نورنیوز-گروه اجتماعی: مهرماه امسال چند پرونده تکان‌دهنده قتل خانوادگی در شهرهای مختلف کشور رخ داد که در مجموع ۳۱ قربانی بر جای گذاشت. از دهلران و تبریز تا کرمانشاه، تهران، مرند، اصفهان و علی‌آبادکتول، روایت این حوادث متفاوت بود، اما در بسیاری از آنها اختلاف‌های خانوادگی و تعارض‌هایی که به خشونت کشیده شده بود، نقش پررنگی داشت.
حضور کودکان در میان قربانیان، ابعاد تلخ این حوادث را دوچندان کرده است. در برخی پرونده‌ها نیز فرد عامل جنایت پس از کشتن اعضای خانواده به زندگی خود پایان داده و همین مسئله، امکان روشن شدن کامل انگیزه‌ها و زمینه‌های وقوع حادثه را دشوارتر کرده است.
با این حال، هر پرونده باید به صورت مستقل و بر اساس شواهد و تحقیقات قضایی بررسی شود و نمی‌توان صرفاً با اتکا به چند حادثه، درباره علت مشترک یا روند افزایشی قتل‌های خانوادگی در کشور نتیجه‌گیری کرد.
چرا اختلاف خانوادگی به جنایت می‌رسد؟
قتل خانوادگی را نمی‌توان صرفاً به یک تصمیم فردی یا یک اختلاف خصوصی تقلیل داد. در هر پرونده باید سابقه اختلاف‌ها، تهدیدهای قبلی، شرایط زندگی، روابط میان اعضای خانواده و وضعیت روانی و اجتماعی افراد بررسی شود.
فشارهای اقتصادی، ناامنی معیشتی، فرسودگی روانی، تعارض‌های حل‌نشده و کاهش حمایت اجتماعی از جمله عواملی هستند که می‌توانند در شکل‌گیری بحران‌های خانوادگی نقش داشته باشند؛ با این حال، نسبت دادن مستقیم این عوامل به وقوع قتل، بدون داده و پژوهش معتبر، درست نیست.
همچنین نباید مشکلات روانی را به طور کلی با خشونت و جنایت یکسان دانست. بسیاری از افرادی که با مشکلات روانی مواجه‌اند، رفتار خشونت‌آمیز ندارند و بررسی هر پرونده باید بر مبنای شواهد تخصصی و شرایط همان فرد انجام شود.
نکته مهم این است که در برخی موارد، پیش از وقوع جنایت نشانه‌هایی مانند تهدید، خشونت خانگی، رفتارهای کنترل‌گرانه یا تشدید اختلاف‌ها وجود دارد. شناسایی این نشانه‌ها و ایجاد امکان مداخله پیشگیرانه می‌تواند در کاهش خطر مؤثر باشد.
مسئولیت نهادهای اجتماعی در پیشگیری از قتل‌های خانوادگی
سازمان امور اجتماعی کشور، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و نهادهای حمایتی می‌توانند نقش مهمی در شناخت الگوهای تکرارشونده این حوادث داشته باشند. جمع‌آوری داده‌های منسجم درباره پرونده‌های قتل خانوادگی و بررسی علمی آنها می‌تواند مشخص کند که چه عوامل و شرایطی در این حوادث بیشتر تکرار می‌شوند.
پرسش مهم این است که آیا از این پرونده‌ها داده‌های قابل تحلیل استخراج می‌شود و آیا نتایج پژوهش‌ها به سیاست‌های عملی برای پیشگیری از خشونت تبدیل خواهد شد یا خیر.
تقویت خدمات مشاوره‌ای، ایجاد مسیرهای امن برای حمایت از قربانیان خشونت خانگی، رسیدگی جدی به تهدیدهای خطرناک و آموزش خانواده‌ها برای تشخیص نشانه‌های هشدار، بخشی از اقداماتی است که می‌تواند پیش از وقوع حادثه مورد توجه قرار گیرد.
همچنین هماهنگی میان پلیس، دستگاه قضایی، مراکز درمانی و نهادهای اجتماعی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در موارد پرخطر، مداخله دیرهنگام ممکن است فرصت پیشگیری را از بین ببرد.
مهرماه؛ زنگ خطر یا یک سلسله حوادث پراکنده؟
وقوع هشت پرونده در یک ماه به تنهایی نمی‌تواند اثبات‌کننده افزایش قتل‌های خانوادگی در ایران باشد. برای چنین نتیجه‌ای باید آمار رسمی این حوادث در مهرماه با ماه‌های مشابه سال‌های گذشته مقایسه و عوامل مؤثر بر تغییرات احتمالی نیز بررسی شود.
با این حال، تعداد قربانیان و ماهیت این حوادث به اندازه‌ای جدی است که نمی‌توان آنها را صرفاً در چرخه معمول اخبار جنایی رها کرد. هر پرونده می‌تواند مجموعه‌ای از نشانه‌ها و تجربه‌ها را در اختیار نهادهای مسئول قرار دهد تا شاید از وقوع حادثه بعدی جلوگیری شود.
قتل خانوادگی در بسیاری از موارد پایان بحرانی است که ممکن است پیش از آن نشانه‌هایی از خود نشان داده باشد. بنابراین سیاست‌گذاری در این حوزه نباید صرفاً به رسیدگی پس از وقوع جرم محدود شود. شناسایی خطر، حمایت از قربانیان، واکنش سریع به تهدیدهای جدی و ایجاد سازوکارهای مداخله پیشگیرانه باید بخش مهمی از برنامه مقابله با خشونت خانوادگی باشد.
