نورنیوز_گروه سیاسی: تحولات ۲۴ ساعت گذشته نشان می‌دهد تنگه هرمز، تحرکات نظامی آمریکا، فشارهای رژیم صهیونیستی، احتمال گسترش جغرافیای جنگ به اروپا و ابتکارهای دیپلماتیک منطقه‌ای، پنج محور اصلی معادلات جدید تقابل تهران و واشنگتن را تشکیل می‌دهند؛ تحولاتی که در کنار تهدیدهای تازه ترامپ، از پیچیده‌ترشدن محاسبات نظامی و سیاسی طرف‌های درگیر حکایت دارد.
تنگه هرمز؛ کانون فشار اقتصادی و تقابل نظامی
وزیر خارجه ترکیه با اشاره به پیامدهای جنگ اوکراین و بحران تنگه هرمز تأکید کرد که بسته‌شدن این آبراه، فشارهای اقتصادی جهانی را با اثری فزاینده به سطوح بسیار بالاتری رسانده و هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی بحران‌ها دیگر قابل پنهان‌کردن نیست.
در همین حال، سخنگوی سپاه پاسداران با اشاره به ناکامی آمریکا در بازگشایی تنگه هرمز اعلام کرد واشنگتن با وجود برخورداری از بزرگ‌ترین نیروی دریایی جهان و چند دهه حضور نظامی در غرب آسیا، حتی نتوانسته است برای چند ساعت این آبراه را باز کند.
سردار محبی افزود تحولات اخیر نشان داده است که آمریکا توان تأمین امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز را ندارد و با وجود برخورداری از فناوری‌های پیشرفته نظامی، در برابر توان دفاعی ایران آسیب‌پذیر است.
سردار محبی همچنین از هدف قرار گرفتن پایگاه‌های اطلاعاتی آمریکا در جنگ ۴۰ روزه خبر داد و با اشاره به تغییر مرحله تقابل، از شناسایی اهداف جدید برای دستیابی به بازدارندگی حداکثری سخن گفت.
معاون روابط عمومی سپاه نیز اعلام کرد در صورت تجاوز مجدد دشمن، اهداف جدیدی معرفی خواهد شد و ظرفیت‌های دفاعی ایران فراتر از گذشته خواهد بود.
روابط عمومی نیروی دریایی سپاه نیز از انفجار دو فروند نفتکش متخلف در مسیر غیرمجاز تنگه هرمز بر اثر برخورد با مین دریایی خبر داد. بر اساس این اطلاعیه، یکی از نفتکش‌ها که یک سوپرنفتکش بوده، پس از انفجار شدید دچار آتش‌سوزی شده است.
سپاه اعلام کرد این نفتکش‌ها با خاموش‌کردن سامانه‌های ناوبری و شناسایی خود و با حمایت ارتش آمریکا قصد عبور مخفیانه از مسیر غیرمجاز را داشتند که پس از حادثه متوقف شدند.
همچنین سازمان تجارت دریایی انگلیس از وقوع حادثه برای یک نفتکش در فاصله ۷۲ مایلی رأس‌الخفجی عربستان خبر داد و اعلام کرد این شناور هدف اصابت دو پرتابه ناشناس قرار گرفته است؛ الخفجی شهری مرزی میان عربستان و کویت است و این حادثه بر دامنه تحولات امنیتی در آب‌های منطقه افزوده است.
هم‌زمان، گزارش‌هایی از حضور پنج فروند هواپیمای سوخت‌رسان آمریکایی در محدوده تنگه هرمز منتشر شده است.
از سوی دیگر، شرکت قطری ناقلات تأیید کرد یکی از کشتی‌های حمل گاز این شرکت شامگاه ۳۰ اکتبر در فاصله حدود ۷۴ کیلومتری جنوب جزیره لاوان هدف اصابت پرتابه‌ای ناشناس قرار گرفته و دچار آتش‌سوزی شده است.
در حوزه صادرات انرژی نیز گزارش تانکرترکرز از رسیدن محموله دو میلیون بشکه‌ای نفت ایران به چین حکایت دارد. تصاویر ماهواره‌ای، پهلوگیری نفتکش مرتبط با ایران را در بنادر چین تأیید کرده‌اند؛ نفتکشی که حدود سه ماه و نیم پیش ایران را ترک کرده بود.
در همین شرایط، دونالد ترامپ مدعی شد آمریکا تنگه هرمز را از ایران گرفته و آب‌های ایران را محاصره کرده است. رئیس‌جمهور آمریکا همچنین ادعا کرد اکنون میزان نفت عبوری از تنگه هرمز حتی از هشت ماه پیش نیز بیشتر شده است.
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که ترامپ توضیح روشنی درباره چگونگی تحقق ادعای کنترل و محاصره تنگه هرمز و هم‌زمان افزایش عبور نفت از آن ارائه نکرده است. تداوم نگرانی‌ها در بازار انرژی و افزایش قیمت نفت و فرآورده‌های نفتی نیز پرسش‌هایی را درباره نسبت میان ادعاهای کاخ سفید و واقعیت‌های اقتصادی و امنیتی این آبراه راهبردی ایجاد کرده است.
به این ترتیب، تنگه هرمز علاوه بر آنکه به کانون تقابل نظامی و امنیت دریایی تبدیل شده، به عرصه‌ای برای رقابت روایت‌ها میان تهران و واشنگتن نیز تبدیل شده است؛ جایی که هر طرف تلاش می‌کند تصویر متفاوتی از میزان کنترل، قدرت و هزینه‌های تقابل ارائه دهد.
آرایش نظامی جدید؛ هشدار درباره گسترش جغرافیای جنگ
سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر آمادگی کامل نیروهای مسلح اعلام کرد ایران برای پاسخ به آمریکا حتی در خارج از غرب آسیا نیز آمادگی دارد و تعیین زمان پایان جنگ احتمالی آینده در اختیار تهران خواهد بود.
مخبر، مشاور و دستیار مقام معظم رهبری نیز با تأکید بر تغییر معادلات بازدارندگی تصریح کرد جغرافیای تهدید دیگر تعیین‌کننده جغرافیای پاسخ نیست؛ موضعی که بر گسترش دامنه بازدارندگی ایران فراتر از محدوده جغرافیایی غرب آسیا تأکید دارد.
در همین چارچوب، منوچهر متکی، نماینده مجلس شورای اسلامی و وزیر خارجه اسبق ایران، با اشاره به نقش برخی کشورهای اروپایی در پشتیبانی از عملیات نظامی آمریکا علیه ایران گفت کشورهایی مانند انگلیس، ایتالیا، پرتغال و آلمان پایگاه‌های نظامی خود را در اختیار جنگنده‌های آمریکایی قرار داده‌اند تا این جنگنده‌ها پس از تجهیز به بمب و تسلیحات، علیه ملت ایران عملیات انجام دهند.
متکی با استناد به این موضوع، کشورهای یادشده را نیز در جنایات آمریکا علیه ایران شریک دانست. این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که موضوع استفاده آمریکا از ظرفیت‌ها و زیرساخت‌های نظامی متحدان اروپایی در عملیات علیه ایران، می‌تواند ابعاد تازه‌ای به بحث مسئولیت کشورهای پشتیبان نظامی ببخشد.
هم‌زمان، وزیر خارجه اسبق ایران نیز هشدار داده است که در صورت آغاز جنگ دیگری علیه ایران، دامنه درگیری‌ها می‌تواند به اروپا نیز کشیده شود؛ هشداری که در کنار مواضع مقام‌های ایرانی درباره تغییر جغرافیای بازدارندگی، نشان‌دهنده اهمیت نقش‌آفرینی کشورهای خارج از منطقه در محاسبات احتمالی جنگ آینده است.
هشدار درباره جنگ چندجبهه‌ای و پیامدهای منطقه‌ای
فایننشال‌تایمز در گزارشی درباره احتمال ازسرگیری درگیری‌ها با ایران نوشت چنین تقابلی می‌تواند به فعال‌شدن جبهه‌های جدید از سوی گروه‌های متحد ایران، از جمله انصارالله یمن، منجر شود.
الون میزراحی، تحلیلگر سیاسی اسرائیلی نیز با اشاره به احتمال گسترش دامنه درگیری‌ها، از امکان هدف قرار گرفتن تأسیسات نظامی آمریکا در قبرس و یونان و همچنین احتمالاً رومانی، آلبانی و ایتالیا در دور تازه تقابل سخن گفته است.
در همین چارچوب، ارتش رژیم صهیونیستی از آغاز رزمایشی یک‌هفته‌ای در مناطق مختلف خبر داده است. این رزمایش با هدف سنجش آمادگی نیروها برای مواجهه هم‌زمان با شرایط اضطراری در چند جبهه، تمرین سناریوهای پیچیده در جبهه داخلی و عملیات جست‌وجو و نجات برگزار می‌شود.
هاآرتص نیز درباره پیامدهای حمله مجدد به ایران هشدار داده و احتمال ورود کل منطقه به یک جنگ گسترده را مطرح کرده است.
یک ژنرال ارشد پیشین ارتش رژیم صهیونیستی نیز با اشاره به بحران‌های داخلی، فرار نخبگان و مشکلات ساختاری این رژیم، ماجراجویی نظامی مشترک نتانیاهو و ترامپ علیه ایران را تهدیدی جدی برای بقای اسرائیل و ثبات منطقه دانسته است.
جو کنت، مدیر سابق مرکز ملی مبارزه با تروریسم آمریکا، نیز تأکید کرده است هیچ راهکار نظامی نمی‌تواند ایران را به پذیرش شروط آمریکا برای توافق وادار کند. وی هشدار داد حمله مجدد می‌تواند جنگ را گسترش دهد، زیرساخت‌های انرژی خلیج فارس را در معرض تهدید قرار دهد، تلفات نظامیان آمریکایی را افزایش دهد و قیمت انرژی را با جهش مواجه کند.
او خواستار عقب‌نشینی ترامپ از مسیر نظامی و بازگشت به مذاکره شد.
فشار نتانیاهو بر ترامپ؛ اختلاف بر سر زمان حمله
هم‌زمان با افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران، آکسیوس گزارش داد بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، ترامپ را تحت فشار قرار داده است تا بلافاصله پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا حمله‌ای گسترده علیه ایران انجام دهد؛ با این حال، ترامپ تمایل دارد فرصت بیشتری به دیپلماسی داده شود.
این رسانه همچنین تماس تلفنی اخیر ترامپ و نتانیاهو درباره ایران را سخت، مستقیم و شفاف توصیف کرده است.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در ادامه تهدیدهای تکراری علیه ایران مدعی شد تهران باید میان پذیرش توافق موردنظر واشنگتن و مواجهه با نابودی یکی را انتخاب کند؛ اظهاراتی که بار دیگر بر تداوم رویکرد تهدید و فشار کاخ سفید در برابر ایران تأکید دارد.
در همین حال، ادی کوهن، خبرنگار اسرائیلی، مدعی شده است که بر اساس اطلاعات منابعش، حمله به ایران در پایان همین هفته انجام خواهد شد.
از سوی دیگر، الون میزراحی نیز درباره احتمال گسترش اهداف نظامی آمریکا در جغرافیایی فراتر از غرب آسیا هشدار داده است. مجموعه این مواضع و گزارش‌ها نشان می‌دهد هم‌زمان با افزایش فشارهای سیاسی برای اقدام نظامی، نگرانی درباره پیامدهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای چنین تصمیمی نیز در حال افزایش است.
دیپلماسی منطقه‌ای؛ ابتکار هفت‌روزه ایران روی میز
در عرصه دیپلماسی، سیدعباس عراقچی با تأکید بر آمادگی ایران برای دفاع و دیپلماسی اعلام کرد انتخاب مسیر آینده به عقلانیت آمریکا بستگی دارد.
وزیر امور خارجه تصریح کرد تهران در حال حاضر برنامه‌ای برای ملاقات با هیئت آمریکایی ندارد و معاون وی برای ادامه رایزنی‌ها با طرف قطری در دوحه حضور دارد. وی شایعات مربوط به تنظیم مذاکرات با آمریکا را گمانه‌زنی رسانه‌ای دانست.
عراقچی همچنین از تداوم رایزنی‌ها با میانجی‌گران قطری و پاکستانی خبر داد. بر اساس طرح هفت‌روزه ایران، در صورت تحقق شروط منطقی تهران، از جمله عدم وضع تحریم‌های جدید و عدم افزایش نیروهای آمریکایی مطابق یادداشت اسلام‌آباد، تنگه هرمز در روز ششم بازگشایی و مذاکرات ایران و آمریکا در روز هفتم از سر گرفته خواهد شد.
قطر نیز پیشنهاد داده است این بازه زمانی هفت‌روزه به پنج روز یا کمتر کاهش یابد.
عراقچی در اظهاراتی دیگر از کشورهای منطقه خواست مانع شکل‌گیری جنگ جدید شوند و تأکید کرد در صورت حمله مجدد، ایران منفعل نخواهد ماند. وی همچنین گفت برخی کشورهای منطقه آمریکا را به حمله علیه ایران تشویق کرده‌اند و ابراز امیدواری کرد این کشورها از تحولات گذشته درس گرفته باشند.
در همین راستا، وزیر خارجه مصر از رایزنی‌های فشرده قاهره با تهران، واشنگتن، ریاض و دیگر شرکای منطقه‌ای و بین‌المللی برای مهار تنش‌ها خبر داد.
مشاور دیپلماتیک رئیس امارات نیز اعلام کرد ابوظبی خواهان جنگ جدید نیست و امنیت کشورهای حاشیه خلیج فارس را به‌هم‌پیوسته دانست.
رؤسای جمهور عراق و مصر نیز در گفت‌وگویی تلفنی بر ضرورت پایان درگیری‌ها، مهار بحران‌های منطقه‌ای و استفاده از دیپلماسی برای جلوگیری از گسترش بی‌ثباتی تأکید کردند.
تشدید مخالفت‌ها با جنگ؛ از اعتراضات اروپا تا انتقاد در آمریکا
در اروپا، اعتراضات علیه پیامدهای جنگ‌افروزی آمریکا و رژیم صهیونیستی در کشورهای مختلف ادامه یافته است. در فرانسه، آلمان و آلبانی تجمعاتی برگزار شد و معترضان فرانسوی پرچم‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی را به آتش کشیدند.
البرادعی، مدیرکل پیشین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نیز هرگونه حمله مجدد آمریکا به ایران را «دیوانگی محض» توصیف کرد و هشدار داد چنین اقدامی جز خشونت و ویرانی بیشتر، پیامدی نخواهد داشت و منطقه بهای سنگینی خواهد پرداخت. وی از طرف‌های دارای نفوذ بر ترامپ خواست تمام تلاش خود را برای منصرف‌کردن رئیس‌جمهور آمریکا از این ماجراجویی نظامی به کار گیرند.
در آمریکا نیز برنی سندرز، سناتور مستقل، با انتقاد شدید از سیاست‌های ترامپ، جنگ علیه ایران را غیرقانونی و مغایر قانون اساسی آمریکا توصیف کرد.
وی همچنین از سیاست‌های کابینه نتانیاهو انتقاد کرد و اسرائیل را به ارتکاب نسل‌کشی علیه مردم فلسطین متهم ساخت.
یک رسانه آمریکایی نیز از نگرانی فزاینده نظامیان و کهنه‌سربازان این کشور درباره ازسرگیری جنگ با ایران خبر داده و به آسیب‌پذیری نیروهای آمریکایی و مخالفت جدی با ورود دوباره به درگیری‌ها اشاره کرده است.
پیگیری حقوقی جنایات جنگی؛ ۱۳۰ دادخواست علیه آمریکا و اسرائیل
در حوزه پیگیری حقوقی پیامدهای جنگ، نخستین جلسه علنی رسیدگی به پرونده مطالبه خسارت معنوی خانواده‌های شهدای جنگ ۱۲ روزه و آسیب‌دیدگان حمله به زندان اوین در شعبه ۵۵ دادگاه حقوقی روابط بین‌الملل تهران برگزار شد.
در این پرونده، ۱۳۰ دادخواست علیه دولت آمریکا، مقام‌های این کشور و سران رژیم صهیونیستی مطرح شده است؛ اقدامی که با هدف پیگیری حقوقی خسارت‌های معنوی واردشده به خانواده‌های شهدا و آسیب‌دیدگان جنگ دنبال می‌شود.
در مجموع، تحولات اخیر نشان می‌دهد معادله تقابل تهران و واشنگتن دیگر صرفاً به تهدیدهای نظامی یا مذاکرات سیاسی محدود نیست. تنگه هرمز به کانون فشارهای اقتصادی و رقابت روایت‌ها تبدیل شده، اختلافات درباره زمان و چگونگی اقدام نظامی میان واشنگتن و تل‌آویو ادامه دارد و هشدارها درباره گسترش جغرافیای جنگ به خارج از غرب آسیا نیز افزایش یافته است.
در مقابل، ابتکار هفت‌روزه ایران و تحرکات دیپلماتیک کشورهای منطقه همچنان مسیری برای جلوگیری از دور تازه درگیری‌ها پیش روی طرف‌ها قرار داده است. اکنون پرسش اصلی این است که آیا واشنگتن با پذیرش الزامات یک مسیر دیپلماتیک، امکان مهار بحران را فراهم خواهد کرد یا فشارهای نظامی و محاسبات سیاسی تل‌آویو، منطقه را وارد مرحله تازه‌ای از تقابل خواهد کرد؛ مرحله‌ای که پیامدهای آن ممکن است به مرزهای غرب آسیا محدود نماند.
