نورنیوز-گروه اجتماعی: آیا تصویری که از جهان پیرامون خود تجربه می‌کنیم، یکپارچه و بدون وقفه است؟ پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند ادراک آگاهانه انسان بسیار پیچیده‌تر از تصورات پیشین است. حتی زمانی که نگاه شما به متنی دوخته شده، مغز در کسری از ثانیه میان داده‌های حاضر در خودآگاه و حجم عظیمی از داده‌های ناخودآگاه در نوسان است.
مطالعه‌ای تازه توسط تیمی از عصب‌شناسان به سرپرستی جانیس هس (Janis Hesse) و دوریس سائو (Doris Tsao) از دانشگاه کالیفرنیا برکلی نشان می‌دهد که مغز حدود ۱۵ بار در ثانیه میان داده‌های پردازش‌شده در سطح خودآگاه و لایه‌های ناخودآگاه جابه‌جا می‌شود. این یافته از رازی عمیق در علوم اعصاب پرده برمی‌دارد: چرا و چگونه بخش بزرگی از فعالیت‌های عصبی هیچ‌گاه به سطح آگاهی راه پیدا نمی‌کنند؟
پاسخ در «زمان» است، نه «مکان»
تا سال‌ها دانشمندان می‌کوشیدند دریابند کدام نواحی مغز مسئول درک آگاهانه هستند، اما متوجه شدند همان بخش‌ها به محرک‌های ناخودآگاه نیز پاسخ می‌دهند. پژوهشگران برکلی این بار زاویه نگاه را تغییر داده و عنصر «زمان» را بررسی کردند تا ببینند تغییرات فعالیت‌های عصبی در گذر لحظه‌ها چگونه مرز آگاهی را تعیین می‌کند.
آن‌ها با بهره‌گیری از پدیده شناخته‌شده «سرکوب چشمک‌زن دوچشمی» (Binocular Flash Suppression) و عینک‌های مخصوص آناگلیف (دارای فیلتر فیروزه‌ای و قرمز)، دو چهره متفاوت را به دو چشم میمون‌های ماکاک نشان دادند. در این حالت، مغز به جای ترکیب تصاویر، چهره دوم را که ناگهان نمایان شده در اولویت قرار می‌دهد و چهره نخست را از سطح ادراک هشیار کنار می‌زند؛ هرچند چشم همچنان نور تصویر اول را دریافت می‌کند.
ثبت ۱۵ بار جابه‌جایی در هر ثانیه
دانشمندان با کاشت الکترودهای میکروسکوپی در کانون‌های تشخیص چهره در مغز میمون‌ها، امواج صدها نورون را بررسی کردند. نتیجه جالب‌توجه این بود: با وجود این‌که به نظر می‌رسید تنها چهره دوم دیده می‌شود، فعالیت نورون‌ها یکنواخت نبود؛ سلول‌های عصبی با ریتمی معادل ۱۵ بار در هر ثانیه بین چهره غالب (خودآگاه) و چهره پنهان‌شده (ناخودآگاه) سوئیچ می‌کردند. همچنین واکنش نورون‌ها به جزئیات چهره غالب به‌مراتب قوی‌تر بود که نشان می‌دهد مغز مکانیزمی دقیق برای جداسازی این دو لایه دارد.
محققان بر این باورند که این نوسان‌های سریع به مغز فرصت می‌دهد بدون ایجاد اختلال در رفتار جاری، سناریوهای بصری جایگزین را به شکل مخفیانه سبک و سنگین کند. هرچند این تحقیق دارای محدودیت‌هایی همچون جامعه آماری محدود است و نتایج اولیه آن در پایگاه پیش‌نویس bioRxiv منتشر شده، اما پنجره‌ای نو به‌سوی درک دینامیک پیچیده هوشیاری و حل یکی از بزرگ‌ترین معماهای علوم اعصاب گشوده است.
