نورنیوز-گروه بینالملل: نشست سهجانبه دونالد ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین، رؤسای جمهور آمریکا، چین و روسیه، در شهر شنژن چین پس از حدود ۹۰ دقیقه به پایان رسید؛ دیداری که محورهای مهمی همچون ایران، جنگ اوکراین، خلع سلاح هستهای و آینده امنیت بینالمللی را در کانون رایزنی سه قدرت بزرگ جهان قرار گرفت.
رسانههای دولتی چین گزارش دادهاند که این نشست حدود یک ساعت و نیم به طول انجامید و از زمانبندی اولیه یکساعته فراتر رفت. با وجود اهمیت سیاسی این دیدار، هیچیک از سه رهبر پس از پایان مذاکرات جزئیاتی از نتایج گفتوگوها اعلام نکردند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، مذاکرات درباره موضوعاتی از جمله کنترل تسلیحات هستهای و جنگ اوکراین انجام شده است. پس از پایان نشست نیز پوتین محل برگزاری اجلاس را ترک کرد و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، او را تا خودرویش همراهی کرد. ترامپ نیز ساعتی بعد چین را ترک کرد.
بیانیه چهارمادهای چین، روسیه و آمریکا؛ توافق بر سر انرژی، اصلاح سازمان ملل و مهار خطر هستهای
رسانههای دولتی چین پس از دیدار دونالد ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین در شهر شنژن، بیانیهای چهارمادهای با عنوان «بیانیه صلح رهبران چین، روسیه و آمریکا» منتشر کردند؛ سندی که محورهای اصلی آن به اصلاح ساختار سازمان ملل، امنیت انرژی، صلاحیت دیوان کیفری بینالمللی و کاهش خطرات هستهای اختصاص دارد.
به گزارش گاردین، هنوز مشخص نیست این بیانیه همان سند مشترکی است که پیشتر از احتمال انتشار آن پس از نشست سهجانبه خبر داده شده بود یا رسانههای چین متن جداگانهای را منتشر کردهاند.
در مقدمه این بیانیه آمده است که شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ در شنژن دیدار کردند. در این متن، از قدردانی رهبران روسیه و آمریکا از چین به دلیل میزبانی نشست نیز یاد شده است.
بر اساس این بیانیه، سه رهبر درباره وضعیت کنونی بینالمللی تبادل نظر کرده و بر تعهد خود برای حفظ ثبات راهبردی و امنیت بینالمللی تأکید کردهاند.
اصلاح سازمان ملل؛ تعهد سه عضو دائم شورای امنیت
نخستین محور بیانیه به اصلاح سازمان ملل متحد اختصاص دارد. چین، روسیه و آمریکا بهعنوان سه عضو دائم شورای امنیت اعلام کردهاند که برای پیشبرد اصلاحات این سازمان تلاش خواهند کرد تا سازمان ملل بتواند مؤثرتر به چالشهای جهانی پاسخ دهد و مأموریت اصلی خود در حفظ صلح و امنیت بینالمللی را انجام دهد.
امنیت انرژی و تأکید بر جریان باثبات نفت
در بخش دوم، سه کشور بر اهمیت ثبات جریان انرژی تأکید کردهاند. بر اساس متن منتشرشده، چین، روسیه و آمریکا قصد دارند تولید و عرضه فرآوردههای نفتی پالایششده را با هدف تأمین منافع همه کشورها افزایش دهند.
این بخش از بیانیه، امنیت و استمرار عرضه انرژی را بهعنوان یکی از زمینههای همکاری سه قدرت مطرح میکند.
انتقاد از سوءاستفاده از صلاحیت دیوان کیفری بینالمللی
موضوع دیوان کیفری بینالمللی، سومین محور این بیانیه است. سه رئیسجمهور در این بخش بر اهمیت اصل رضایت دولتها و احترام به مصونیت مقامات دولتی تأکید کرده و اعلام کردهاند که دیوان کیفری بینالمللی و سایر نهادهای مشابه نباید از صلاحیتهای خود سوءاستفاده کنند.
سلاحهای هستهای؛ تأکید بر جلوگیری از جنگ
در چهارمین و آخرین محور بیانیه، رهبران چین، روسیه و آمریکا بار دیگر بر این اصل تأکید کردهاند که جنگ هستهای قابل پیروزی نیست و نباید آغاز شود.
آنها همچنین اعلام کردهاند که درباره راههای کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از اشاعه سلاحهای هستهای گفتوگو خواهند کرد.
ترامپ: در حال رقم زدن تاریخ هستیم
دونالد ترامپ در آغاز نشست، با خطاب قرار دادن پوتین و شی جینپینگ، این دیدار را رویدادی مهم توصیف کرد و گفت: «ما واقعاً در حال رقم زدن تاریخ هستیم.»
رئیسجمهور آمریکا با اشاره به اینکه رهبران پیشین معمولاً از گفتوگو با کشورهایی که با آنها اختلافنظر داشتند خودداری میکردند، اظهار داشت که او و همتایانش رویکرد متفاوتی در پیش گرفتهاند و به جای فاصله گرفتن از اختلافات، برای گفتوگو درباره آنها پشت یک میز نشستهاند.
ترامپ همچنین با تأکید بر مسئولیت سه کشور در قبال تحولات جهانی گفت رؤسای جمهور آمریکا، چین و روسیه بهعنوان رهبران سه قدرت بزرگ، وظیفه دارند درباره مسائلی که نهتنها بر مردم کشورهایشان، بلکه بر آینده کل جهان تأثیر میگذارد، گفتوگویی باز، محترمانه و سازنده داشته باشند.
او در بخش دیگری از اظهارات خود، جلوگیری از گسترش تسلیحات هستهای را از محورهای مهم همکاری سه کشور دانست و با اشاره به ایران مدعی شد: «این همان کاری است که ما در قبال ایران انجام میدهیم.»
رئیسجمهور آمریکا همچنین درباره جنگ اوکراین ابراز امیدواری کرد که پوتین و طرف مقابل خواهان پایان دادن به جنگ باشند و گفت به نظر میرسد تحولاتی در این زمینه در حال وقوع است.
پیام شی جینپینگ؛ نابودی کامل سلاحهای هستهای
یکی از مهمترین محورهای مطرحشده در این نشست، موضع رئیسجمهور چین درباره آینده تسلیحات هستهای بود.
شی جینپینگ خواستار ممنوعیت جامع و نابودی کامل سلاحهای هستهای شد و تأکید کرد که جهان باید به سمت ایجاد شرایطی عاری از این تسلیحات حرکت کند.
رئیسجمهور چین با اشاره به پیامدهای فاجعهبار جنگ هستهای گفت: «جنگ هستهای قابل پیروزی نیست و نباید درگیرد.»
او همچنین بر ضرورت بهکارگیری همه تلاشها برای جلوگیری از وقوع چنین جنگی تأکید کرد؛ موضعی که در شرایط افزایش رقابتهای نظامی و راهبردی میان قدرتهای بزرگ، اهمیت ویژهای دارد.
اظهارات شی درباره خلع سلاح هستهای در حالی مطرح شد که ترامپ نیز بر ضرورت همکاری کشورها برای جلوگیری از گسترش این تسلیحات تأکید کرده بود؛ هرچند مواضع سه کشور درباره چگونگی تحقق خلع سلاح و محدودیتهای هستهای همچنان نیازمند روشن شدن جزئیات بیشتری است.
پوتین: مسئولیت مشترک در حفظ صلح و امنیت جهانی
ولادیمیر پوتین نیز در آغاز نشست با اشاره به جایگاه تاریخی آمریکا، چین و روسیه گفت این سه کشور از پیروزمندان جنگ جهانی دوم هستند و مسئولیت مشترکی در قبال حفظ صلح و امنیت بینالمللی بر عهده دارند.
رئیسجمهور روسیه با تأکید بر ضرورت گفتوگو درباره تحولات جهانی و منطقهای، امنیت انرژی را نیز از موضوعات مهم مورد توجه سه کشور دانست.
پوتین همچنین اظهار داشت که همکاری سازنده آمریکا میتواند به تقویت ثبات جهانی کمک کند؛ اظهاراتی که در فضای رقابتهای ژئوپلیتیکی و اختلافات راهبردی میان واشنگتن، مسکو و پکن قابل توجه است.
این دیدار در شرایطی برگزار شد که روابط سه قدرت بزرگ با مجموعهای از اختلافات سیاسی، اقتصادی و امنیتی همراه است و جنگ اوکراین، رقابتهای تجاری و فناوری، مسئله تایوان و آینده نظام کنترل تسلیحات از مهمترین موضوعات مورد اختلاف آنها محسوب میشود.
تایوان، اوکراین و دیوان کیفری بینالمللی در حاشیه مذاکرات
در کنار موضوع ایران و تسلیحات هستهای، جنگ اوکراین نیز یکی از محورهای مطرحشده در اظهارات ترامپ بود. رئیسجمهور آمریکا با اشاره به گفتوگوی دوجانبه خود با پوتین، از احتمال تحولات تازه در مسیر پایان جنگ سخن گفت، اما جزئیات مشخصی درباره توافق احتمالی یا نتیجه مذاکرات ارائه نکرد.
ترامپ همچنین دیوان کیفری بینالمللی را نهادی خارج از کنترل توصیف کرد و مدعی شد که این نهاد از حدود اختیارات خود فراتر رفته است.
از سوی دیگر، خبرگزاری شینهوا گزارش داد که ترامپ در جریان مذاکرات دوجانبه با شی جینپینگ اعلام کرده است واشنگتن از استقلال تایوان حمایت نمیکند؛ موضعی که با توجه به حساسیت مسئله تایوان در روابط آمریکا و چین، از اهمیت سیاسی برخوردار است.
پایان نشست بدون بیانیه مشترک؛ پیامهای مهم در انتظار جزئیات بیشتر
پایان نشست سهجانبه پس از ۹۰ دقیقه، بدون صدور بیانیه مشترک یا اعلام توافق مشخص، نشان میدهد که دستکم در اطلاعات منتشرشده، نتیجه عملی و جزئیات توافق احتمالی میان سه طرف هنوز روشن نیست.
با این حال، طرح همزمان موضوعاتی چون ایران، جنگ اوکراین، خلع سلاح هستهای و تایوان در گفتوگوی رهبران سه قدرت بزرگ، اهمیت این دیدار را فراتر از یک ملاقات تشریفاتی قرار میدهد.
در شرایطی که واشنگتن، مسکو و پکن هر یک در پی حفظ و تقویت موقعیت راهبردی خود در نظم بینالمللی هستند، تداوم چنین گفتوگوهایی میتواند بر معادلات امنیتی و سیاسی جهان اثرگذار باشد. با این حال، ارزیابی دستاوردهای واقعی نشست به انتشار جزئیات مذاکرات و مشخص شدن مواضع عملی سه کشور در قبال پروندههای مطرحشده وابسته است.