نورنیوز-گروه سیاسی: حضور مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، در هشتمین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز در مسکو و دیدار او با ولادیمیر پوتین، فراتر از یک رویداد دیپلماتیک، حامل پیام‌هایی درباره جایگاه ایران در معادلات سیاسی و انرژی جهان است. تأکید دو رئیس‌جمهور بر گسترش همکاری‌ها، حل مسائل منطقه‌ای بدون اتکا به آمریکا و مخالفت با یک‌جانبه‌گرایی، در کنار مواضع بیانیه پایانی اجلاس درباره تحریم‌ها و امنیت انرژی، از اهمیت این رویداد حکایت دارد.
شکست سناریوی شکاف میان تهران و مسکو
دیدار پزشکیان و پوتین در حاشیه اجلاس مسکو، استمرار روابط راهبردی دو کشور را در شرایطی به نمایش گذاشت که پیش‌تر ترامپ از ایجاد فاصله میان تهران و مسکو سخن گفته بود. پوتین با تأکید بر همسایگی و منافع مشترک دو کشور، اعلام کرد مبادلات تجاری ایران و روسیه در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به دوره مشابه سال گذشته ۱۰.۴ درصد افزایش یافته و اجرای پروژه‌های مشترک، از جمله ساخت نیروگاه هسته‌ای بوشهر، ادامه دارد.
پزشکیان نیز با قدردانی از حمایت‌های سیاسی و اقتصادی روسیه، بر ضرورت حرکت به سوی جهانی چندقطبی تأکید کرد و گفت کشورهای منطقه می‌توانند مسائل خود را بدون اتکا به آمریکا حل کنند. پوتین نیز با اشاره به نگرانی مشترک دو کشور از تحولات منطقه، بر پیگیری منافع مشترک و ضرورت حرکت اوضاع در مسیری مثبت تأکید داشت.
این مواضع، در کنار تأکید پیشین مقام‌های روس بر تداوم همکاری با ایران، نشان می‌دهد مناسبات تهران و مسکو همچنان از ظرفیت توسعه برخوردار است. همکاری در حوزه نفت و گاز نیز می‌تواند زمینه‌ساز سرمایه‌گذاری مشترک، تقویت پیوندهای اقتصادی و کاهش آثار تحریم‌ها باشد.
ظرفیت‌های امنیت‌ساز ایران؛ از میدان تا انرژی
پزشکیان در سخنرانی اجلاس، مداخلات نظامی آمریکا در خلیج فارس را عاملی تهدیدکننده برای ثبات بازار جهانی انرژی دانست و هشدار داد این اقدامات با ایجاد شوک‌های تازه، قیمت‌گذاری، عرضه و انتقال انرژی را مختل می‌کند و رشد اقتصادی جهان را به خطر می‌اندازد. این موضع، پیوند مستقیم امنیت منطقه‌ای با امنیت اقتصادی و انرژی جهان را برجسته می‌کند.
ایران با تکیه بر توان بومی، مقاومت در برابر سلطه‌گری آمریکا و رژیم صهیونیستی و مدیریت تنگه هرمز، در معادلات امنیتی و انرژی جایگاهی اثرگذار دارد. در همین چارچوب، تقویت همگرایی منطقه‌ای و درون‌زا کردن امنیت نیز از محورهای سیاست ایران بوده است؛ رویکردی که نشست تهران با حضور مقامات ارشد پاکستان، ترکیه و عربستان، جلوه‌ای از آن به شمار می‌رود.
امنیت در جهان امروز صرفاً مفهومی نظامی نیست و ابعاد اقتصادی، سیاسی و زیست‌محیطی را نیز دربرمی‌گیرد. جنگ‌افروزی در غرب آسیا، اختلال در مسیرهای انتقال انرژی و افزایش نااطمینانی در بازارهای جهانی، اهمیت این واقعیت را آشکار کرده است. ایران به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر نفت و گاز جهان، ظرفیت آن را دارد که با توسعه زیرساخت‌ها، تقویت ترانزیت انرژی و همکاری با کشورهای مصرف‌کننده، در تأمین پایدار نیازهای جهانی نقش‌آفرینی کند. پیشنهادهای ایران در چارچوب بریکس، شانگهای و کشورهای مستقل مشترک‌المنافع نیز در همین مسیر قابل ارزیابی است.
نتایج اجلاس؛ مخالفت با تحریم و تقویت امنیت انرژی
بیانیه پایانی اجلاس مسکو، مواضع مشترک کشورهای عضو را درباره حاکمیت بر منابع گاز، امنیت عرضه و مقابله با فشارهای یک‌جانبه بازتاب داد. سران کشورهای عضو بر حق حاکمیتی خود بر منابع گاز طبیعی تأکید کردند و مخالفت قاطع خود را با اقدامات قهری یک‌جانبه و تحریم‌های فاقد مجوز سازمان ملل اعلام داشتند.
همچنین ضرورت توسعه قراردادهای بلندمدت، تنوع‌بخشی به مسیرهای تجاری و لجستیکی، تقویت همکاری‌های فنی و سرمایه‌گذاری و ایجاد سازوکارهای واکنش به بحران‌های بازار گاز مورد تأکید قرار گرفت. حفظ آزادی کشتیرانی، تداوم زنجیره‌های تأمین و حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی گاز نیز در شمار محورهای بیانیه بود. این مجمع که اعضای اصلی آن حدود ۷۰ درصد ذخایر اثبات‌شده گاز جهان را در اختیار دارند، از ظرفیت قابل‌توجهی برای هماهنگی سیاست‌های تولیدکنندگان برخوردار است.
پزشکیان پس از پایان سفر نیز اجلاس را سازنده و ثمربخش توصیف کرد و از تفاهم‌های حاصل‌شده در دیدار با پوتین و امیر قطر در حوزه‌هایی همچون کشاورزی، نفت و گاز، راه‌سازی، مسائل امنیتی و همکاری‌های دوجانبه خبر داد.
این تفاهم‌ها، زمینه‌های همکاری را نشان می‌دهند؛ هرچند میزان تحقق آنها به توافق‌های اجرایی و پیگیری‌های بعدی وابسته است.
جنگ رمضان؛ الگویی پیش روی نظم چندجانبه‌گرا
جنگ رمضان بار دیگر نشان داد که منازعات نظامی در غرب آسیا، پیامدهایی فراتر از مرزهای منطقه دارند و امنیت انرژی جهان را متأثر می‌کنند. از یک سو، اقدامات نظامی و فشارهای یک‌جانبه آمریکا، پرسش‌هایی جدی درباره احترام به استقلال کشورها و حقوق بین‌الملل ایجاد کرده است؛ از سوی دیگر، تحولات تنگه هرمز و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی، اهمیت نقش ایران در معادلات آینده را برجسته ساخته است.
در چنین شرایطی، تلاش برای سلطه بر منابع انرژی و تبدیل آنها به ابزار فشار، در برابر ضرورت همکاری و تأمین منافع مشترک قرار می‌گیرد. اجلاس مسکو نشان داد که مخالفت با تحریم‌های یک‌جانبه، تقویت همکاری میان تولیدکنندگان و حفاظت از امنیت عرضه، بخشی از دستورکار مشترک کشورهای صادرکننده گاز است.
ایران با برخورداری از منابع گسترده انرژی، موقعیت ژئوپلیتیک و ظرفیت‌های امنیتی، می‌تواند در شکل‌دهی به همکاری‌های پایدار نقش‌آفرین باشد. دستاورد اصلی اجلاس زمانی محقق خواهد شد که مواضع مشترک درباره چندجانبه‌گرایی و امنیت انرژی، به سرمایه‌گذاری، همکاری عملی و سازوکارهای پایدار تبدیل شود. معادلات انرژی جهان در پی بحران‌های اخیر با چالش‌هایی تازه روبه‌رو شده و جایگاه ایران در این معادلات، بیش از گذشته نیازمند توجه و محاسبه است.
