نورنیوز-گروه سیاسی: اقدام دولت عراق در توقف پروازهای ایران به فرودگاههای این کشور، از بغداد و نجف تا دیگر فرودگاهها، اقدامی در مسیر بازی در زمین آمریکا و مغایر با استقلال و اصول راهبردی عراق در همگرایی با همسایگان و ایفای نقش مثبت در معادلات منطقهای است؛ تصمیمی که در داخل عراق نیز با مخالفتهای گسترده مردمی و سیاسی مواجه شده است. این اقدام شاید در کوتاهمدت برای بغداد منافع اقتصادی و امنیتی به همراه داشته باشد، اما در نهایت میتواند استقلال عراق را تضعیف، انسجام داخلی را با چالش مواجه و نقش منطقهای و جهانی این کشور را محدود کند؛ افزون بر آن، با شعارها و بلندپروازیهایی که علی الزیدی در سازمان ملل مطرح کرده، در تعارض آشکار قرار میگیرد و حتی میتواند به شکست آنها بینجامد.
منشور ملل متحد؛ آزمون فاصله شعار تا عمل
یکی از محورهای مهم سخنرانی الزیدی در سازمان ملل، اعلام پایبندی عراق به منشور ملل متحد و اصول آن بود؛ چنانکه تأکید کرد امنیت کشورها و استمرار صلح، بر اساس منشور سازمان ملل، مسئولیتی مشترک است. این سخنان در حالی مطرح میشود که تحریمهای یکجانبه آمریکا علیه کشورهای مختلف، از جمله محاصره هوایی و دریایی ایران، اقدامی مغایر با اصول منشور ملل متحد است؛ چنانکه النا دوهان، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور اقدامات قهری یکجانبه، درباره آثار و تبعات این تحریمها هشدار داده است.
بر همین اساس، اقدام عراق در تعلیق پروازهای ایران، آن هم در چارچوب فشارهای آمریکا، معنایی فراتر از یک تصمیم اجرایی دارد و در عمل با اصولی که الزیدی در عالیترین تریبون بینالمللی بر آنها تأکید کرده، در تضاد قرار میگیرد. چگونه میتوان از مسئولیت مشترک کشورها برای حفظ امنیت و صلح سخن گفت، اما همزمان در مسیر اجرای سیاست محاصره و فشار علیه کشوری همسایه گام برداشت؟ این تناقض، بیش از هر چیز اعتبار شعارهای جهانی بغداد را به آزمون میگذارد.
تروریسم؛ چه کسی کنار عراق ایستاد؟
پیروزی بر تروریسم از افتخاراتی است که الزیدی در سازمان ملل از آن یاد کرده است؛ اما پرسش اساسی این است که این پیروزی چگونه حاصل شد و چه کسانی در سختترین روزهای مبارزه با تروریسم در کنار عراق ایستادند؟
تروریسم، محصول جنگ تحمیلی آمریکا علیه عراق بود و شکست آن نیز صرفاً محصول ائتلاف آمریکایی نبود؛ بلکه فتوای مرجعیت دینی، مقاومت و جانفشانی نیروهای عراقی و حمایت کشورهایی همچون ایران و بزرگمردانی مانند شهید سلیمانی، نقشی تعیینکننده در این پیروزی داشتند. به اذعان برخی مقامات عراقی، آمریکا حتی مناطقی را برای فعالیت داعش فراهم کرده و در پوشش ائتلاف، مراکز جاسوسی رژیم صهیونیستی را نیز در عراق راهاندازی کرده بود.
اکنون اگر بغداد برای دستیابی به برخی اهداف زودگذر، گذشته را به فراموشی بسپارد و در اردوگاه حامی تروریسم، یعنی آمریکا، علیه کشوری قرار گیرد که در مبارزه با تروریسم در کنار عراق ایستاده است، این رویکرد با اخلاق، قدرشناسی و حافظه تاریخی ملت عراق سازگار نیست. پیامد چنین رویکردی چیزی جز تضعیف اعتماد به دولت مرکزی عراق و آسیب به سرمایه اجتماعی و منطقهای این کشور نخواهد بود.
وحدت ملی و توسعه؛ قربانی وابستگی به واشنگتن
الزیدی در حالی منافع ملی عراق را به رابطه با آمریکا گره میزند که در سازمان ملل از اراده ملی و وحدت برای بازگرداندن اقتدار عراق سخن گفته است. اراده ملی عراق، در چارچوب این نگاه، با استقلال سیاسی و اقتصادی، روابط برادرانه با کشورهای منطقه و تقویت پیوندهای مذهبی و فرهنگی با کشورهایی همچون ایران معنا پیدا میکند؛ نه با قرار گرفتن بغداد در مسیر سیاستهای واشنگتن علیه همسایه خود.
بازی در زمین آمریکا علیه ایران ممکن است برای بغداد منافعی کوتاهمدت ایجاد کند، اما بیتردید با موج مخالفتهای مردمی و سیاسی مواجه خواهد شد؛ چنانکه برخی گروههای عراقی از تعیین ضربالاجل برای پایان مشارکت دولت در محاصره ایران سخن گفتهاند.
از سوی دیگر، همراهی با آمریکا این ذهنیت را در میان جریانهای عراقی تقویت میکند که واشنگتن پس از خروج نظامی، در حال بازگشت از مسیر دیگری به عراق است؛ ورود از پنجره پس از خروج از در. چنین وضعیتی میتواند بر تصمیمات بغداد و تلاش این کشور برای تثبیت حاکمیت و انحصار صلاحیتهای دولت اثر منفی بگذارد.
از نکات برجسته سخنان الزیدی در سازمان ملل، توجه به توسعه روابط راهبردی اقتصادی و توسعهای و ایفای نقش عراق در اقتصاد جهانی بود.
افزایش تولید نفت خام، توسعه میادین گازی و صنایع پتروشیمی و گسترش خطوط و گذرگاههای انرژی میان عراق و ترکیه، اردن و سوریه، بخشی از این چشمانداز را تشکیل میدهد؛ اما تحقق چنین اهدافی بدون استقلال سیاسی و اقتصادی و شناخت دقیق ظرفیتها و محدودیتهای ژئوپلیتیکی عراق ممکن نیست.
بازی در زمین آمریکا، کشوری که بیاعتمادی به تعهدات آن در منطقه بارها آشکار شده و حتی در جنگ رمضان برخلاف تعهدات توافقنامه امنیتی بغداد ـ واشنگتن، در برابر نقض حریم هوایی عراق و تجاوزات رژیم صهیونیستی سکوت کرده است، مانعی جدی بر سر راه بلندپروازیهای اقتصادی بغداد خواهد بود. بر اساس اصل «اول اسرائیل»، چنین طرحهایی هرگاه با منافع رژیم صهیونیستی ناسازگار باشد، با محدودیت مواجه خواهد شد و آمریکا نیز در نهایت اجازه تحقق آنها را نخواهد داد.
از سوی دیگر، ژئوپلیتیک عراق محدودیتها و ظرفیتهای مشخصی دارد و بخشی از مسیر عبور از این محدودیتها به ایران و از جمله تنگه هرمز گره خورده است. ایران تاکنون در چارچوب روابط برادرانه و با حسن نیت در قبال عراق رفتار کرده و عبور کشتیهای این کشور از تنگه هرمز یکی از نمودهای آن است. بنابراین مشارکت عراق در تهدید امنیت ملی ایران، نمیتواند بدون پیامد باقی بماند؛ بهویژه آنکه مقامات سیاسی و نظامی ایران تأکید کردهاند پاسخ به چنین اقدامات و کشورهایی، بدون قید و شرط و در هر نقطهای که باشد، اجرا خواهد شد.
عراق پیش از هر تصمیمی باید محدودیتهای ژئوپلیتیکی خود را ببیند؛ زیرا مشارکت در محاصره ایران، در واقع بستن مسیرهایی است که جایگزین آسانی برای آنها وجود ندارد و آمریکا با فریب عراق میتواند فشار بر این کشور را نیز تشدید کند و سلطه اقتصادی و سیاسی خود را، حتی پس از خروج نظامیان، تداوم بخشد.
عراق طی سالهای اخیر تلاش کرده است به بازیگری فعال در منطقه تبدیل شود؛ اما بازیگری منطقهای بدون تعامل و همگرایی با همسایگان امکان تحقق ندارد. تکیه بر قدرتهای خارجی، نمیتواند عراق را به جایگاه مورد نظرش برساند. جنگ رمضان نیز نشان داد امنیت بومی جز از مسیر تعامل همسایگان، خروج آمریکا از منطقه و مقابله با تجاوزات رژیم صهیونیستی پایدار نمیماند.
از همین رو، تبدیل عراق به کریدور اقتصادی و ترانزیتی و ایفای نقش میانجی و گفتوگومحور، با بازی در زمین آمریکا همخوانی ندارد. چنین رویکردی میتواند عراق را با انزوای منطقهای و جهانی و همزمان با پیشبرد اهداف آمریکا و رژیم صهیونیستی مواجه کند؛ اهدافی که پیامدهای آن پیش از این دامنگیر برخی کشورهای عربی در جنگ رمضان شده است.
همانگونه که مسعود پزشکیان در سازمان ملل تأکید کرد، امنیت یا برای همه خواهد بود یا همه هزینه ناامنی را خواهند پرداخت. و همانگونه که سرلشکر رضایی نیز تصریح کرده است، یا پرواز برای همه خواهد بود یا کشورهای منطقه نیز پروازی نخواهند داشت. واقعیت آن است که کشورهای منطقه باید بدانند امروز این ایران است که در حال چینش معادلات منطقهای است، نه آمریکا. انتخاب درست مسیر، میتواند جایگاه عراق را در آینده منطقه تثبیت کند؛ اما بازی در زمین آمریکا، هزینهای سنگین برای یک اشتباه محاسباتی خواهد داشت.
