نورنیوز-گروه سیاسی: حضور مقام‌های ارشد این کشورها، از جمله شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، فیلدمارشال عاصم، فرمانده ارتش پاکستان و ابراهیم کالین، رییس سازمان اطلاعات ترکیه و گفت‌وگوی آنان با مقام‌های ایران، از اهمیت این نشست حکایت دارد. چنین حضوری نشان می‌دهد که کشورهای منطقه در پی ارزیابی دقیق‌تر شرایط و بررسی راه‌هایی برای جلوگیری از گسترش بحران هستند. این نشست در مقطعی برگزار می‌شود که منطقه با مجموعه‌ای از بحران‌های امنیتی و اقتصادی روبه‌رو است. تحولات یمن، وضعیت ناپایدار باب‌المندب و تنگه هرمز و نگرانی از اختلال در مسیرهای انتقال انرژی، پیامدهایی فراتر از مرزهای منطقه دارد. بازارهای جهانی انرژی به شدت به امنیت این گذرگاه‌ها وابسته‌اند و تداوم تنش می‌تواند هزینه‌های اقتصادی سنگینی به کشورهای مختلف تحمیل کند. در چنین شرایطی، هر ابتکار سیاسی که بتواند از تشدید درگیری جلوگیری کند، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. با وجود تهدیدهای لفظی دونالد ترامپ، به نظر می‌رسد بخشی از نخبگان سیاسی و اقتصادی امریکا به پیامدهای ادامه جنگ توجه کرده‌اند. تداوم تقابل با ایران می‌تواند بازارهای جهانی را با رکودی بی‌سابقه روبه‌رو سازد، قیمت نفت را به شدت افزایش دهد و بر جایگاه دلار و اقتصاد امریکا و اروپا اثر منفی بگذارد. از این منظر، ادامه جنگ تنها یک مساله نظامی نیست، بلکه می‌تواند بحرانی اقتصادی در سطح جهانی ایجاد کند. این واقعیت، انگیزه‌ای برای حرکت به سوی راه‌حل سیاسی و مهار تنش‌ها فراهم می‌‌آورد. در این میان، کشورهای منطقه نیز هزینه‌های ناامنی را به‌روشنی احساس کرده‌اند. عربستان، امارات، بحرین و کویت در ماه‌های گذشته با آسیب‌ها و تهدیدهای جدی روبه‌رو بوده‌اند و می‌دانند که گسترش جنگ می‌تواند زیرساخت‌ها و منافع اقتصادی آنان را بیش از پیش در معرض خطر قرار دهد. به همین دلیل، این کشورها به این جمع‌بندی نزدیک شده‌اند که حضور نظامی امریکا در منطقه لزوما امنیت پایدار ایجاد نمی‌کند و ممکن است خود به عاملی برای افزایش هزینه‌ها و تشدید بحران تبدیل شود. یکی از پیام‌های مهم نشست تهران، حرکت تدریجی به سوی بومی‌سازی امنیت منطقه است. کشورهای منطقه بیش از گذشته به این واقعیت توجه می‌کنند که امنیت پایدار باید بر گفت‌وگو، همکاری و مشارکت بازیگران منطقه‌ای استوار باشد. ایران در این چارچوب، به دلیل موقعیت جغرافیایی و نقش اثرگذار خود، نمی‌تواند از معادلات امنیتی منطقه کنار گذاشته شود. هر سازوکاری که بدون حضور ایران شکل بگیرد، با محدودیت‌های جدی روبه‌رو خواهد شد و نمی‌تواند به ثباتی فراگیر و بادوام برسد.
نشست چهارجانبه تهران از این جهت اهمیت دارد که کشورهای حاضر می‌توانند درباره نگرانی‌های مشترک گفت‌وگو کنند و راه‌هایی برای کاهش تنش بیابند. گفت‌وگوهای امنیتی، اگر با اراده سیاسی و پیگیری مستمر همراه باشد، می‌تواند به ایجاد تفاهم‌هایی درباره امنیت گذرگاه‌های آبی، جلوگیری از گسترش درگیری و کاهش تهدید علیه زیرساخت‌های حیاتی کمک کند. این رایزنی‌ها همچنین می‌تواند زمینه‌ای برای آغاز ابتکارهای منطقه‌ای گسترده‌تر باشد؛ ابتکارهایی که به جای اتکا به مداخله قدرت‌های فرامنطقه‌ای، بر مسوولیت‌پذیری کشورهای منطقه تکیه دارند. البته شکل‌گیری چنین نظمی به گفت‌وگوهای مقطعی محدود نمی‌شود. کشورها باید اختلاف‌های خود را از مسیر مذاکره پیگیری کنند و از اقدام‌هایی که به بی‌اعتمادی و تشدید بحران می‌انجامد، بپرهیزند. ایران نیز می‌تواند با تاکید بر اصولی چون احترام متقابل، حفظ حاکمیت کشورها و پرهیز از مداخله، در شکل‌گیری چارچوبی مشترک برای امنیت منطقه نقش‌آفرینی کند. هدف باید ایجاد شرایطی باشد که هیچ کشوری احساس نکند برای حفظ امنیت خود ناگزیر از همراهی با جنگ یا پذیرش حضور نظامی گسترده قدرت‌های خارجی است. تغییر محاسبات منطقه‌ای را باید در پرتو مقاومت هشت‌ماهه ایران، تاب‌آوری مردم و توان دفاعی کشور نیز بررسی کرد. پاسخ نیروهای مسلح ایران و آمادگی دفاعی کشور، به طرف‌های مقابل نشان داد که هرگونه اقدام نظامی با هزینه‌های سنگین و پیامدهای پیش‌بینی‌ناپذیر همراه خواهد بود. تهدید زیرساخت‌های حیاتی و مسیرهای ارتباطی منطقه نیز یادآور این نکته بود که امنیت در خلیج‌فارس و پیرامون آن به‌هم‌پیوسته است و ناامنی در یک نقطه می‌تواند منافع همه کشورهای منطقه را تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین، حضور مقام‌های ارشد عربستان، پاکستان و ترکیه در تهران را می‌توان فرصتی مهم برای ایران دانست؛ فرصتی که در پیوند با توان دفاعی و ظرفیت دیپلماسی کشور به دست آمده است. اگر این نشست به توافق‌های عملی و پیگیری‌های مستمر منجر شود، می‌تواند راه را برای کاهش تنش، تقویت امنیت منطقه‌ای و گسترش همکاری‌ها باز کند. دورنمای پیش‌رو برای ایران می‌تواند در حوزه‌های سیاسی، امنیتی، اقتصادی و ارتباطی دستاوردهایی به همراه داشته باشد؛ به شرط آنکه فرصت کنونی به گفت‌وگویی پایدار و سازوکاری واقعی برای همکاری منطقه‌ای تبدیل شود.
