نورنیوز-گروه اقتصادی: پس از آنکه دولت در راستای قانون بودجه ۱۴۰۴ مصوب مجلس ملزم به حذف یارانه دهکهای پردرآمد شد، تا پایان سال گذشته حدود ۹ میلیون نفر از لیست یارانهبگیران سه دهک ۸ تا ۱۰ خارج شدند که جمعیت افراد مشمول یارانه تا اسفند سال گذشته به ۷۳.۴ میلیون نفر رسید. در حال حاضر نیز تقریبا همین تعداد افراد مشمول دریافت یارانه نقدی هستند. از ابتدای سال جاری تاکنون جمعیت افراد مشمول یارانه در دهکهای اول تا سوم و همچنین چهارم تا نهم افزایش داشته است.
آمارهای منتشر شده از سوی سازمان هدفمندسازی یارانهها نشان میدهد در مردادماه ۱۴۰۵، تعداد افراد قرار گرفته در دهکهای اول تا سوم به ۲۸ میلیون و ۲۱۳ هزار و ۱۴۳ نفر و جمعیت دهکهای چهارم تا نهم به ۴۵ میلیون و ۲۲۴ هزار و ۵۶۹ نفر رسیده است؛ به این ترتیب در مجموع حدود ۷۳ میلیون و ۴۳۸ هزار نفر در این دو گروه مشمول دریافت یارانه نقدی بودهاند. مقایسه این ارقام با ماههای قبل نشان میدهد جمعیت دهکهای پایین در مردادماه افزایش محسوسی داشته است، در حالی که در دهکهای چهارم تا نهم نیز روند افزایشی ادامه یافته است.
اکنون طبق اعلام مرکز آمار، رقم فعلی جمعیت کشور ۸۷ میلیون و ۷۳ هزار و ۵۵۴ نفر برآورده شده است که ۷۳ میلیون ۴۳۷ هزار و ۷۱۲ نفر یارانه میگیرند و ۱۳ میلیون و ۶۳۵ هزار و ۸۴۲ نفر از لیست یارانهبگیران حذف هستند.
افزایش ۴۷ هزار نفری جمعیت دهکهای اول تا سوم
بر اساس آخرین آمار اعلامشده، در مردادماه امسال ۲۸ میلیون و ۲۱۳ هزار و ۱۴۳ نفر در دهکهای اول تا سوم قرار داشتهاند. این رقم در تیرماه ۲۸ میلیون و ۱۶۵ هزار و ۷۸۷ نفر بود. به این ترتیب، جمعیت سه دهک پایین درآمدی در فاصله تیر تا مرداد ۴۷ هزار و ۳۵۶ نفر افزایش یافته است.
این در حالی است که در خردادماه، جمعیت دهکهای اول تا سوم ۲۸ میلیون و ۱۶۸ هزار و ۹۱۹ نفر اعلام شده بود؛ بنابراین تعداد افراد این گروه در تیرماه حدود ۳۰۰۰ نفر کاهش یافت، اما در مردادماه مجدداً روند افزایشی پیدا کرد.
در اردیبهشت نیز ۲۷ میلیون و ۹۱۷ هزار و ۲۶۹ نفر در سه دهک نخست قرار داشتند. در نتیجه، طی فاصله اردیبهشت تا مرداد، جمعیت این سه دهک حدود ۲۹۶ هزار نفر افزایش داشته است.
یارانهبگیران واقعی سه دهک نخست چقدرند؟
در کنار جمعیت دهکی، آمار پرداخت یارانه نیز قابل توجه است. در مردادماه، یارانه نقدی مرحله ۱۸۶ برای ۱۰ میلیون و ۳۸۶ هزار و ۲۹۹ سرپرست خانوار در دهکهای اول تا سوم واریز شد.
مقایسه این رقم با تیرماه نشان میدهد تعداد سرپرستان خانواری که یارانه این سه دهک را دریافت کردهاند، از ۱۰ میلیون و ۳۶۷ هزار و ۸۹۸ نفر در تیرماه به ۱۰ میلیون و ۳۸۶ هزار و ۲۹۹ نفر در مردادماه رسیده است؛ یعنی ۱۸ هزار و ۴۰۱ سرپرست خانوار بیشتر.
یارانه هر فرد در این سه دهک همچنان ۴۰۰ هزار تومان بوده و سازمان هدفمندسازی در مردادماه حدود ۱۱۲ هزار و ۸۵۲ میلیارد ریال برای این گروه پرداخت کرده است.
دهکهای چهارم تا نهم؛ افزایش ۴۹ هزار نفری در یک ماه
در گروه دهکهای چهارم تا نهم نیز جمعیت مشمول یارانه در مردادماه افزایش یافته است. بر اساس آمار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی که در اطلاعیههای مرتبط با پرداخت یارانه منتشر شده، جمعیت این گروه در مردادماه به ۴۵ میلیون و ۲۲۴ هزار و ۵۶۹ نفر رسیده است.
این رقم در تیرماه ۴۵ میلیون و ۱۷۵ هزار و ۴۴۴ نفر بود؛ بنابراین طی یک ماه ۴۹ هزار و ۱۲۵ نفر به جمعیت این گروه اضافه شده است.
در خردادماه نیز جمعیت دهکهای چهارم تا نهم ۴۵ میلیون و ۱۷۵ هزار و ۶۱ نفر اعلام شده بود؛ بنابراین افزایش خرداد تا تیر بسیار محدود و در حدود ۳۸۳ نفر بوده، اما در فاصله تیر تا مرداد رشد بسیار بیشتری ثبت شده است.
مقایسه با اردیبهشت نیز نشان میدهد جمعیت این گروه از ۴۵ میلیون و ۳۲ هزار و ۶۸۲ نفر در اردیبهشت به ۴۵ میلیون و ۲۲۴ هزار و ۵۶۹ نفر در مرداد رسیده است؛ یعنی طی سه ماه حدود ۱۹۲ هزار نفر به جمعیت دهکهای چهارم تا نهم اضافه شدهاند.
در مردادماه، سازمان هدفمندسازی یارانهها اعلام کرد یارانه نقدی مرحله ۱۸۶ برای ۱۵ میلیون و ۶۷۰ هزار و ۹۹۸ سرپرست خانوار در دهکهای چهارم تا نهم واریز شده است. مبلغ این یارانه نیز برای هر فرد ۳۰۰ هزار تومان بوده و مجموع اعتبار پرداختی به این گروه حدود ۱۳۵ هزار و ۱۰۳ میلیارد ریال اعلام شده است.
این رقم در تیرماه ۱۵ میلیون و ۶۵۵ هزار و ۸۵۹ سرپرست خانوار بود؛ بنابراین تعداد سرپرستان دریافتکننده یارانه در این گروه در فاصله یک ماه حدود ۱۵ هزار نفر افزایش داشته است.
مجموع یارانهبگیران به حدود ۷۳.۴ میلیون نفر رسید
جمع دو گروه اصلی دریافتکننده یارانه در مردادماه نشان میدهد حدود ۷۳ میلیون و ۴۳۷ هزار و ۷۱۲ نفر در دهکهای اول تا نهم قرار داشتهاند.
به بیان دیگر، در مردادماه حدود ۲۸.۲ میلیون نفر در سه دهک نخست و حدود ۴۵.۲ میلیون نفر در دهکهای چهارم تا نهم قرار داشتهاند.
این ارقام نشان میدهد اگرچه سیاست حذف یارانه دهکهای پردرآمد در سالهای گذشته موجب خروج بخشی از جمعیت از فهرست دریافتکنندگان شده، در سال جاری حذف قابل توجهی صورت نگرفته و همچنان بخش بزرگی از جمعیت کشور در یکی از دو گروه مشمول یارانه نقدی قرار دارد.
چرا تعداد یارانهبگیران ماهبهماه تغییر میکند؟
تغییر تعداد افراد قرارگرفته در دهکها لزوماً به معنای تولد یا خروج واقعی افراد از جمعیت کشور نیست. دهکبندی بر اساس دادههای اقتصادی خانوارها انجام میشود و با بهروزرسانی اطلاعات درآمد، دارایی، تراکنشهای بانکی و سایر شاخصهای مورد استفاده در پایگاه رفاه ایرانیان، جایگاه برخی خانوارها میتواند تغییر کند.
افزایش ۲۵۱ هزار و ۶۵۰ نفری جمعیت دهکهای اول تا سوم در خردادماه نمونهای از این جابهجایی است. در مقابل، در تیرماه جمعیت این سه دهک اندکی کاهش یافت و در مردادماه مجدداً افزایش پیدا کرد.
بنابراین، افزایش یا کاهش ماهانه این ارقام را نباید صرفاً به افزایش یا کاهش فقر تعبیر کرد؛ بخشی از تغییرات میتواند ناشی از بهروزرسانی پایگاه اطلاعاتی و جابهجایی خانوارها میان دهکهای درآمدی باشد.
سیاست دولت برای هدفمندکردن یارانهها وارد مرحله جدیتری شده است
دولت چهاردهم از سال گذشته اجرای سیاست حذف یارانه خانوارهای پردرآمد را با تمرکز بر دهکهای بالای درآمدی آغاز کرد؛ سیاستی که در سه ماه مرداد، شهریور و مهر ۱۴۰۴ به حذف حدود ۹ میلیون نفر از فهرست دریافتکنندگان یارانه منجر شد. همزمان وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی تأکید کرد که هدف دولت، اختصاص منابع حمایتی به خانوارهای نیازمند و جلوگیری از پرداخت یارانه به گروههای پردرآمد است.
بر اساس قانون بودجه و سیاستهای دولت، حذف یارانه خانوارهای پردرآمد در سال ۱۴۰۴ با جدیت بیشتری دنبال شد. در این چارچوب، دهکهای هشتم، نهم و دهم در کانون بررسی قرار گرفتند و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با استفاده از اطلاعات «پایگاه رفاه ایرانیان» اقدام به شناسایی خانوارهای برخوردار کرد.
روایت وزیر رفاه از فلسفه حذف یارانه دهکهای پردرآمد
احمد میدری - وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی - بارها بر این نکته تأکید کرده که منابع محدود دولت باید به سمت خانوارهای نیازمند هدایت شود.
میدری در توضیح سیاست دولت گفته که قرار نیست یارانه به شکل یکسان میان همه گروههای درآمدی توزیع شود و هدف، حمایت بیشتر از گروههای پایین درآمدی است.
یکی از اصلاحاتی که در همین راستا صورت گرفت پرداخت کالابرگ یک میلیون تومانی غیرنقدی به ازای هر نفر به تمامی دهکهای درآمدی با استفاده از منابع انتقال ارز ترجیحی از ابتدای زنجیره به انتهای زنجیره است؛ سیاستی که از دی ماه سال گذشته آغاز شد. بر مبنای این برنامه قرار بود مبلغ کالابرگ بر اساس نرخ تورم افزایش یابد که هنوز این مساله محقق نشده اما علی مدنیزاده، وزیر اقتصاد وعده داده که افزایش رقم کالابرگ در دولت در دست بررسی است.
معیارهای جدید؛ فاصله گرفتن از دهکبندی سنتی
در ادامه مسیر، دولت به سمت استفاده از شاخصهای دقیقتر درآمدی و دارایی حرکت کرده است. بر اساس آییننامه جدید، شاخصهایی مانند درآمد خانوار، ارزش املاک و خودروهای خانوار نیز در شناسایی افراد برخوردار مورد توجه قرار گرفتهاند.
این تغییر میتواند به معنای فاصله گرفتن تدریجی از «دهک» به عنوان تنها معیار حذف یارانه باشد؛ چراکه ممکن است دو خانوار در یک دهک قرار داشته باشند اما از نظر دارایی، درآمد و توان مالی تفاوت قابل توجهی با یکدیگر داشته باشند.