظر علمی و کارشناسی باید گفت که ما هنوز داده‌های کافی نداریم که بگوییم این مساله باعث شده است. ما این مشکلات را قبل از کرونا نیز داشتیم و این معضلی ارتباطی است و فضای مجازی جدا از ظرفیت استفاده برای یادگیری محل دوست یابی بچه‌ها شده است.

کنترل واقعی درونی است

دکتر امیری درباره اینکه این مساله به کنترل بیشتر خانواده‌ها نیاز دارد یا مسئولین باید توجه بیشتری داشته باشند؟ افزود: وقتی از کنترل صحبت می‌شود در کشور ما به سرعت توجه به کنترل‌های بیرونی است، کنترل‌های بیرونی از نظر ما کم ارزش‌ترین کنترل‌ها هستند. اینکه اینترنت را قطع کنید و… درحالیکه کنترل واقعی کنترل درونی است. کنترل درونی به این بر می‌گردد که آیا ما در تربیت فرزندانمان آنها را چک کرده‌ایم یا نه؟

آیا فضایی را برای ارتباط در داخل خانه برای فرزندانمان فراهم کرده‌ایم؟ در حقیقت کنترل درونی است و کودکان خودشان خود را کنترل می‌کنند. ما نمی‌توانیم از والدین بخواهیم کنترل را بر عهده بگیرند. مادر و پدری که از نسل‌های قدیمی‌تر هستند و پدر و مادری که 60 سال دارند چطور می‌توانند فرزندشان را کنترل کنند؟ همین باعث می‌شود استرس بیشتری داشته باشند و اعتماد بنفس والدین پایین‌تر بیاید و فضای ارتباطی خود را از دست می‌دهند.

در یک فضای ارتباطی خوب کودکان با خانواده هستند و کنترل درونی است. یعنی خودشان می‌دانند که چطور باید رفتار کنند. همه بچه‌ها می‌دانند فحش چیست و فحش بلد هستند ولی وقتی در سیستم خانوادگی خوبی تربیت شده باشند و سیستم ارزشی خانواده ادب و احترام باشد کودک فحش نمی‌دهد. چون کنترل درونی است.

آموزش و پرورش باید مهارت‌های زندگی را به بچه‌ها یاد بدهد

این روانپزشک در خصوص اینکه شما عقیده دارید این مهارت‌ها بیش از اینکه آموزش داده شوند درونی هستند؟ گفت: قطعاً ولی آموزش باید داده شود ولی باید مهارتی باشد و این ضعف آموزش و پرورش ما است. ما سی چهل سال است داریم می گوییم آموزش و پرورش باید مهارت‌های زندگی را به بچه‌ها یاد بدهد ولی متاسفانه تنها چیزی که آموزش داده نمی‌شود مهارت‌های زندگی است و سعی می‌کنند بچه‌ها را بترسانند و با ایجاد اضطراب مدیریت کنند.

گاهی این اضطراب‌ها را به صورت اضطراب مذهبی در می‌آورند و گاهی به صورت تنبیه ناظم و … است ولی وقتی مدتی می‌گذرد و کودکان بزرگ می‌شوند و به این پی می‌برند که برخی از این موارد تنها جنبه تهدید داشته است متاسفانه تمام ماجرا را زیر سؤال می‌برند.

امروز ما می بینیم احترام اولیای مدرسه خیلی خوب نگه داشته نمی‌شود چون بسیاری از آنها به بچه‌ها دروغ گفته‌اند و چیزهایی به بچه‌ها گفته‌اند که بعدها ارزش خودشان را پایین آورده‌اند، حتی در مورد مسائل مذهبی افراط شد و می‌بینیم که نسل جوان ما از مذهب دور شده است. مواردی به مذهب چسبانده شد که اصلاً ربطی به مذهب نداشت بچه‌ها بزرگتر شدند و در این فضای اطلاعاتی محتوایی را کسب کردند که متوجه مسائلی شدند و زیر همه چیز زدند تا زمانی که دوباره عقل آنها برسد و داده‌هایشان کامل شود و مجدداً به سیستمشان برگردند. این واقعیتی است که نشان می‌دهد کنترل بیرونی مؤثر نیست.