نورنیوز- گروه بین‌الملل: تحولات جنگ عربستان و یمن در روزهای اخیر از تشدید هم‌زمان درگیری‌های نظامی، افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت زیرساخت‌های حیاتی و گسترش پیامدهای اقتصادی و دیپلماتیک حکایت دارد. در حالی که مقام‌های یمنی از اجرای عملیات موشکی و پهپادی علیه اهدافی در عمق عربستان و کشته شدن غیرنظامیان در حملات هوایی سعودی خبر می‌دهند، گزارش‌هایی از خروج سرمایه‌گذاران خارجی از بازار سهام عربستان و تغییر در ارزیابی ریسک فعالیت اقتصادی در این کشور نیز منتشر شده است.
هم‌زمان، توافق دفاع مشترک عربستان، پاکستان و ترکیه در کانون توجه قرار گرفته است؛ توافقی که در صورت نهایی شدن مراحل تصویب و عملیاتی شدن آن می‌تواند بر محاسبات امنیتی منطقه اثر بگذارد، هرچند تاکنون نمی‌توان آن را به معنای ورود قطعی اعضا به جنگ یمن دانست.
حملات موشکی و پهپادی یمن و هدف قرار گرفتن تأسیسات نفتی و فرودگاه‌ها
نیروهای مسلح یمن در بیانیه‌ای که شبکه المسیره منتشر کرده، از اجرای هفت عملیات موشکی و پهپادی علیه اهدافی در عربستان سعودی خبر داده‌اند. بر اساس این بیانیه، فرودگاه ملک خالد در ریاض، تأسیسات آرامکو در ینبع، پالایشگاه رابغ، ایستگاه‌های پمپاژ نفت و خط لوله انتقال نفت از شرق به غرب عربستان، فرودگاه ملک فهد در دمام، فرودگاه نجران و پایگاه هوایی خمیس مشیط از اهداف اعلام‌شده این عملیات بوده‌اند.
نیروهای مسلح یمن اعلام کردند این حملات در واکنش به حملات هوایی ائتلاف سعودی به مناطق مختلف یمن انجام شده است. در بیانیه منتشرشده، از اصابت موشک‌ها و پهپادها به اهداف مورد نظر و اختلال در فعالیت فرودگاه ملک فهد نیز سخن گفته شده است؛ با این حال، جزئیات خسارات اعلام‌شده از سوی طرف یمنی به‌طور مستقل در اطلاعات موجود تأیید نشده است.
در همین چارچوب، گزارش‌هایی از به صدا درآمدن آژیرهای هشدار در مناطق جنوبی عربستان و شنیده شدن انفجارها در ریاض منتشر شده است. اهمیت این تحولات از آن جهت است که تداوم حملات به مراکز نفتی، فرودگاه‌ها و تأسیسات نظامی می‌تواند دامنه پیامدهای جنگ را از مناطق مرزی فراتر ببرد و بر فعالیت‌های اقتصادی و حمل‌ونقل اثر بگذارد.
کشتار غیرنظامیان یمن در 24 ساعت گذشته
در سوی دیگر درگیری‌ها، عمر البخیتی، سخنگوی دولت یمن، اعلام کرده است که عربستان طی ۲۴ ساعت پنج حمله مرگبار علیه غیرنظامیان انجام داده است. به گفته او، خانه‌ها، مزارع و پناهگاه‌های شهروندان هدف قرار گرفته‌اند و زنان و کودکان نیز در میان قربانیان بوده‌اند.
البخیتی همچنین گفت که در جریان تشدید درگیری‌ها، بیش از سه هزار حمله هوایی علیه مناطق مختلف یمن انجام شده و نزدیک به ۶۰۰ غیرنظامی جان خود را از دست داده‌اند.
انیس الاصبحی، سخنگوی وزارت بهداشت یمن، نیز پیش‌تر از کشته شدن ۱۹۳ نفر و مجروح شدن ۴۶۸ نفر در حملات مورد اشاره خبر داده بود. بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی او، در میان قربانیان ۶۲ کودک کشته و دست‌کم ۱۲۲ کودک زخمی شده‌اند؛ همچنین از کشته شدن ۲۴ زن و زخمی شدن ۵۹ زن دیگر سخن گفته شده است.
این آمارها و ادعاها در شرایطی مطرح می‌شوند که گزارش‌های مربوط به حملات در استان‌های تعز، صعده، عمران و الحدیده، نگرانی‌ها درباره وضعیت غیرنظامیان و آسیب‌پذیری مناطق مسکونی را افزایش داده‌اند.
حمله به مواضع نیروهای همسو با عربستان در عدن
یحیی سریع، سخنگوی نیروهای مسلح یمن، اعلام کرده است که مواضع نیروهای وابسته به عربستان در شهر عدن، از جمله محل تجمع در اردوگاه «النصر» و یک پایگاه دریایی، هدف قرار گرفته‌اند.
به گفته سریع، این نیروها با هدایت افسران سعودی در حال سازمان‌دهی و تجهیز بوده‌اند تا عملیات‌هایی علیه مردم و نیروهای مسلح یمن انجام دهند. او همچنین از افراد حاضر در صفوف نیروهای مورد حمایت عربستان خواسته است به این روند نپیوندند.
این اظهارات پس از انتشار گزارش‌هایی درباره وقوع انفجارهایی در عدن و اطراف فرودگاه بین‌المللی این شهر مطرح شده است. با این حال، اطلاعات ارائه‌شده درباره میزان خسارات، تلفات احتمالی و جزئیات عملیاتی این حمله کافی نیست و ادعاهای مطرح‌شده از سوی سخنگوی نیروهای مسلح یمن نیازمند تأیید مستقل است.
اختلاف روایت‌ها درباره مکه و مدینه
در ادامه جنگ رسانه‌ای و تبلیغاتی میان طرفین، یحیی سریع ادعای عربستان درباره هدف قرار گرفتن مناطق مقدس مکه و مدینه از سوی نیروهای یمنی را رد کرده است.
سخنگوی نیروهای مسلح یمن گفته است عملیات این نیروها متوجه تأسیسات نفتی و پایگاه‌های نظامی عربستان است و جزئیات حملات در زمان مقتضی اعلام خواهد شد. این موضع پس از آن بیان شده که گزارش‌هایی درباره به صدا درآمدن آژیرهای هشدار در مکه منتشر شده بود.
این اختلاف روایت‌ها نشان می‌دهد که در کنار درگیری نظامی، اطلاع‌رسانی درباره اهداف حملات و دامنه خسارات نیز به بخشی از تقابل دو طرف تبدیل شده است. در چنین شرایطی، برای ارزیابی دقیق رخدادها باید میان بیانیه‌های نظامی، گزارش‌های رسانه‌ای و اطلاعات تأییدشده مستقل تفاوت قائل شد.
خروج سرمایه از بورس عربستان؛ افزایش نگرانی درباره ریسک جنگ
پیامدهای جنگ تنها به میدان نظامی محدود نمانده و بازارهای مالی عربستان نیز با نگرانی‌هایی درباره افزایش ریسک امنیتی روبه‌رو شده‌اند.
بر اساس گزارشی که وبگاه انگلیسی «Arabian Gulf Business Insight» منتشر کرده، سرمایه‌گذاران خارجی در هفته منتهی به ۱۵ اکتبر حدود ۲۲۷ میلیون دلار از سهام عربستان را فروخته‌اند. مجموع فروش سهام سعودی از سوی سرمایه‌گذاران خارجی از ابتدای سپتامبر تا آن تاریخ نیز نزدیک به یک میلیارد و ۹۰۰ میلیون دلار اعلام شده است.
تحلیلگران نقل‌شده در این گزارش، افزایش ریسک ناشی از جنگ و نگرانی درباره امنیت تأسیسات حیاتی را از عوامل احتمالی خروج سرمایه می‌دانند. به گفته آنان، حملات منتسب به نیروهای یمنی به زیرساخت‌های عربستان، از جمله تأسیسات نفتی آرامکو، می‌تواند ارزیابی سرمایه‌گذاران از امنیت بازار این کشور را تغییر دهد.
آرامکو، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های نفتی جهان و از مهم‌ترین شرکت‌های بورسی عربستان، در مرکز این نگرانی‌ها قرار دارد. هرگونه اختلال در فعالیت تأسیسات نفتی یا افزایش احتمال حمله به زیرساخت‌های انرژی می‌تواند بر انتظارات بازار، هزینه بیمه و محاسبات سرمایه‌گذاران اثر بگذارد؛ هرچند برای نسبت دادن تمام خروج سرمایه به جنگ، بررسی سایر عوامل اقتصادی و مالی نیز ضروری است.
در همین حال، گزارش‌هایی درباره تعویق رویدادهای اقتصادی و انتقال فعالیت برخی کارکنان شرکت‌های خارجی به دورکاری منتشر شده است. این گزارش‌ها از افزایش حساسیت شرکت‌های بین‌المللی نسبت به وضعیت امنیتی عربستان حکایت دارند، اما دامنه و مدت این تغییرات به اطلاعات دقیق‌تر نیاز دارد.
توافق دفاعی مکه؛ عربستان، پاکستان و ترکیه در مسیر همکاری نظامی
یکی از مهم‌ترین تحولات دیپلماتیک مرتبط با شرایط امنیتی منطقه، پیشرفت روند تصویب توافق دفاع مشترک مکه میان عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه است.
این توافق در هفتم اوت ۲۰۲۶ با حضور رهبران سه کشور در مکه امضا شد. بر اساس اعلام رسمی دولت‌های مشارکت‌کننده، هدف توافق تقویت همکاری‌های دفاعی، بازدارندگی مشترک و ارتقای امنیت منطقه‌ای است. در چارچوب آن، حمله مسلحانه به یکی از اعضا می‌تواند به‌عنوان حمله به اعضای دیگر تلقی شود.
وزارت خارجه پاکستان اعلام کرده است که روند تصویب توافق در این کشور و عربستان تکمیل شده، اما ترکیه همچنان مراحل قانونی و داخلی خود را دنبال می‌کند. خبرگزاری رویترز نیز گزارش داده است که آنکارا متن توافق را برای تصویب به پارلمان ارائه کرده است.
با وجود اهمیت این توافق در محاسبات دفاعی ریاض، مقام‌های پاکستانی تأکید کرده‌اند که نحوه اجرا و میزان کمک احتمالی باید با بررسی شرایط و تصمیم‌گیری میان سه کشور تعیین شود. مقام‌های ترکیه نیز ماهیت توافق را دفاعی توصیف کرده‌اند و گفته‌اند تصویب آن به‌خودی‌خود به معنای اعزام نیرو به یمن نیست.
از این رو، هرچند افزایش حملات به عربستان می‌تواند اهمیت توافق را برای ریاض بیشتر کند، نمی‌توان صرفاً بر مبنای تصویب آن، مشارکت نظامی مستقیم پاکستان یا ترکیه در جنگ یمن را قطعی دانست.
واکنش اروپا و تلاش‌های دیپلماتیک برای مهار بحران
در سطح سیاسی، اختلاف بر سر نحوه ارزیابی حملات یمن و واکنش جامعه بین‌المللی نیز ادامه دارد. یحیی علی الراعی، رئیس مجلس نمایندگان یمن، در نامه‌ای خطاب به رئیس و اعضای پارلمان اروپا، مواضع این نهاد درباره یمن را جانبدارانه خوانده و خواستار اعزام هیأتی برای بررسی پیامدهای حملات عربستان شده است.
این موضع در پی تصویب قطعنامه‌ای از سوی پارلمان اروپا مطرح شد که حملات موشکی و پهپادی انصارالله به عربستان و تشدید درگیری‌ها در یمن را محکوم می‌کرد و از اتحادیه اروپا می‌خواست این جنبش را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار دهد.
هم‌زمان، گزارش‌هایی درباره نشست وزرای خارجه چند کشور اروپایی و منطقه‌ای در استانبول منتشر شده است که در آن، موضوعاتی از جمله تنش‌های منطقه‌ای، تنگه هرمز، باب‌المندب و راهکارهای دیپلماتیک برای کاهش بحران بررسی شده‌اند. این تحرکات نشان می‌دهد که پیامدهای درگیری‌ها به موضوعی فراتر از روابط دوجانبه عربستان و یمن تبدیل شده است.
چشم‌انداز جنگ عربستان و یمن
مجموع تحولات اخیر از تداوم درگیری در چند سطح حکایت دارد: حملات موشکی و پهپادی اعلام‌شده از سوی نیروهای یمنی، حملات هوایی منتسب به عربستان، گزارش‌های مربوط به تلفات غیرنظامیان، نگرانی درباره امنیت تأسیسات نفتی و فرودگاه‌ها و افزایش حساسیت سرمایه‌گذاران نسبت به وضعیت امنیتی این کشور.
در سطح منطقه‌ای نیز توافق دفاعی مکه و مواضع متفاوت بازیگران خارجی می‌تواند بر محاسبات طرف‌های درگیر اثر بگذارد. با این حال، تبدیل تعهدات دفاعی به اقدام نظامی مستقیم، به تصمیم‌های رسمی و سازوکار اجرای توافق وابسته است.
در شرایط کنونی، امنیت زیرساخت‌های انرژی، وضعیت غیرنظامیان و تداوم فعالیت مسیرهای هوایی و دریایی از مهم‌ترین شاخص‌ها برای ارزیابی پیامدهای جنگ به شمار می‌روند. در نهایت، میزان گسترش بحران به تحولات میدانی، تصمیم‌های سیاسی طرف‌ها و امکان شکل‌گیری مسیر مؤثر برای کاهش تنش بستگی خواهد داشت.
