نورنیوز-گروه اقتصادی: الگوی مصرف گوشت در ایران طی دو دهه گذشته تغییر چشمگیری کرده است. دادههای هزینه و درآمد خانوار نشان میدهد مصرف سرانه کل گوشت از حدود ۳۵ کیلوگرم در سال ۱۳۸۳ به نزدیک ۲۵ کیلوگرم در سال ۱۴۰۳ رسیده؛ کاهشی حدود ۳۰ درصدی که از کاهش حجم مصرف گوشت در سبد غذایی خانوارها حکایت دارد.
همزمان، گوشت قرمز بخش قابلتوجهی از جایگاه خود را در الگوی غذایی ایرانیان از دست داده است. مصرف سرانه گوشت قرمز که در اواسط دهه ۱۳۸۰ به حدود ۱۴ کیلوگرم میرسید، در سالهای اخیر به محدوده ۵ کیلوگرم کاهش یافته است. این تغییر در شرایطی رخ داده که قیمت مواد غذایی افزایش یافته و درآمد واقعی خانوارها با فشارهای فزاینده مواجه شده است.
از اوج مصرف تا سقوط سرانه گوشت قرمز
بررسی دادههای سالانه، تصویری دقیقتر از این روند ارائه میکند. مصرف سرانه گوشت قرمز در سال ۱۳۸۳، ۱۳٫۳ کیلوگرم بود و در سالهای ۱۳۸۴ و ۱۳۸۵ به ۱۴٫۳ کیلوگرم رسید. پس از آن، روند نزولی آغاز شد؛ مصرف در سال ۱۳۸۶ به ۱۳٫۶ و در سال ۱۳۸۷ به ۱۲٫۳ کیلوگرم کاهش یافت.
در سالهای ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۰، مصرف سرانه بهترتیب ۱۰٫۴، ۱۰٫۳ و ۱۰٫۳ کیلوگرم ثبت شد. این رقم در سال ۱۳۹۱ به ۱۰ کیلوگرم رسید و در سالهای ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ به ۸٫۴ و ۸٫۲ کیلوگرم کاهش پیدا کرد. سال ۱۳۹۴ با ۸٫۴ کیلوگرم، افزایش جزئی داشت، اما مصرف در سال ۱۳۹۵ به ۸ کیلوگرم و در سال ۱۳۹۶ به ۷٫۸ کیلوگرم رسید.
افت مصرف در سالهای بعد نیز ادامه یافت. سرانه گوشت قرمز در سال ۱۳۹۷، ۶٫۶ کیلوگرم و در سال ۱۳۹۸، ۵٫۴ کیلوگرم بود. این رقم در سال ۱۳۹۹ به ۶٫۱ و در سال ۱۴۰۰ به ۷ کیلوگرم افزایش یافت، اما در سالهای ۱۴۰۱، ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ بهترتیب ۶٫۷، ۵٫۵ و ۵٫۲ کیلوگرم ثبت شد.
در نتیجه، مصرف سرانه گوشت قرمز از نقطه اوج ۱۴٫۳ کیلوگرم در سالهای ۱۳۸۴ و ۱۳۸۵ به ۵٫۲ کیلوگرم در سال ۱۴۰۳ رسیده است؛ یعنی حدود ۶۴ درصد کاهش نسبت به بالاترین مقدار ثبتشده در مجموعه دادههای ارائهشده.
کاهش سهم گوشت قرمز و افزایش نقش مرغ
تغییر فقط به میزان مصرف محدود نمانده و ترکیب سبد گوشت خانوارها نیز دگرگون شده است. سهم گوشت قرمز از کل مصرف گوشت در ایران، بر اساس مقایسه ارائهشده، از حدود ۷۹ درصد در ابتدای دوره به حدود ۱۵ درصد در سالهای پایانی رسیده است. در مقابل، سهم گوشت مرغ از حدود ۳۰ درصد در دهه ۱۳۶۰ به نزدیک ۶۰ درصد در سالهای اخیر افزایش یافته است.
مصرف سرانه گوشت مرغ در بخش عمده دوره بررسیشده، در محدوده تقریبی ۲۰ کیلوگرم به ازای هر نفر قرار داشته است. این وضعیت نشان میدهد مرغ به گزینهای مهم برای تأمین پروتئین خانوارها تبدیل شده است؛ هرچند افزایش سهم مرغ لزوماً به معنای افزایش حجم کل مصرف گوشت نیست.
در سطح جهانی نیز سهم گوشت قرمز از حدود ۶۰ درصد به نزدیک ۴۱ درصد کاهش یافته است. بنابراین تغییر الگوی مصرف گوشت در ایران بخشی از روندی گستردهتر در جهان محسوب میشود، اما افت سهم گوشت قرمز در ایران، طبق مقایسه ارائهشده، شدیدتر بوده است.
سال ۱۴۰۴؛ نشانههای فشار بر تقاضا
گزارشهای منتشرشده در سال ۱۴۰۴، نشانههایی از تداوم فشار اقتصادی بر بازار گوشت ارائه میکنند. در دیماه ۱۴۰۴، گزارشی با استناد به برآوردهای بازار، مصرف سرانه گوشت قرمز را حدود ۵ تا ۶ کیلوگرم اعلام کرد و رقم بسیار پایینتری را برای سه دهک پایین جامعه مطرح کرد. بااینحال، این ارقام را نباید با آمار نهایی و رسمی مصرف سرانه کل کشور یکسان دانست.
از سوی دیگر، در خرداد ۱۴۰۵، دبیر انجمن صنعت بستهبندی گوشت و مواد پروتئینی اعلام کرد تقاضای بازار گوشت قرمز نسبت به سال قبل حدود ۵۰ درصد کاهش یافته است. این اظهارنظر صنفی، نشانهای از کاهش تقاضاست.
سال ۱۴۰۵؛ کاهش عرضه در کشتارگاههای رسمی
دادههای مرکز آمار ایران درباره مرداد ۱۴۰۵، اطلاعات تازهای درباره وضعیت عرضه گوشت قرمز ارائه میکند. در این ماه، مجموع گوشت عرضهشده در کشتارگاههای رسمی کشور به ۳۷ هزار و ۷۱۹ تن رسید که نسبت به مرداد سال ۱۴۰۴، ۱۱ درصد کاهش داشت.
از این مقدار، گوشت گاو و گوساله با ۲۱ هزار و ۲۶۳ تن، ۵۶٫۴ درصد سهم داشت. گوشت گوسفند و بره با ۱۲ هزار و ۸۸۰ تن، ۳۴٫۱ درصد، گوشت بز و بزغاله با ۲ هزار و ۸۸۴ تن، ۷٫۷ درصد و سایر انواع دام با ۶۹۲ تن، ۱٫۸ درصد از کل عرضه را تشکیل دادند.
مقایسه سالانه نشان میدهد تولید گوشت گوسفند و بره ۹ درصد، گاو و گوساله ۱۳ درصد، گاومیش و بچهگاومیش ۲۷ درصد و شتر و بچهشتر نیز ۲۷ درصد کاهش داشته است. در مقابل، تولید گوشت بز و بزغاله ۵ درصد افزایش یافت. عرضه گوشت قرمز در مرداد نسبت به تیرماه نیز حدود یک درصد بیشتر بود.
این آمار فقط کشتارگاههای رسمی را پوشش میدهد و بخشی از کشتار دام، بهویژه دام سبک، خارج از این مراکز انجام میشود؛ بنابراین نمیتوان کاهش عرضه رسمی را بهتنهایی معادل کاهش دقیق مصرف کل کشور دانست.
قدرت خرید؛ عامل تعیینکننده سفره
مجموع دادهها نشان میدهد کاهش مصرف گوشت قرمز در ایران را نمیتوان صرفاً به تغییر ذائقه نسبت داد. افزایش قیمت مواد غذایی، کاهش درآمد واقعی و دشواری دسترسی به کالاهای پروتئینی، از عواملی هستند که میتوانند انتخاب خانوارها را تغییر دهند.
در سال ۱۴۰۵، هنوز رقم نهایی و رسمی مصرف سرانه گوشت قرمز برای کل سال منتشر نشده است. بااینحال، کاهش عرضه کشتارگاههای رسمی در مرداد، اظهارنظرهای صنفی درباره افت تقاضا و روند نزولی ثبتشده تا سال ۱۴۰۳، توجه جدیتر به قدرت خرید، امنیت غذایی و دسترسی گروههای کمدرآمد به منابع پروتئینی را ضروری میکند.
نورنیوز