برای جذب سرمایه ایرانیان خارج از کشور چه باید کرد؟

نورنیوز-گروه اقتصادی: یکی از راهکارهای موثر در جذب سرمایه گذاران ایرانی مقیم خارج، ایجاد و انباشت مؤلفه های سرمایه اجتماعی خصوصا مؤلفه اعتماد می باشد. سرمایه اجتماعی به کمک مؤلفه های چون اعتماد می تواند به عنوان یک منبع مناسب برای جذب سرمایه، سرمایه گذاران ایرانی مقیم خارج باشد.

جلب اعتماد ایرانیان خارج از کشور اعم از نخبگان علمی یا اقتصادی و صاحبان سرمایه نیاز به اقداماتی فراتر از سخنرانی و برگذاری همایش دارد.

سرمایه مالی و دانش گسترده ایرانیان مقیم خارج، بخشی از منبع بالقوه و ارزشمند توسعه کشور است که در جهت رونق تولید و اشتغال ایران باید از آن بهره جست. آمار دقیقی از ثروت ایرانیان در سراسر جهان در دست نیست. بر اساس تحقیقات مقدماتی به عمل آمده از سوی مرکز پژوهش‌های مجلس، ثروت ایرانیان مقیم خارج در سال 1386 حدود 1300 میلیارد دلار و ثروت ایرانیان مقیم امریکا به تنهایی بالغ بر900 میلیارد دلار بوده است.

 این برآورد در سال 1394 به حدود 3 تا 4 هزار میلیارد دلار افزایش یافته که حدود 10 برابر تولید ناخالص داخلی ایران و نزدیک به 4 برابر کل درآمدهای نفتی ایران در طول یکصد سال گذشته است. تخمین زده می‌شود که در امریکا ثروتی که توسط ایرانیان خارج از کشور مدیریت می‌شود، بیش از ۲ هزار میلیارد دلار است.

فقط در سال 1390 ایرانیان ساکن امریکا حدود 400 میلیارد دلار در خارج از ایران سرمایه‌گذاری کرده‌اند که تقریباً معادل تولید ناخالص داخلی ایران است (فایننشال تریبون، .2016) علاوه بر کشورهای صنعتی امریکا و اروپا، سرمایه ایرانیان مهاجر به سوی کشورهای در حالِ توسعه نیز سرازیرشده است.

مقصد بخش بزرگی از سرمایه‌های خارج شده از ایران، کشورهای حوزه خلیج فارس بوده و امارات متحده عربی، کویت، قطر و عمان سهم بالایی از سرمایه‌های ایرانیان مهاجر را جذب کرده‌اند.

 در سال 2013 حدود 80 هزار شرکت ایرانی در دبی حضور داشته‌اند و هزاران ایرانی در بخش مسکن و بورس دوبی سرمایه‌گذاری کرده‌اند. مالزی، ترکیه، ارمنستان وگرجستان از دیگر کشورهایی هستند که در سال‌های اخیر سرمایه ایرانیان مهاجر و حتی قسمتی از پس‌اندازهای داخل ایران را جذب کرده اند؛ ولی کشور ایران که برای تسریع آهنگ رشد و توسعه به این سرمایه‌ها نیازمند است، بهره‌ای از سرمایه‌های کلان مهاجران ندارد.

موانع اصلی تحقق ایده بازگشت سرمایه های ایرانیان خارج از کشور، تا حد زیادی  ریشه های داخلی دارد. گذشته از لزوم تامین مبانی حقوقی سرمایه گذاری های خارجی و به رسمیت شناخته شدن حقوق مالکیت و اصلاح ساختارهای مالی و شفافیت های مالیاتی، مشکل جدی،  فراهم سازی فضای روانی و  جلب اعتماد ایرانیان دارای سرمایه و تخصص مقیم خارج از کشور است.

با توجه به تلاش هایی که در دولت های پس از جنگ برای جلب سرمایه گذاری ایرانیان خارج از کشور انجام شده است و تجربه ناموفق آن می توان گفت اگر دولت سیزدهم مصمم است تا این مسیر را هموار سازد باید در نخستین گام صدای حاکمیت ایران بوده و از طرف حاکمیت تضمین های اولیه به سرمایه داران ایرانی بدهد امری که در دوران پس از جنگ علی رغم تلاش های دولت سازندگی با مخالفت بخش هایی از حاکمیت روبرو شده و عملا مانعی بزرگ در مسیر بازگشت نخبگان ایجاد کرد .

علاوه بر این در نظر داشته باشیم که سرمایه در اصطلاح مرسوم ترسو است و البته مشامی قوی دارد . یعنی در مواجهه با تهدیدهای احتمالی و ناامنی به سرعت واکنش نشان می دهد از این رو علی رغم مسئله امنیت داخلی که به حق می توان ایران را یکی از امن ترین کشورهای منطقه دانست، موقعیت بین المللی نیز اهمیت فراوانی دارد.

در حقیقت نمیتوان از اهمیت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و نقش آن در ایجاد اعتماد و ثبات و امنیت روانی برای جلب سرمایه ایرانیان خارج از کشور و همچنین جلوگیری از خروج سرمایه ایرانیان داخل کشور به خارج از مرزها چشم پوشید.

در سالهای اخیر به دلیل عدم ثبات اقتصادی و نوسان های شدید در بازارهای مالی که به واسطه اعمال تحریم های همه جانبه آمریکا و البته ناکارآمدی بخشی از حاکمیت به وجود آمد حجم عظیمی از سرمایه های داخلی از کشور خارج شده و در کشورهای همسابه به ملک تبدیل شده است .

از این رو دولت سیزدهم برای جذب هرگونه سرمایه باید بتواند ثباتی نسبی در اقتصاد کشور ایجاد کرده و از طریق بالا بردن سطح کارآمدی و مدیریت اقتصادی و اعلام اهداف خود درسیاست خارجی خصوصا مسائل مهمی همچون پرونده هسته ای، این ثبات را برای سرمایه داران بتواند تضمین نماید. در غیر این صورت شاید به سختی بتوان با شعارهای وطن پرستانه سرمایه داران اعم از داخلی و ایرانیان خارج از کشور را به سرمایه گذاری در ایران ترغیب و تشویق کرد.

در نهایت می توان امیدوار بود در صورت اجرایی شدن تصمیمات مهم و اقدامات عملیاتی در این خصوص اگر ایرانی‌های مهاجر در فعالیت‌های اقتصادی ایران مشارکت داشته باشند و ثبات و امنیت فعالیت آن‌ها تضمین شود، قطعاً زمینه برای ورود سرمایه‌گذاران غیرایرانی نیز فراهم خواهد شد.